I SA/Kr 1450/14

|Sygn. akt I SA/Kr 1450/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r., sprawy ze skargi A.R., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 7 lipca 2014 r. Nr [...], w przedmiocie uznania za niedopuszczalne zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, - skargę oddala - Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej , po rozpoznaniu zażalenia A.R., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania za niedopuszczalne zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego A. R. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] wystawionych przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 20 stycznia 2014 r. Pismem z dnia 27 stycznia 2014 r. A.R. wniósł "zarzuty przeciwko wydanym tytułom wykonawczym". W uzasadnieniu zarzutów stwierdził, że powyższe tytuły wykonawcze są bezzasadne, ponieważ nigdy po 1989 r. nie podlegał obowiązkowi uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Ponadto zawarł wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, postanowieniem nr [...] z dnia 31 stycznia 2014 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, natomiast postanowieniem nr [...] z dnia 7 lutego 2014 r. odmówił uznania zarzutu nieistnienia obowiązku. W uzasadnieniu powyższego postanowienia stwierdzono, że zarzuty na postępowanie egzekucyjne są bezzasadne, ponieważ zaległości objęte tytułami wynikają z ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalających wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, od których A.R. się nie odwołał. Dyrektor Izby Skarbowej wydał w dniu 22 kwietnia 2014 r. postanowienie nr [...], którym uchylił w całości ww. postanowienie przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ nadzoru, uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśnił, że wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji ustalających wysokość należności wskazuje, iż podnoszony zarzut dotyczący nieistnienia egzekwowanego obowiązku, został już uprzednio rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym powinien zatem zastosować dyspozycję art. 34 § 1 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, aby wyeliminować powielanie rozstrzygnięć dotyczących tej samej kwestii. W związku z powyższym, postanowieniem nr [...] wydanym w dniu 14 maja 2014 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A.R. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...]. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały ustalone w decyzji, co wskazuje, że podnoszony zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku był już rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Na powyższe postanowienie A.R. złożył w terminie ustawowym zażalenie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wymienione w postanowieniu decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia składek zostały wydane w stosunku do innej osoby niż zobowiązany, ponieważ od 1994 r. mieszka on w K. na os. B., a nie pod adresem K. os. K.. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu postanowienia na przepis art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiący, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Podniósł następnie, że w zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] zobowiązany kwestionował istnienie należności ustalonej w orzeczeniu nr [...] (nr wg [...]) wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które zostało wymienione w zaskarżonym postanowieniu. Z akt sprawy wynika również, że od ww. orzeczenia przysługiwał środek zaskarżenia w postaci odwołania do sądu, którego strona nie wniosła. Wobec braku skorzystania z prawa odwołania, decyzja nr [...] stała się ostateczna. Mając powyższe okoliczności na uwadze, organ wskazał, że zaskarżone postanowienie wypełnia dyspozycję art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyjaśnia bowiem, że zarzut nieistnienia obowiązku został rozpatrzony w odrębnym postępowaniu, zakończonym wydaniem ww. decyzji, natomiast akta sprawy wskazują, że zobowiązany nie składał od niej odwołania. Organ nadzoru zwrócił uwagę, że postępowanie egzekucyjne nie służy wyjaśnianiu wątpliwości dotyczących istnienia obowiązku. Wątpliwości takie strona mogła zgłosić w postępowaniu wymiarowym, lecz z prawa tego (do złożenia odwołania) nie skorzystała. Skarżąc się na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A.R. uznał wydane postanowienie za bezzasadne, wskazując na błąd co do osoby zobowiązanego, ponieważ decyzje ustalające obowiązek świadczenia dotyczyły osoby zamieszkałej pod adresem os. K., natomiast tytuły wykonawcze wynikające z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostały wystawione na skarżącego zamieszkałego na os. B. Stanowi to według niego naruszenie art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dalej skarżący wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zaskarżył do Sądu niekorzystnego dla siebie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 kwietnia 2014 r., którym w całości uchylono rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W to miejsce wydał natomiast kolejne postanowienie negatywne dla skarżącego, co w jego opinii narusza prawo. W konsekwencji skarżący A.R. wniósł o pozbawienie wykonalności wydanych w sprawie tytułów wykonawczych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z póź. