I SA/Kr 1484/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 lipca 2013r. Nr [..] w przedmiocie określenia wysokości podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za II,II i IV kwartał 2006r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 10 października 2013r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 lipca 2013r. wydaną w przedmiocie określenia wysokości podatku. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż dysponuje bardzo skromnym dochodem 1600 zł, wyznaczona do zapłaty kwota należnego wpisu stanowiłaby znaczące obciążenie dla jego budżetu domowego bo nie ma na ten cel odłożonych oszczędności. Posiadane środki pochłaniane są na bieżące wydatki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę strony w kwocie 1600zł. Syn nie osiąga żadnych dochodów – w roku 2012 osiągnął jednorazowo dochód w kwocie 2240 zł. Skarżący przedstawia PITY za 2012r. z których wynika, iż ze tytułu stosunku pracy otrzymał dochód w wysokości 12 090,16 zł, natomiast z innych źródeł 2 761 zł. Łączny dochód za 2012r. wyniósł 14 851 zł. Skarżący spłaca pożyczkę zaciągniętą na cele konsumpcyjne w wysokości miesięcznej raty równej 756,64 zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada on własnych nieruchomości, zamieszkuje na zasadzie wynajmu w pokoju, w mieszkaniu u byłej żony - na prośbę syna. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Przedstawia rachunki bankowe własne oraz syna – stan na dzień 13.11.2013r. - 81,62 zł. Nie posiada samochodu ani maszyn rolniczych. Comiesięcznie spłaca kredyt w racie równej 756,64 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości 1600 zł, bezrobocie syna, brak majątku lokalowego i innego cennego majątku ruchomego - zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącego od należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skarżący ma stałe źródło dochodu. Nie wskazuje nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. szczególne koszty leczenia czy konieczność utrzymania małoletnich osób nie posiadających własnego dochodu – skarżący wskazuje jedynie typowe, zwyczajowe koszty utrzymania domu i spłatę raty pożyczki, nie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające całkowite zwolnienie strony od kosztów sądowych. Ponadto należy stwierdzić, iż fakt zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, który studiuje, ten jednak jest osobą dorosłą i nic nie stoi na przeszkodzie aby podjął zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Poza tym, istniejąca sytuacja, nie przeszkadza wnioskodawcy w dalszym ciągu spłacać raty kredytu w wysokości 750 - 770 zł, miesięcznie. Jak podaje J.N. zobowiązania te realizuje nieregularnie, dla oceny zdolności płatniczych strony skarżącej, istotny jest jednak fakt , iż cały czas jest ona w stanie wygospodarowywać środki na ten cel. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę ewentualnych przyszłych kosztów sądowych przy równoczesnym zwolnieniu go od aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi , nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).