I SA/Kr 1473/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 lipca 2013r. nr. [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie kosztów sądowych oddalić, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu . W dniu 23 września 2013r. A.H. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wydanej w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody , brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty oraz pomocy MOPS w K. Jest osobą niepełnosprawną. Wyjaśnia, iż po potrąceniu alimentów na dwóch synów pozostaje mu kwota na życie równa 318 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z renty ZUS w wysokości 1200 zł ( w aktach sprawy I SO/Kr 12/13 przedstawia zeznanie podatkowe za 2012r. – przychód roczny z tego tytułu 13 832,34 zł ). Ponadto skarżący korzysta z pomocy MOPS w K. – z zaświadczenia MOPS Filia 1 w K.z dnia 3 kwietnia 2013r. wynika, iż w okresie od listopada 2012r. do marca 2013r. skarżącemu przyznano świadczenia w formie – zasiłku stałego w łącznej kwocie 401 zł, zasiłku okresowego w łącznej wysokości 133,72 zł, zasiłków celowych w łącznej kwocie 595,00 zł. Łącznie suma powyższych świadczeń wyniosła 1 129,84 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie posiada własnych nieruchomości. Jak podaje, zamieszkuje w mieszkaniu byłej żony i jej siostry. Nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania tj. mediów ponieważ po wykupieniu leków i wydatkach żywnościowych nie dysponuje żadna kwota , która mógłby wydatkować na cele mieszkaniowe. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Oświadcza, iż nie jest właścicielem samochodu, nie ma też konta bankowego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną niepełnosprawnością na stałe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 1200 zł z tytułu renty ZUS oraz zasiłku stałego MOPS, obciążenia alimentacyjne dochodu – skarżący płaci alimenty na dwóch synów, jak wskazuje – po opłaceniu tych kosztów – do jego dyspozycji pozostaje kwota 318 zł netto - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu od skargi. Uznano zatem, iż zwolnienie strony od konieczności poniesienia wpisu umożliwi mu skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu i jest adekwatne do jego aktualnej sytuacji bytowej. Odnosząc się natomiast do wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów oraz wniosku o ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego , uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca otrzymuje bowiem stały, pewny dochód z tytułu renty ZUS, ma również dodatkowe źródło dochodu z MOPS w K. Jednocześnie nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania, mediów. Jak wskazuje, mieszkanie należy do byłej żony i jej siostry, a zatem, skoro strona nie ponosi żadnych kosztów z nim związanych - wnioskodawca korzysta z niego nieodpłatnie. Jedynym obciążeniem jest uiszczanie alimentów na rzecz synów. Skarżący nie wykazuje zadłużenia czy innych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego jak np. koszty specjalistycznego leczenia. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy w sposób oczywisty i nie budzący żadnych wątpliwości. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu należnego na obecnym etapie postepowania, należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną, finansową wnioskodawcy, a nie charakter czy okoliczności sprawy bądź też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na jej skomplikowany charakter. Stąd podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. dalszych kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od aktualnych kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).