I SA/Kr 1452/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący W.G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej, z dnia 6 lipca 2012 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. We wniosku skarżący wskazał, że skarżący W.G., ur. w 1948 r., prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z M.G., ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., synem R.G. (ur. w 1974 r.), synową M. G. (ur. w 1975 r.) oraz wnukami: N.G. (ur. w 2004 r.) i A.G. (ur. w 2008 r.). Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki M.G.. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 2 567,67 zł netto miesięcznie (3 589 zł brutto), a M.G. w wysokości 1207 zł netto miesięcznie (1638 zł brutto). Jest ona również właścicielką gruntu rolnego o pow. 40 ha. R.G. jest bezrobotny i nie posiada majątku, a M.G. uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1032 zł netto miesięcznie (1386 zł brutto). Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 300 zł, opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – 150 zł, wydatki na insulinę W. G. – 300 zł, wydatki na leki nasercowe M.G. – 130 zł, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, podatek – 20 zł, wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1 764 zł. Ponadto roczne opłaty za opał sięgają kwoty 3 000 zł. Skarżący podał, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. M.G. jest natomiast właścicielką dziesięcioletniego samochodu osobowego marki Mitsubishi, który jest niesprawny z powodu awarii silnika. Wskazał także, że trudna sytuacja finansowa spowodowana jest tym, że syn nie może znaleźć pracy. Na skarżącym i jego żonie spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w bardzo negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Zarządzeniem Referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 20 listopada 2012 r. wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W dniu 27 grudnia 2012 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym W.G. zawarł m.in. prośbę o przedłużenie wyznaczonego terminu, gdyż nie jest w stanie w tym czasie uzyskać wszystkich wymaganych dokumentów. Po usunięciu braku formalnego wniosku o przedłużenie terminu przez jego podpisanie przez skarżącego, zarządzeniem z dnia 7 marca 2013 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przedłużył termin do przedłożenia dokumentów do dnia 28 marca 2013 r. Zarządzeniem z dnia 9 maja 2013 r. Referendarz odmówił kolejnego przedłużenia terminu do przedłożenia odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Jednocześnie postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. Na powyższe postanowienie oraz na zarządzenie Referendarza z 9 maja 2013 r. skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zarządzenie Referendarza o odmowie przedłużenia terminu do przedłożenia formularza PPF nie jest zaskarżalne, a więc co do tego zarządzenia skutek, o którym mowa w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. - nie nastąpił. Sąd nie ma również podstaw by odrzucić sprzeciw w tej części, bowiem w myśl art. 259 § 2 p.p.s.a. odrzucić można jedynie sprzeciw wniesiony po terminie, sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z artykułem 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Mimo bowiem upływu bardzo długiego okresu czasu (od grudnia 2012 r. do chwili obecnej), nie przedłożył: - wyciągów z kont bankowych swoich oraz M.G., R.G. i M. G. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z lokat bankowych M.G., R. G. i M. G., - zeznania podatkowego swojego oraz M. G., R. G. i M. G. za 2011r. - dowodu przekazu lub przelewu emerytury M. G. za ostatni miesiąc, - zaświadczenia z zakładu pracy M. G. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków, - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżącego i jego żony (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, - spisu posiadanych przez M. G. nieruchomości wraz z podaniem ich wielkości i położenia oraz odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) na tą okoliczność. Strona nie wywiązała się zatem należycie z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że w udzielonych na wezwanie Sądu wyjaśnieniach (k. 47) skarżący wskazał, że nie posiada rachunku bankowego, podczas gdy na k. 31 znajduje się potwierdzenie przelewu emerytury na konto W.G. nr [...]. Podważa to wiarygodność twierdzeń skarżącego co do jego sytuacji majątkowej. Ponadto trzeba zauważyć, że z przedłożonego przez skarżącego harmonogramu spłaty (k. 29 - 30) wynika, że w dniu 14 sierpnia 2012 r., a więc już po wniesieniu skarg do WSA w Krakowie na postanowienia Dyrektora Izby Celnej, zawarł ze SKOK umowę kredytu na kwotę 71 tys. zł, którego miesięczna rata wynosi 1764,82 zł. Nie ulega wątpliwości, że udzielenie kredytu musiała poprzedzać analiza sytuacji finansowej skarżącego i weryfikacja w tym zakresie wypadła pozytywnie. Skarżący nie wyjaśnił na co przeznaczył tak znaczną - w porównaniu do jego miesięcznego dochodu - kwotę kredytu. Podkreślić również należy, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do wniosku, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Brak pełnych danych uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że nie wykazał on, że jego położenie majątkowe uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. .