I SA/Kr 1548/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 26.11.2020 r. G. D. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozpatrzenie jej wniosku dotyczącego zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek (RDZ) za marzec 2020 r., który wcześniej złożyła do organu. W reakcji na to pismo, Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2.12.2020 r. (znak [...]) odmówił G. D. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za wskazany wyżej okres. W uzasadnieniu decyzji organ administracji powołał art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Akcentował, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek, płatnik tych składek przekazuje do ZUS, nie później niż do dnia 30.06.2020 r. Podkreślił, że w prowadzonej ewidencji wniosków nie odnaleziono pisma G. D. obejmującego żądanie zwolnienia z opłacania składek za marzec 2020 r. Prezes ZUS wskazał, że z uwagi na niedopełnienie terminów na złożenie wniosku, który winien zawierać dane niezbędne do umorzenia składek – brak jest podstaw do uwzględnienia żądania wnioskodawczyni. W skardze do sądu administracyjnego na opisaną wyżej decyzję G. D. podała, że złożyła do ZUS stosowne wnioski o umorzenie należności z tytułu składek, w tym wniosek obejmujący marzec 2020 r. Z uwagi na sytuację pandemiczną, pisma te wrzuciła do "urny" znajdującej się przed budynkiem ZUS. Wskazała, że sporny wniosek najprawdopodobniej został zgubiony przez organ, co było powodem odmownej decyzji wydanej w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wskazał m.in., że przeprowadzone zostały wnikliwe czynności poszukiwania spornego pisma, co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy maili wymienianych między pracownikami organu. Podkreślono, że z uwagi na brak wniosku skarżącej, nie istniały podstawy do zwolnienia jej z obowiązku opłacania składek za marzec 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy wskazać, że decyzja rozstrzygająca indywidualną sprawę administracyjną jest sformalizowanym aktem, który winien zawierać określone prawem elementy. Stosownie do art. 107 par. 1 pkt 6 i art. 107 par. 1 par. 3 k.p.a., każda decyzja administracyjna winna mieć uzasadnienie zarówno faktyczne, jak i prawne. Są to kluczowe elementy mające decydujące znaczenie dla poznania motywów rozstrzygnięcia sprawy przyjętych przez organ administracji publicznej. Jak wynika z par. 3 wskazanego wyżej przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne decyzji powinno natomiast przedstawiać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że uzasadnienie ocenianej w niniejszej sprawie decyzji – nie spełnia wskazanych wyżej wymogów. Jest ono wyjątkowo lapidarne i nie zawiera właściwie żadnego uzasadniania prawnego. Nie przedstawia także należycie tych okoliczności faktycznych, które organ przyjął za zasadnicze dla finalnego rozstrzygnięcia sprawy G. D.. Z akt sprawy i zdawkowych motywów decyzji wynika, że faktem, który zdecydował o odmowie zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. był brak odnalezienia pisma skarżącej zawierającego prośbę o takie zwolnienie. Zwrócić w tym zakresie należy uwagę, że z treści samej kontrolowanej decyzji nie wynika, że organ podejmował w istocie konieczne działania zmierzające do odnalezienia spornego pisma strony. Próbę naprawy tego stanu rzeczy podjęto dopiero w odpowiedzi na skargę, jednak podkreślić należy, że kierowana do sądu administracyjnego odpowiedź na skargę, nie stanowi tego rodzaju dokumentu (pisma), który może stanowić o poprawnym uzupełniniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy i konwalidować błędy popełnione w zakresie właściwej konstrukcji uzasadnienia decyzji administracyjnej. Niezależnie od wskazanej wyżej wadliwości świadczącej o naruszeniu art. 107 par. 3 k.p.a., zwrócić należy uwagę na brak należytego ukierunkowania w sprawie postępowania dowodowego i poczynienia stosownych kroków celem właściwego ustalenia podstawy faktycznej decyzji. Podkreślić bowiem należy, że z uwagi na motyw rozstrzygnięcia sprawy sprowadzający się do twierdzenia, iż organ nie odnalazł wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec 2020 r., przy jednoczesnym stanowisku skarżącej, iż wniosek taki do organu złożyła ("wrzuciła do urny"), zasadniczym obowiązkiem organu administracji (ZUS) było przeprowadzenie skrupulatnego postepowania wyjaśniającego zmierzającego do jednoznacznego ustalenia faktu braku złożenia spornego wniosku. W aktach sprawy znajduje się korespondencja e-mail prowadzona między pracownikami ZUS, z której wynika, że spornego wniosku brak jest w aktach płatnika oraz, że nie odnaleziono go "w szafie". Powyższe nie świadczy jednak o poprawnie podjętych czynnościach poszukiwawczych przedmiotowego pisma skarżącej i należytym wyjaśnieniu powstałego problemu w sposób definitywnie przesądzający (wykluczający) brak złożenia spornego pisma przez wnioskodawczynię. Kontrolowana decyzja oraz akta sprawy wskazują natomiast, że organ administracji orzekający w tej sprawie nie przeprowadził czynności zmierzających do weryfikacji choćby stanu korespondencji wpływającej do organu w dniu, w którym przedmiotowy wniosek mógł być złożony (np. ksiąg/rejestrów, w których odnotowywany jest wpływ pism), jak też nie dokonał np. sprawdzenia zapisu z monitoringu pomieszczeń organu, w którym znajdowała się "urna na korespondencję". Powyższe mogłoby być pomocne do ustalenia miarodajnych dla sprawy okoliczności. Organ nie podjął też próby wyjaśnienia spornego zagadnienia z samą skarżącą, jak też nie sprawdził, czy inne wnioski pochodzące od G. D. (za inne okresy) zostały należycie złożone, i czy pośród tych właśnie wniosków nie znajduje się pismo, którego dotyczy niniejsze postępowanie. Podkreślić przy tym należy, że z korespondencji e-mail prowadzonej między pracownikami organu (k. 7, mail z 30.11.2020 r.) wynika, że żądanie odnalezienia wniosku G. D. było kolejną już pozycją do odszukania przez odpowiedzialnego pracownika, co świadczyć może w istocie o nieprawidłowościach w obiegu dokumentów w organie. Przedstawione wyżej wadliwości w zakresie braku poczynienia przez organ administracji czynności wyjaśniających, co do istotnego dla sprawy faktu, wskazują na naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że staranna analiza zasobów organu – przy wykorzystaniu wskazanych wyżej przykładowo metod i czynności - doprowadziłaby do odnalezienia spornego pisma, co w konsekwencji wpłynęłoby na odmienny kierunek rozstrzygnięcia sprawy. Powyższe nakazywało uchylić zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., 329). W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku powyżej wskazanym. Uzupełniony materiał dowodowy organ podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że nawet negatywny wynik czynności poszukiwawczych spornego wniosku, jak też prowadzonego postępowania wyjaśniającego w przedstawionym zakresie – nie wyklucza jeszcze pozbawienia skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za marzec 2020 r. Od 16 grudnia 2020 r. obowiązuje przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19. Stanowi on, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej, i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników, regulacji prawnej. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie wskazanego wyżej już przepisu.