I SA/Kr 1491/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a I) ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2014 roku w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania skarżąca J.K.złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 47-letnim synem M. Ich miesięczny dochód wynosi 3.329,98 zł i stanowi go emerytura skarżącej wraz z dodatkiem dla osób represjonowanych. Syn wnioskodawczyni nie osiąga żadnych dochodów. W skład majątku J.K. wchodzi dom o powierzchni 294,05 m² oraz działki wielkości 0,3286 ha, 0,0900 ha i 0,2010 ha, stanowiące wraz z domem jedną całość. Skarżąca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Posiada dwa samochody wymagające stałej naprawy, a ich rok produkcji to 1986 i 1994. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, iż w związku z nieuznaniem jej wyjaśnień przez organ potrzebna jest jej pomoc prawna. Ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie walczyć o zrozumienie i sprawiedliwe rozpatrzenie jej sprawy. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych motywowany jest wysokimi wydatkami na utrzymanie domu, opiekę lekarską i życiową ze względu na stan zdrowia i wiek. Skarżącą opiekuje się bezrobotny syn, pozostający na jej utrzymaniu. Strona, poza świadczeniem emerytalnym i dodatkiem dla osób represjonowanych, nie posiada innych dochodów. Odnosząc się do zarządzenia Referendarza sądowego wzywającego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż jej wydatki są uzależnione od aktualnych potrzeb życia codziennego. Wydatki na media zależą od pory roku – są wyższe w sezonie grzewczym. Strona wraz z synem żyją bardzo oszczędnie, w ich sytuacji materialnej nierealne jest posiadanie jakichkolwiek oszczędności. Do pisma z dnia 21 października 2014 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: dowodu wpłaty kwoty 503,61 zł za gaz, dowodu wpłaty kwoty 111,43 zł za usługi telekomunikacyjne, potwierdzenia wpłaty raty kredytowej w wysokości 128,42 zł, dowodu wpłaty kwoty 359,97 zł za energię elektryczną, potwierdzenia płatności kwoty 115,41 zł za wodę, potwierdzenia wpłaty kwoty 69 zł tytułem opłaty abonamentowej na rzecz ITI Neovision S.A., potwierdzenia wpłaty należności za gospodarowanie odpadami komunalnymi (210 zł), historii rachunku bankowego M.K. za okres od 1 lipca do 21 października 2014 roku, rocznego obliczenia podatku PIT-40 J.K. za rok podatkowy 2013, zeznania PIT-37 za 2013 rok M.K., odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości oraz dwóch dowodów rejestracyjnych samochodów Volvo 850, rok produkcji 1994 i Volvo 740, rok produkcji 1986. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca J.K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wiek skarżącej, stan jej zdrowia, brak jakichkolwiek oszczędności, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem, konieczność utrzymywania bezrobotnego syna, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej i ustanowił dla niej adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. J.K. uzyskuje bowiem stałe miesięczne dochody z emerytury wraz z dodatkiem dla osób represjonowanych w wysokości 3.329,98 zł. Choć nie są to dochody wysokie, zważywszy na fakt, że przypadają na dwie osoby, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności. Jak wynika z oświadczeń strony popartych dokumentami źródłowymi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawczyni i jej syna wynoszą ok. 1300 zł. Powyższe oznacza, że do dyspozycji skarżącej pozostaje w miesiącu kwota ok. 2.000 zł, którą strona może przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.