I SA/Kr 1467/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 lipca 2012 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia : - zwolnić skarżącego od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 lipca 2012r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" K.R. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną W.R. (ur. w 1973r.), córką K. R. (ur. w 1991r.) i synem A. R. (ur. w 1993r.). K.R. prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje miesięcznie dochód brutto ok. 15 000 zł. Żona nie pracuje. Córka studiuje w trybie dziennym a syn ma zamiar podjąć studia w trybie zaocznym. Wnioskodawca jest właścicielem: mieszkania o wartości 150 000 zł, obciążonego hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu, samochodów towarowych służących do prowadzenia działalności gospodarczej oraz samochodu osobowego, na który zaciągnięty został kredyt. Skarżący nie posiada żadnego innego majątku ruchomego i nieruchomego. Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem. Sytuacja skarżącego nie ma natomiast znamion wyjątkowości. Uzyskiwane przez niego zarobki są na tyle wysokie, że mimo utrzymywania czteroosobowej rodziny, nie można w tym przypadku mówić o znamionach ubóstwa czy nawet biedy, które predestynowałyby do przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, podkreślił, że mimo że dochody skarżącego i osób pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie należą do najniższych, to jednak przy analizie sytuacji finansowej rodziny należy uwzględnić, że skarżący spłaca zaciągnięte, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zakupem mieszkania i spłatą rat za samochód, kredyty o łącznej wysokości ponad 2 tys. zł. Spłaca także swoje zobowiązania poprzez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. w wysokości 1 tys. zł. Aktualnie strona zalega z zapłatą składek na ubezpieczenie zdrowotne. Kontrahenci skarżącego zostali zawiadomieni o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u wnioskodawcy, skutkiem czego większość z nich wyraziła wolę zakończenia współpracy, obawiając się o tzw. kontrole krzyżowe ich firm. Bez płynności finansowej nie jest w ogóle możliwie prowadzenie przez skarżącego działalności. Zajęcie wszelkich dochodów strony powoduje, że obecnie pozostaje on bez środków do życia. Pełnomocnik podał także, że żona skarżącego złożyła pozew o rozwód i obecnie małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Tym samym miesięczny bilans dochodów i wydatków skarżącego jest ujemny, dlatego nie jest on w stanie poczynić odpowiednich oszczędności, aby ponieść koszty opłaty sądowej. Pełnomocnik zaznaczył także, że pojazdy będące własnością strony są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r. WSA w Krakowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił, że Sąd nie uwzględnił w analizie sytuacji majątkowej strony okoliczności spłacania przez nią licznych zobowiązań oraz tego, że jej ruchomości oraz nieruchomości obciążone są ograniczonymi prawami rzeczowymi (hipoteka przymusowa, zastaw). Powoduje powyższe, że skarżący "praktycznie nie jest już w stanie prowadzić działalności gospodarczej". Skarżący podał także, że jego żona złożyła pozew o rozwód i obecnie małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Na potwierdzenie tych okoliczności załączono do akt sprawy szereg dokumentów obrazujących zobowiązania skarżącego. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 52/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. W motywach rozstrzygnięcia, NSA wskazał na konieczność ustalenia w jakim czasie skarżący podjął zobowiązania kredytowe, a w szczególności czy miało to miejsce w okresie, w którym mógł przewidywać zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie. Trudno bowiem oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Sąd II instancji zauważył także, że z akt sprawy (w szczególności z kopii dokumentów przedłożonych wraz z zażaleniem) wynika, że zobowiązania skarżącego nie ograniczają się do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, a jego majątek jest obciążany kolejnymi ograniczonymi prawami rzeczowymi, bądź też prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja administracyjna z tytułu zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie skarżący konsekwentnie (również w sprzeciwie od postanowienia referendarza) wskazuje na pogarszającą się sytuację finansową, w tym również w kontekście przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, której jak twierdzi – wobec prowadzonych postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających – "praktycznie nie jest już w stanie prowadzić". Stawia to pod znakiem zapytania wysokość zadeklarowanych przez skarżącego pierwotnie dochodów. NSA wskazał również na zmianę sytuacji rodzinnej (odrębne gospodarstwo domowe z żoną). W związku z tym Sąd stwierdził, że na tle wymienionych okoliczności faktycznych zupełność oceny Sądu pierwszej instancji odnośnie do kondycji finansowej skarżącego, w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) określanej dalej jako "p.p.s.a.", może budzić uzasadnione wątpliwości. Tym bardziej jeżeli uwzględni się jedno z podstawowych kryteriów oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. że ma ono umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. WSA w Krakowie nie oparł się bowiem w zaskarżonym postanowieniu na pewnej informacji, ani w zakresie przychodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego, ani w zakresie realnych kosztów utrzymania. W związku z powyższymi wątpliwościami za wskazane uznał Sąd II instancji, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Z uwagi na wskazania zawarte w postanowieniu NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r. zarządzeniem Sędziego z dnia 22 maja 2013 r. wezwano pełnomocnika skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie szeregu dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych K.R. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, mając w szczególności na uwadze stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2013 r. oraz przedłożone przez skarżącego na wezwanie Sądu dokumenty, że skarżący wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z przedłożonych przez skarżącego deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do kwietnia 2013 r. wynika bowiem, że działalność gospodarcza nie jest prowadzona. Sąd miał także na uwadze wysokość zaległości podatkowych wnioskodawcy (według zaświadczenia z dnia 2 października 2012 r. jest to kwota prawie 1 200 000 tys. zł). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.