I SA/Kr 1492/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a I) ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 lipca 2014 roku w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania skarżący M.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą J.K.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.329,98 zł i stanowi go emerytura J.K. wraz z dodatkiem dla osób represjonowanych. Wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów. W skład majątku M.K. wchodzi dom o powierzchni 294,05 m², nieruchomość wielkości 0,6196 ha oraz garaż. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Posiada dwa samochody wymagające stałej naprawy, a ich rok produkcji to 1986 i 1994. W uzasadnieniu wniosku M.K. podniósł, iż ze względu na ciężką chorobę taty zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie jest on osobą bezrobotną, nie posiadającą żadnych środków do życia. Jego sytuacja materialna jest na granicy ubóstwa. Po opłaceniu koniecznych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (ogrzewanie gazowe, prąd, itp.) wraz z mamą "ledwie wiążą koniec z końcem". Odnosząc się do zarządzenia Referendarza sądowego wzywającego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż jest osobą bezrobotną. Mieszka z mamą, która ze względu na stan zdrowia i wiek, wymaga opieki i pomocy. Koszty utrzymania ponosi mama wnioskodawcy. Do pisma z dnia 21 października 2014 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: dowodu wpłaty kwoty 503,61 zł za gaz, dowodu wpłaty kwoty 111,43 zł za usługi telekomunikacyjne, potwierdzenia wpłaty raty kredytowej w wysokości 128,42 zł, dowodu wpłaty kwoty 359,97 zł za energię elektryczną, potwierdzenia płatności kwoty 115,41 zł za wodę, potwierdzenia wpłaty kwoty 69 zł tytułem opłaty abonamentowej na rzecz ITI Neovision S.A., potwierdzenia wpłaty należności za gospodarowanie odpadami komunalnymi (210 zł), historii rachunku bankowego M.K. za okres od 1 lipca do 21 października 2014 roku, rocznego obliczenia podatku PIT-40 J.K.za rok podatkowy 2013, zeznania PIT-37 za 2013 rok M.K., dwóch zaświadczeń Prezydenta Miasta K. z dnia 4 czerwca 2008 roku o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej i wykreśleniu wpisów z Ewidencji Działalności Gospodarczej, odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości, dwóch dowodów rejestracyjnych samochodów Volvo 850, rok produkcji 1994 i Volvo 740, rok produkcji 1986 oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 października 2014 roku o stanie zdrowia skarżącego. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżący M.K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy oraz pozostającej wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym mamy, należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na bezrobocie skarżącego, stan jego zdrowia wymagający stałej farmakoterapii, brak jakichkolwiek oszczędności, nie jest on w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego i ustanowił dla niego adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Co prawda skarżący nie osiąga żadnych dochodów, jednakże z istoty prawa pomocy wynika, że możliwości finansowe strony oceniane są przez pryzmat dochodów i wydatków wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z danych zawartych w formularzu "PPF" mama wnioskodawcy J.K., wspólnie z nim gospodarująca, uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 3.329,98 zł. Choć nie są to dochody wysokie, zważywszy na fakt, że przypadają na dwie osoby, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności. Z zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżącego wynika, że saldo tego rachunku jest dodatnie i na dzień 21 października 2014 roku wynosiło 559,83 zł. Ponadto, jak wynika z oświadczeń strony popartych dokumentami źródłowymi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy i jego mamy wynoszą ok. 1300 zł. Powyższe oznacza, że do dyspozycji strony pozostaje w miesiącu kwota ok. 2.000 zł, którą może przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna M.K. jest trudna, co przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.