I SA/Kr 1565/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.Ch. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za listopad 2005r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 5 grudnia 2014r. skarżący P.Ch., działając przez swego pełnomocnika, złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 lipca 2013r. wydaną w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za listopad 2005r. Skarżący – w piśmie przewodnim, uzupełniającym wniosek wskazuje, iż domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w szczególności należnego obecnie wpisu sądowego, z uwagi na niskie dochody, trudną sytuację materialną i bytową. Wskazuje, iż wynajmuje mieszkanie od firmy H. Sp. z o.o., sam nie ma żadnych nieruchomości. Nie ma kont ani lokat bankowych. Miesięczny dochód skarżącego to 420 zł, które uzyskuje z tytułu zatrudnienia na ¼ etatu, ponadto stara się dorobić zbierając złom oraz grając w grach losowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Okazjonalnie korzysta z pomocy siostry i mamy w formie posiłków. Od rodziców oraz rodzeństwa aktualnie nie otrzymuje pomocy z uwagi na fakt, iż sami oni borykają się obecnie z problemami finansowymi. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wymiarze ¼ etatu z wynagrodzeniem rzędu 420 zł , ponadto zbiera złom ( rachunki na kwoty 633,42 zł oraz 347,76 zł ), na dowód czego przedkłada stosowne dokumenty oraz xero zwycięskiego kuponu Lotto na kwotę 1040 zł. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy i uzupełniających wniosek wynika, iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości. Mieszka w lokalu wynajmowanym od firmy z miesięcznym czynszem w wysokości 500 zł, w mieszkaniu tym mieszka sam. Nie ma samochodu. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie ma kont bankowym osobistych, firmowych, nie ma lokat bankowych. Dołącza rachunki ze sklepów A., aptek, umowę wynajmu lokalu mieszkalnego od firmy H. Sp. Z o.o. z czynszem rocznym w wysokości 6000 zł. Przy czym w tym miejscu należy zaznaczyć, iż Prezesem Zarządu tejże firmy jest ojciec skarżącego – M. Ch. i to z nim skarżący podpisuje umowy wynajmu lokalu mieszkalnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, iż miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami ograniczają się do niezbędnego minimum tj. opłaty za czynsz. Koszty związane z wyżywieniem niemalże nie istnieją z uwagi na pomoc w tym zakresie siostry i matki. Obecnie skarżący nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej ( przedstawia stosowne zaświadczenie o wykreśleniu z centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 9 lipca 2014r. ). Nie jest też wspólnikiem w żadnej spółce ani nie ma żadnych udziałów. Obecnie nie studiuje. Przedstawia zaświadczenie o wynagrodzeniu, wystawione przez firmę C. Sp. z o.o., której prezesem jest również ojciec strony. Miesięczne wynagrodzenie wnioskodawcy wg. zaświadczenia to kwota 420 zł brutto. Przedstawia również PIT za 2013r. wg. którego w 2013r. dochód skarżącego wyniósł 8 673,46 zł, natomiast był on również udziałowcem Spółki z o.o. Sp. komandytowa GP B., której przychody w 2013r. wynosiły 2 283 917,54 zł ( na podatnika 1 119 119,59 zł ) , przy jednoczesnym dochodzie / stracie przypadającej na podatnika w wysokości – 32 505,57 zł. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Poprzednie wnioski złożone do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych zostały rozpoznane odmowie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2014r. oddalające zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. W przedmiotowej sprawie ocenie zatem podległa obecna sytuacja materialna i bytowa skarżącego w kontekście jej zmiany w stosunku do poprzednio ocenianej przez sąd. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący obecnie wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnych należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość stałych, pewnych dochodów w wysokości 420 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę w wymiarze ¼ etatu, brak jakiegokolwiek własnego majątku, brak oszczędności - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. W obecnie ocenianej sytuacji majątkowej skarżącego posiada on dochód jedynie z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 420 zł, dochód osiągany doraźnie ze zbierania złomu, jednorazowy dochód z tytułu wygranej w grach losowych. Strona natomiast – wedle oświadczeń – nie jest już udziałowcem Spółki generującej przychody powyżej 2 mln złotych rocznie z przypadającą na stronę kwotą ponad 1 mln, a której udziałowcem wnioskodawca był w poprzednio ocenianej przez sąd sytuacji bytowej i finansowej. Nie jest on aktualnie udziałowcem żadnej spółki. Nie prowadzi też żadnej działalności gospodarczej, co potwierdzone jest zaświadczeniem z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Z pomocy rodziny korzysta jedynie w formie posiłków gdyż jak twierdzi – pomoc ze strony rodziców, która była na etapie oceny poprzednio złożonego wniosku o prawo pomocy – nie jest obecnie możliwa z uwagi na ich złą sytuację materialną. Pomoc najbliższych ( matki, siostry ) ogranicza się do żywienia wnioskodawcy. Ponadto wedle wątpliwości zaistniałych na kanwie poprzedniej oceny – obecnie skarżący jednoznacznie oświadcza, iż prowadzi gospodarstwo samodzielnie, a pod wskazanym adresem mieszka sam. Ponadto jak wynika z akt, w dniu 15 stycznia 2014 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nr [...], w uzasadnieniu którego wskazał, że należność, której winien był skarżący, w postępowaniu egzekucyjnym okazała się nieściągalna. Treść tego postanowienia wyraźnie potwierdza, że skarżący nie posiada środków na rachunkach bankowych, większych składników majątku i nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i zdrowotną rodziny skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób aktualnie należy. Nie można pominąć także i tego, że ew. wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).