I SA/Kr 150/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 16 listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia: -utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych- Pismem z dnia 5 stycznia 2016r. L.C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 16 listopada 2015r. w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, a w raz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych. We wniosku L. C. zawarł oświadczenie, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną G. J. – C., z którą w 2010r. zawarł umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, oraz córką L.C. ur. w 2007r. Wnioskodawca nie posiada żadnych składników majątkowych przedstawiających jakąkolwiek wartość. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza przynosząca dochody w wysokości 2.000 zł. Działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę musiała zostać zawieszona od dnia 2 lipca 2014r., gdyż okazała się nierentowna, generując znaczne koszty i przynosząc straty. Aktualnie wnioskodawca nie osiąga przychodów z działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony na umowę o pracę oraz żadną inną umowę cywilnoprawną. Nie posiada innych dodatkowych źródeł utrzymania, ani nieruchomości bądź ruchomości, które mógłby spieniężyć. Miesięczne koszty utrzymania rodziny – według oświadczenia wnioskodawcy – zostały oszacowane na kwotę około 1900 zł, a składają się na nie: opłata za energię elektryczną, wodę i wywóz śmieci 500 zł, koszty wyżywienia 800 zł, utrzymanie dziecka (oprócz wyżywienia) 300 zł i paliwo do samochodu żony 300 zł. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy wnioskodawca przedłożył kopie dokumentów: umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 26 czerwca 2010r. ustanawiającej rozdzielność majątkową w małżeństwie skarżącego, zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców Urzędu Miasta K. z dnia 16 września 2015r., zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżącego w PKO BP S.A. za okres od 1 czerwca 2015r. do 14 września 2015r., zeznań PIT-36L i informacji PIT/B L.C. za lata 2012, 2013 i 2014. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, ani żadnych samochodów będących jego własnością. Dom, w którym zamieszkuje wraz z rodziną przy ul. Ź. w M. stanowi wyłączną własność jego żony. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą około 1.900 zł (prąd, woda, śmieci – 500 zł, jedzenie – 800 zł, utrzymanie dziecka – oprócz jedzenia – 300 zł, paliwo do samochodu żony – 300zł) i są pokrywane przez żonę skarżącego. Wnioskodawca nie posiada jednak rachunków na potwierdzenie ponoszonych wydatków, gdyż nie wiedział, że będzie zobowiązany do ich przedstawienia w sądzie. Postanowieniem z dnia 31 marca 2016r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 245 §3, art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i 2 pkt 7 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuacji majątkowej swojej rodziny i nie wykazał tym samym, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 25 kwietnia 2016r. skarżący wniósł sprzeciw, którym zaskarżył w całości ww. postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wnosząc o jego zmianę poprzez orzeczenie przyznania stronie pomocy prawnej w postaci zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w całości. Nawiązując do zarzutu Referendarza sądowego, iż skarżący nie podał danych dotyczących majątku swojej żony, co spowodować miało niepełność danych uniemożliwiających rozpoznanie wniosku, podniósł w uzasadnieniu sprzeciwu, że posiada ze swoją żoną rozdzielność majątkową i małżonkowie prowadzą całkowicie odrębną politykę finansową, co przekłada się na brak możliwość pozyskania przez skarżącego danych, o które zwracał się do niego Sąd. Skarżący podniósł, że przedstawił wyczerpująco swoją sytuację finansową, z której per se wynika, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Dodał, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie zalega kilkadziesiąt spraw skarżącego obejmujących ten sam stan faktyczny, różniących się tylko konkretnymi pojazdami – i koszty tego postępowania należy pomnożyć przez wszystkie te sprawy, a także przez kolejne, które zostaną przez skarżącego złożone w najbliższym czasie. Łączne koszty postępowania we wszystkich sprawach – według wiedzy posiadanej przez skarżącego – będą mogły opiewać na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych, których to kosztów skarżący nie będzie w stanie ponieść, bo nie ma na to środków. Skarżący wskazał nadto, że charakter przedmiotowej sprawy skłania w jego ocenie do przyznania mu pomocy prawnej, gdyż decyzje, na mocy których został na niego nałożony obowiązek płatności podatku akcyzowego są w jego przekonaniu precedensowe. Decyzje te zostały wydane pomimo dwóch sprzecznych ze sobą kontroli podatkowych u skarżącego, co oznacza w jego ocenie oznacza, że organ wystąpił wbrew domniemaniu rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika. Powyższe działania organu doprowadziły skarżącego do ruiny finansowej i zmusiły do zawieszenia działalności gospodarczej. Skarżący dodał również, że pozbawienie go przez Sąd prawa pomocy prawnej spowoduje, że Sąd nie będzie mógł rozpatrzyć merytorycznej części skargi, czego konsekwencją będzie uprawomocnienie się krzywdzącej dla