I SA/Kr 1471/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Gach po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] lutego 2008 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych W dniu [...] stycznia 2008 r. (data stempla pocztowego) skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. Podał, że ze względu na jego trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku pracy i nie posiada żadnego majątku. Wskazał, iż nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W nadesłanym na wezwanie referendarza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie piśmie podniósł, iż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Mieszka w mieszkaniu należącym do matki. W dniu [...] lutego 2008 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wydał postanowienie, którym oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. W ocenie Referendarza sądowego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Między innymi sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności uniemożliwiającej stronie partycypowanie w kosztach sądowych. Sąd natomiast, przy rozstrzyganiu o przyznaniu prawa pomocy bierze również pod uwagę możliwości zarobkowe wnioskodawcy. Od przedmiotowego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest instytucją mającą zapewnić ochronę prawną dla osób, które znalazły się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem wprowadzenia takiego uregulowania była realizacja konstytucyjnego prawa do sądu i równego dostępu dla wszystkich obywateli RP. Brak zwolnienia z kosztów sądowych może doprowadzić do niemożności realizowania tego konstytucyjnego, jednego z podstawowych praw obywatela, gdyż skarżący w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Skarżący od dłuższego czasu poszukuje pracy, nie osiąga żadnych dochodów, co uniemożliwia mu poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Skarżący powołał postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2006 r. (sygn. akt II OZ 1028/2006), w którym wskazano, iż nie znajduje uzasadnienia dokonywanie oceny możliwość zarobkowych wnioskodawcy czy też wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym przed wszczęciem tego postępowania. W razie spełnienia przesłanek określonych w art. 246§1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – oznaczona dalej jako p.p.s.a.) należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zatem wykazanie braku dochodów spełnia przesłanki określone we wskazanym przepisie i obliguje sąd do zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie: przykładowo do takich osób zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, a taką właśnie osobą jest w chwili obecnej skarżący. Dodatkowo wskazał on, iż w obowiązujących przepisach brak jest podstawy do konieczności wykazania źródeł utrzymania i majątku całej rodziny skarżącego. Przesłanki zwolnienia z kosztów sądowych we wszystkich punktach odnoszą się do osoby skarżącej, a nie do bliższej czy dalszej rodziny takiej osoby. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie jak zostały zagospodarowane otrzymane przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochody oraz wskazanie z jakich powodów nie podejmuje on zatrudnienia, w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odmowy zwolnienia od kosztów. W wykonaniu powyższego skarżący przedłożył wykaz wydatków z lat 2000 – 2003. Ponadto skarżący podał, iż po ukończeniu studiów jest od dłuższego czasu na etapie pisania programu komputerowego, który z pewnością będzie chciał sprzedać. Z programem tym skarżący wiąże swoje cele zawodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania podatkowego skarżący w 2001 r. z tytułu prowadzonej działalności, polegającej na pozyskiwaniu i następnie zbywaniu "ruchu internetowego", osiągnął dochód w wysokości 98 800,54 zł, a w 2002 r. w wysokości 4 677 zł. Skarżący nie wykazał jak zostały zagospodarowane te dochody. Wskazane przez niego wydatki pokrywają się z wydatkami ponoszonymi przez skarżącego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a które zostały uznane przez organy podatkowe za koszty uzyskania przychodów i uwzględnione przy określaniu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001 – 2002. Również ponoszone przez skarżącego w 2003 r. wydatki (około 250 tys. zł) zostały pokryte z osiągniętych w tym roku przychodów (około 260 tys. zł). Sąd oceniając sytuacje majątkową skarżącego wziął również pod uwagę fakt, iż skarżący mimo młodego wieku (27 lat), braku przeciwwskazań zdrowotnych, uzyskanego wykształcenia, nieprzeciętnych umiejętności w korzystaniu z sieci internetowej (strona 13 skargi) nie wykorzystuje nawet w części swoich możliwości zarobkowych, pozostając na utrzymaniu matki. Mając na względzie powyższe, skoro nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, to na podstawie wyżej powołanych przepisów, Sąd postanowił jak w sentencji.