I SA/Kr 1564/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku H.Ch. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 5 grudnia 2014r. skarżąca H.Ch., działając poprzez swego pełnomocnika, złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lipca 2013r. wydaną w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą 700 zł. Wraz z małżonkiem partycypują w tychże kosztach. Nie posiadają kont bankowych ani lokat terminowych. Małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości czy też – jak wskazuje – wysokich oszczędności. Źródłem dochodu jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1011,20 zł – do wypłaty 863,19 zł. Rodzina zamieszkuje w domu należącym do córki N. Skarżąca przedstawia zeznanie podatkowe za 2013r. własne i męża, umowę rozdzielności majątkowej, tytuły wykonawcze. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski skarżącej złożone do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostały rozpoznane odmowie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2014r. oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Obecny wniosek strony podlega więc ocenie z uwzględnieniem okoliczności będących poprzednio ocenianymi przez sąd. Zdaniem orzekającego, skarżąca nie wykazała aktualnie, aby jej sytuacja materialna zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej w sposób warunkujący zmianę poprzedniego orzeczenia. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz córką N. Wg. oświadczenia rodzina utrzymuje się z renty skarżącej w kwocie 1011,20 zł – po potrąceniach do wypłaty 863,19 zł , wynagrodzenia za prace małżonka w wysokości 1680 zł. Skarżąca nie wspomina o dochodach, ich wysokości i źródłach córki – podaje jedynie, iż nie posiada zeznań podatkowych córki, nie dysponuje również zaświadczeniem z pracy córki. Wskazuje , iż zarówno skarżąca, jej mąż jak i córka nie mają lokat bankowych. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada ona żadnych nieruchomości , jedyną właścicielką domu jest córka N. Nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie posiada samochodu. Nie jest wspólnikiem ani udziałowcem w żadnej spółce. Dodaje, przedstawiając stosowny akt notarialny, iż pozostaje w rozdzielności majątkowej z mężem. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania rodziny skarżącej, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Skarżąca nie uwiarygodnia przede wszystkim aby jej sytuacja obecnie uległa znacznemu pogorszeniu. Skarżąca oraz jej mąż mają dochody ze świadczeń socjalnych oraz wynagrodzenia za pracę. Nie znane jest natomiast źródło i wysokość dochodów córki skarżącej. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów ani oświadczeń potwierdzających te informacje. Nie przedstawiła zeznania podatkowego córki, informacji o jej majątku i oszczędnościach. Nie przedstawiła również wyczerpujących informacji na temat stanu majątkowego małżonka powołując się na rozdzielność majątkową, mimo, iż wielokrotnie już w przedmiotowych aktach była pouczana w uzasadnieniach orzeczeń Sądu, iż rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na wzajemne obowiązki i pomoc małżeńską w bieżącym funkcjonowaniu. Skarżąca przedstawiła jedynie zeznanie podatkowe za 2013r. małżonka z informacją o jego dochodach ze stosunku pracy. Tym czasem, jak wiadomo z akt sprawy i poprzednich ustaleń Sądu – małżonek skarżącej jest Prezesem co najmniej dwóch Spółek – M.Ch. pełni funkcję prezesa zarządu w: "H. " sp. z o.o. oraz "C." sp. z o.o.. Nie ma żadnej informacji o dochodach małżonka skarżącej z tego tytułu. Nie ma też informacji o przychodach samych spółek. Brak też jakiejkolwiek informacji o ew. majątku nieruchomym małżonka. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącą powyżej wskazanych okoliczności, w zestawieniu z nieprzedstawieniem przez nią dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności, które aktualnie zaistniały a miały znaczny wpływ na zmianę i pogarszającą się sytuacji majątkowej rodziny - budzi wątpliwości co do faktycznych dochodów rodziny, jej majątku. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją obecnie do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącej, faktycznych środków finansowych rodziny, a ponadto strona nie uprawdopodobniła, aby jej sytuacja materialna w obecnym czasie uległa pogorszeniu wobec poprzednio ocenianej. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).