I SA/Kr 1459/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Polskiego Towarzystwa [...] w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2012r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dnia 21 grudnia 2012r. wpłynął wniosek Polskiego Towarzystwa [...] w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia opłaty kancelaryjnej od sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2012r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz akt sprawy Polskie Towarzystwo [...] w Z. zajmuje się m.in. organizacją kształcenia i doskonalenia kadry turystyczno – krajoznawczej, sportowo – rekreacyjnej i pedagogicznej, organizacją i obsługą wycieczek, obozów, rajdów, zlotów, szkoleń i konkursów, zabaw krajoznawczych i sportowych oraz imprez masowych rekreacyjno sportowych, udzielaniem pomocy wychowawczej, pedagogicznej i terapeutycznej dzieciom z rodzin dotkniętych alkoholizmem z zastosowaniem form związanych z turystyką i krajoznawstwem. Wartość majątku stowarzyszenia wynosi 23 481 87 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok wyniosła 6 091 67 zł. Na dzień 18 grudnia 2012r. strona skarżąca posiadała na koncie w Kredyt Banku S.A. sumę 6 239,24 zł, a na dzień 2 stycznia 2013r. - kwotę 7 947,41 zł. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca zarzuciła Referendarzowi "zbyt swobodne posługiwanie się przez Sąd faktami, przez co nadużył on prawa do interpretacji i bezprawnie ograniczył swobody obywatelskie niezależnego stowarzyszenia, w celu zniechęcenia go do skorzystania z przysługujących mu praw obywatelskich i doprowadzenia do uprawomocnienia bezprawnej decyzji tegoż Sądu, ugruntowującej nepotyzm organów państwowych na szkodę społeczeństwa obywatelskiego". W ocenie strony wskazanie przez Referendarza na kwotę pozostającą na jej rachunku bankowym stanowi niedopuszczalną ingerencję w autonomię jej działania poprzez nakazanie jej określonego dysponowania środkami. Tymczasem są to środki przeznaczone na konkretne zadania pożytku publicznego oraz realizację obowiązków ustawowych (zobowiązania pracownicze oraz wobec ZUS i Urzędu Skarbowego). Zdaniem strony działania Sądu nakierowane są na pozbawienie jej prawa do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym, skierowana jest bowiem do tych osób lub podmiotów, których sytuacja materialna jest na tyle trudna, że w sposób oczywisty nie pozwala im na samodzielne opłacenie kosztów związanych z postępowaniem, w którym występują. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaakcentować należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia określonych wydatków, jak również zabezpieczyć na ten cel określone środki. Przeprowadzona analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje jednoznacznie, że sytuacja materialna Towarzystwa nie uprawnia go do skorzystania z prawa pomocy. Stowarzyszenie nie wykazało, aby nie miało dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w zakresie uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, tym bardziej, że z oświadczenia majątkowego wynika, że na rachunkach bankowych Towarzystwo posiada środki pieniężne (na dzień 2 stycznia 2013r. - kwotę 7 947,41 zł), które znacznie przewyższają należną opłatę za sporządzenie uzasadnienia. Dobrą kondycję finansową strony potwierdza dodatkowo wysokość zysku za ostatni rok (6 091 67 zł). Już na podstawie tych tylko danych można ocenić, że sytuacja Towarzystwa nie kwalifikuje się do przyznania zwolnienia od ponoszenia kosztu opłaty kancelaryjnej, gdyż posiada środki znacznie przekraczające należną opłatę. Mając na uwadze argumentację sprzeciwu wyjaśnić trzeba, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W toku zaś postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy wysokość opłaty oceniana jest w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności wnioskodawcy do jej uiszczenia. Opłaty sądowe, podobnie jak przywołane przez stronę w sprzeciwie podatki i składki, są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Jeżeli bowiem działalność strony skarżącej związana jest z realizacją jej praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Jeżeli w istocie całość środków pozostających do dyspozycji Towarzystwa, ma już w chwili obecnej ścisłe i sztywne przeznaczenie, to strona winna wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki, np. w formie składek członkowskich. Co istotne, wbrew zapatrywaniu strony, ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o nią. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Nie jest zatem rzeczą sądu orzekającego prowadzenie swoistego dochodzenia na okoliczność aktualnych i przyszłych zobowiązań wnioskodawcy, które miałyby uniemożliwiać mu poniesienie daniny publicznej. Przeznaczenie środków na inne cele, samo w sobie, nie stanowi zresztą przesłanki dla zwolnienia od kosztów sądowych. Skoro zaś strona skarżąca osiąga przychody oraz dysponuje aktywami, nie można uznać, że w przedstawionym stanie faktycznym występuje przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Towarzystwo nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.