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wydając zaskarżone postanowienie organ nadzoru zasadnie odwołał się do treści art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.), zgodnie z którym jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Jak podnosi się w piśmiennictwie przepis ten hołduje założeniu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się meritum sprawy, niemniej w odrębnym postępowaniu administracyjnym lub sądowym zobowiązany może kwestionować treść obowiązku, czyli zachodzi konieczność merytorycznego badania sprawy. Jeżeli w takim postępowaniu służą środki zaskarżenia, celem uniknięcia dwutorowości trybu zaskarżenia wierzyciel wydaje postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu. Wynika to z zasady pierwszeństwa rozpoznawania środków zaskarżenia dotyczących meritum sprawy (tak: C. Kulesza, Komentarz do art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Innymi słowy, nie ma uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących wymagalności należności, jeżeli została ona określona lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia lub zarzut był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu (administracyjnym, podatkowym czy sądowym). Zgodnie z cytowanym przepisem, do stwierdzenia niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu prowadzi również ustalenie, że zobowiązany kwestionuje wymagalność należności pieniężnej, z uwagi na jej wysokość określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia. Na gruncie niniejszej sprawy bezsporna pozostaje okoliczność, iż decyzją z dnia 12 listopada 2013 r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o tym, że A.R. jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Wprawdzie skarżący nie skorzystał z prawa do wniesienia odwołania od powyższego orzeczenia, wskutek czego stało się ono ostateczne, jednakże z uwagi na fakt, że w piśmie zawierającym zarzut z dnia 27 stycznia 2014 r. zakwestionował istnienie należności wskazanych w ww. decyzji, zastosowanie musiała mieć druga część przepisu art. 34 § 1a cyt. ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którą postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu wydaje się także wtedy, gdy zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia. W takiej sytuacji organ, wbrew oczekiwaniom skarżącego, nie miał możliwości merytorycznego ustosunkowania się do jego zarzutu. W tym miejscu należy dodatkowo zaznaczyć, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jest wysoce sformalizowana, m. inn. zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji możliwość wniesienia zarzutów jest ograniczona w czasie. Dłużnik może złożyć zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Skoro zatem skarżący A R. w terminie otwartym do wniesienia zarzutów zgłosił jedynie zarzut nieistnienia obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych (zakwestionował wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość), przeto organy mogły rozważać jedynie tak wyartykułowany zarzut. Skarżący w piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. wyraźnie wskazał, że uważa wystawienie tytułów wykonawczych za bezzasadne, gdyż po 1989 r. nigdy nie podlegał obowiązkowi uiszczania składek na rzecz ZUS. Późniejsze jego twierdzenia zawarte w zażaleniu o tym, że decyzja orzekająca o obowiązku zapłaty zaległych należności składkowych nie została mu doręczona, czy wreszcie argumentacja skargi do Sądu odnośnie do błędu co do osoby zobowiązanego – jako zarzuty wniesione po terminie – nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozpoznania. Niezasadne są również zarzuty skarżącego dotyczące kwestii niezaskarżenia przez Dyrektora ZUS postanowienia organu nadzoru z dnia 22 kwietnia 2014 r. nr [...], którym uchylono postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 7 lutego 2014 r. Organ I instancji nie jest bowiem podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi sądowoadministracyjnej, zgodnie z treścią art. 50 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ma natomiast obowiązek powtórnego rozpoznania sprawy, w sytuacji gdy organ odwoławczy uchyli jego rozstrzygnięcie i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania w trybie art. 138 § 1 k.p.a. mającym zastosowanie na gruncie postępowania egzekucyjnego z mocy art. 18 ustawy egzekucyjnej, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).