I SA/Kr 1467/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 lipca 2012 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 lipca 2012r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" K.R. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną W.R.(ur. w 1973r.), córką K.R. (ur. w 1991r.) i synem A.R. (ur. w 1993r.). K.R. prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje miesięcznie dochód brutto ok. 15 000 zł. Żona nie pracuje. Córka studiuje w trybie dziennym a syn ma zamiar podjąć studia w trybie zaocznym. Wnioskodawca jest właścicielem: mieszkania o wartości 150 000 zł, obciążonego hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu, samochodów towarowych służących do prowadzenia działalności gospodarczej oraz samochodu osobowego, na który zaciągnięty został kredyt. Skarżący nie posiada żadnego innego majątku ruchomego i nieruchomego. Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem. Sytuacja skarżącego nie ma natomiast znamion wyjątkowości. Uzyskiwane przez niego zarobki są na tyle wysokie, że mimo utrzymywania czteroosobowej rodziny, nie można w tym przypadku mówić o znamionach ubóstwa czy nawet biedy, które predestynowałyby do przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, podkreślił, że mimo że dochody skarżącego i osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie należą do najniższych, to jednak przy analizie sytuacji finansowej rodziny należy uwzględnić, że skarżący spłaca zaciągnięte, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zakupem mieszkania i spłatą rat za samochód, kredyty o łącznej wysokości ponad 2 tys. zł. Spłaca także swoje zobowiązania poprzez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. w wysokości 1 tys. zł. Aktualnie strona zalega z zapłatą składek na ubezpieczenie zdrowotne. Kontrahenci skarżącego zostali zawiadomieni o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u wnioskodawcy, skutkiem czego większość z nich wyraziła wolę zakończenia współpracy, obawiając się o tzw. kontrole krzyżowe ich firm. Bez płynności finansowej nie jest w ogóle możliwie prowadzenie przez skarżącego działalności. Zajęcie wszelkich dochodów strony powoduje, że obecnie pozostaje on bez środków do życia. Pełnomocnik podał także, że żona skarżącego złożyła pozew o rozwód i obecnie małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Tym samym miesięczny bilans dochodów i wydatków skarżącego jest ujemny, dlatego nie jest on w stanie poczynić odpowiednich oszczędności, aby ponieść koszty opłaty sądowej. Pełnomocnik zaznaczył także, że pojazdy będące własnością strony są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) określanej dalej jako "p.p.s.a." – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd zaznacza także, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w sprzeciwie w sposób dostateczny niemożności poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 4 866 zł. Skarżący uzyskuje bowiem znaczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej (około 15 tys. zł brutto miesięcznie). Sytuacja strony nie może być zatem rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy biedy. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę fakt, że wnioskodawca spłaca zobowiązania kredytowe, które - jak podaje w sprzeciwie – wynoszą ponad 2 tys. zł miesięcznie, nie sposób przyjąć, że nie posiada on odpowiednich środków finansowych i przysługuje mu zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe oraz reguluje inne zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Sąd zauważa także, że fakt korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika wiąże się nieodzownie z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy. Stanowi to zatem obciążenie budżetu skarżącego. Również zatem ta okoliczność rzutuje na obraz rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w jego sytuacji majątkowej nie stanowi przeszkody w realizacji przysługującego stronie prawa do sądu. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.