skarżącego decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec podmiotów o bardzo trudnej sytuacji materialnej noszącej znamiona ubóstwa. Stanowi bowiem odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest natomiast, że strona będąca osobą fizyczną partycypuje w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt OZ 862/04, z dnia 27 lutego 2012r., sygn. akt I FZ 561/11, z dnia 1 lipca 2014r., sygn. akt I FZ 152/14, z dnia 7 lipca 2014r., sygn. akt II FZ 953/14, z dnia 21 lipca 2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 – ww. postanowienia są dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zauważa, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, korzystając z uprawnień określonych w art. 255 p.p.s.a., może – jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości – wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Współpraca na linii strona – sąd w tym zakresie powinna się przejawiać poprzez wskazanie przez stronę wszelkich okoliczności istotnych dla oceny przez sąd jej stanu majątkowego, a przynajmniej przez realizację przez stronę wszelkich wezwań sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać samego wnioskodawcę. W orzecznictwie podkreśla się, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż strona nie wykazała – w rozumieniu art. 246 §1 p.p.s.a. – że nie stać jej na poniesienie wydatków niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W przedmiotowej sprawie wnioskujący o prawo pomocy skarżący nie zrealizował wezwania sądu o nadesłanie oświadczeń dokumentów i nie przedłożył: - odpowiednich rachunków dokumentujących wydatki związane z koniecznym utrzymaniem rodziny za ostatni okres rozliczeniowy, - wyciągów z firmowych kont bankowych skarżącego, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych G.i J. – C. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - zeznań podatkowych skatrżącego za 2015 rok lub odpowiednich zaświadczeń z właściwych urzędów skarbowych o uzyskanych przez niego w 2015r. dochodach i przychodach, - zeznań podatkowych G. J.. – C. za 2015r. lub odpowiednich zaświadczeń z właściwych urzędów skarbowych o uzyskanych przez nią w 2015r. dochodach i przychodach, - deklaracji podatkowych z tytułu prowadzonej przez G. J. – C.działalności gospodarczej za ostatni miesiąc / kwartał. W kontekście powyższych ustaleń, należy zaznaczyć, że oświadczenie skarżącego zawarte w sprzeciwie do postanowienia z dnia 31 marca 2016r., a mówiące o trudnej sytuacji finansowej skarżącego nie jest poparte dowodami i dokumentami. Tymczasem Sąd z własnej inicjatywy nie jest uprawniony – w kontekście prawa pomocy, o które wnioskuje strona – do przeprowadzania w zakresie powołanej okoliczności postępowania dowodowego. Nadto, odnosząc się do podnoszonego w przez skarżącego w sprzeciwie faktu zawarcia miedzy skarżącym i jego małżonką umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową, należy wskazać, że fakt ten pozostaje bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2014r., sygn. akt I OZ 412/14, Lex Omega nr 1480918). Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014r., sygn. akt I OZ 95/14, Lex Omega nr 1449986). Przy ocenie możliwości finansowych poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2014r., sygn. akt I FZ 339/14, Lex Omega 1503381). Stąd jako prawidłowe należy ocenić przyjęcie przez Referendarza sądowego, że brak przedłożenia dokumentów, obrazujących sytuację finansową żony skarżącego uniemożliwia ocenę, czy prawo pomocy powinno zostać przyznane. Nadesłanie wybiórczych dokumentów powoduje, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie rodzina skarżącego znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Sytuacja materialna rodziny skarżącego bez zestawienia pełnych dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Również dla Sądu jest to kluczowy dla sprawy fakt wpływający na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Sąd zwraca również uwagę na to, że w objętym sprzeciwem skarżącego postanowieniu Referendarza sądowego trafnie zaznaczono, że wiarygodność oświadczeń skarżącego musi budzić zastrzeżenia. Oświadczeniu z dnia 7 marca 2016r., w którym skarżący podał, że nie posiada żadnych samochodów będących jego własnością przeczy zaświadczenie Prezydenta Miasta K. z dnia 16 września 2015r. złożonego wraz z ww. oświadczeniem. Z zaświadczenia tego wynika bowiem, że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego AUDI A6 3.0 TDI i przyczepy ciężarowej WIOLA. Ta wewnętrzną sprzeczność obu dokumentów wyklucza dokonanie na ich podstawie wiarygodnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego ocenianej w kontekście możliwości przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Podsumowując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że nie zostały wykazane przesłanki do przyznania prawa pomocy, wobec czego zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016r. jest prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. Nadmienić można jednocześnie, że w tożsamym stanie faktycznym w odniesieniu do skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi postanowieniem z dnia 11 lutego 2016r., sygn. akt I GZ 20/16 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie tutejszego Sądu, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych.