I SA/Kr 1600/06

|Sygn. akt I SA/Kr 1600/06 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 sierpnia 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr), Sędziowie: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk, Asesor: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Bożena Wąsik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2007r., sprawy ze skargi Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie, z dnia 10 sierpnia 2006r. nr T/EG 7241-57/06, w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, skargę oddala Z uwagi na brak dokonania przez J. P. dobrowolnej wpłaty należności celnych wynikających z dziewięciu decyzji wydanych dnia [...] października 1999r. a opiewających na łączną kwotę [...] zł. - wierzyciel Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku dnia 4 lipca 2002r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i przekazał go Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego Tarnowie celem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowy tytuł wykonawczy został doręczony J. P. w dniu [...] maja 2003r., który jednak odmówił jego przyjęcia i złożenia podpisu na dowód potwierdzenia odbioru. W aktach sprawy znajdują się dokumenty dotyczące podjętych działań przez pracowników organu egzekucyjnego a to: 1. protokół o stanie majątkowym zobowiązanego sporządzony dnia [...] kwietnia 2003r. z właścicielem posesji na której zameldowany był zobowiązany - z protokołu wynikało, że zobowiązany nie posiada żadnych przedmiotów majątkowych, nie ma stałego miejsca pobytu i nie utrzymuje kontaktu z właścicielem nieruchomości, co uniemożliwia jego wymeldowanie, 2. korespondencja z właściwymi organami podjęta w celu ustalenia stałego miejsca pobytu zobowiązanego, 3. dokumenty dotyczące wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w celu wyjawienia majątku, 4. protokół z odebrania wyjaśnień od zobowiązanego, który zgłosiwszy się w urzędzie skarbowym - organie egzekucyjnym uaktualnił swoje adres wskazując stałe miejsce pobytu i adres korespondencyjny ale oświadczył, że nie jest właścicielem pojazdu, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada nieruchomości, 5. korespondencja prowadzona z właściwymi organami w celu potwierdzenia, czy uzyskana informacja o zgonie zobowiązanego jest prawdziwa, 6. dokumenty dotyczące zleceń rekwizycyjnych tj. zlecenie czynności przez inny organ egzekucyjny w drodze pomocy prawnej, 7. korespondencja z właściwymi urzędami celem ustalenia czy w prowadzonych rejestrach zawarte są dane zobowiązanego o posiadanych nieruchomościach lub pojazdach, 8. korespondencja prowadzona za pośrednictwem Ministerstwa Finansów z właściwymi organami celem potwierdzenia miejsca pobytu zobowiązanego na terenie Niemiec. W aktach sprawy znajduje się też korespondencja z wierzycielem dotycząca odpowiedzi udzielanych na zapytania wierzyciela, gdzie organ egzekucyjny informował o podejmowanych działaniach w toku postępowania. W dniu 28 czerwca 2006r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w którym w oparciu o art. 59§2 i §3 ustawy z dnia 17 czerwca1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zmianami) stwierdził, że nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu postanowienia opisano dokonane dotychczas dokonane czynności, wskazując m.in., że w Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w R. zgłoszono wymeldowanie zobowiązanego w związku pobytem w Niemczech do dnia [...] marca 2007r. Wskazano również, w toku jakich czynności, nie udało się ustalić ani aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego, ani też jego majątku. Dodatkowo postanowieniem z dnia 28 czerwca 2006r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Tarnowie obciążył wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 8 352,02 zł. powołując jako podstawę art. 64c§1, §4 i §7 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wskazując, że koszty te nie są ściągalne od zobowiązanego - obciążają więc wierzyciela. W wniesionym zażaleniu wierzyciel - Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku zarzucił naruszenie art. 64c§1 w zw. z art. 64 §1 i 6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, że dopuszczalnym jest obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności także i w tej sytuacji gdy po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie zastosowano żadnego środka egzekucyjnego. Na poparcie prawidłowości swojego rozumowania wierzyciel przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 czerwca 1998r. sygn. I SA/Lu 670/97. Postanowieniem nr T/EG 7241-57/06 Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o obciążeniu Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku kosztami egzekucyjnymi w kwocie 8 349,02zł. W uzasadnieniu postanowienia szczegółowo wymieniono wszystkie działania organu egzekucyjnego uzasadniając, że zgodnie z treścią art. 64§6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie wymagalność opłaty manipulacyjnej nie jest uwarunkowana skutecznością wyegzekwowania należnych kwot, a jedynie skutecznością wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym uchylenie zaskarżonej decyzji i obciążenie Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku kosztami egzekucyjnymi w kwocie 8 349,02zł. związane było w istocie z korektą kosztów jedynie o 3 zł. tj. kosztów sporządzenia protokołu z dnia 28 kwietnia 2003r. o stanie majątkowym zobowiązanego spisanym z właścicielem posesji na której zameldowany był zobowiązany. W ocenie organu II instancji skoro protokół został spisany przed wszczęciem postępowania to nienależnym było obciążanie jego kosztami wierzyciela. Na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia zarzucił naruszenie art. 64c§1 w zw. z art. 64 §1 i 6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skargi Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku wskazał, że poza sporem pozostaje fakt, iż obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nie jest uzależniony od skuteczności zastosowania środków egzekucyjnych ale też niedopuszczalna jest interpretacja, że opłata manipulacyjna uzależniona jest jedynie od wykonania czynności zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanego, a nie od zastosowania od środka egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, za które jest pobierana opłata manipulacyjna to nie czynności zmierzające do ustalenia majątku zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie argumentując jak dotychczas. Na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2006r. pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku powołał się na korzystne dla siebie wyroki sądów administracyjnych, a to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Gdańska z dnia 4 kwietnia 2006r. sygn. I SA/Gd 380/04 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2004r. sygn. FSK 729/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie akt administracyjnych oraz poglądów stron przedstawionych w pismach procesowych oraz na rozprawie, Sąd ustalił, że w rozpatrywanej sprawie bezspornie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego poprzez doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego, nie doszło natomiast do zastosowania jakiegokolwiek środka egzekucyjnego, gdyż organ egzekucyjny pomimo wykonania szeregu czynności zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanego - nie zdołał tego uczynić. W takim stanie faktycznym przedmiotem sporu stała się jedynie kwalifikacja wykonanych czynności przez organ egzekucyjny począwszy od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego aż do jego zakończenia. Zdaniem organów czynności te były czynnościami manipulacyjnymi, o których mowa w art. 64 §6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast zdaniem Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku nie były to czynności manipulacyjne, o których mowa w powołanym przepisie, gdyż nie były "związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych", ponieważ takich środków nie zastosowano. Zdaniem Sądu, czynności organu egzekucyjnego zmierzające do ustalenia majątku zobowiązanego podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego są "czynnościami manipulacyjnymi związanymi ze stosowaniem środków egzekucyjnych", tj. czynnościami za które organ egzekucyjny uprawniony jest do pobrania opłaty manipulacyjnej określonej w art. 64§6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nawet jeżeli nie zastosowano środka egzekucyjnego. Powyższy pogląd wynika przede wszystkim z systemowej wykładni przepisów cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy bowiem się zgodzić z Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie, że przepisy egzekucyjne nie zawierają definicji "czynności manipulacyjnych", co oznacza, że należałoby zaanalizować cały system pobieranych opłat i kosztów przez organy egzekucyjne, odnosząc te opłaty do poszczególnych etapów postępowania. Zgodnie z przepisami Rodziału 6 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczącego kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera: 1. opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64 §1), które są wymagalne w związku z stosowaniem konkretnych środków egzekucyjnych - opłaty te pobierane są za konkretne czynności przy stosowaniu środków egzekucyjnych (gdzie środek egzekucyjny zgodnie z art. 1a pkt 12 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozumiany jest jako sposób prowadzenia egzekucji np. z nieruchomości, z ruchomości, z weksla, z rachunku bankowego). Opłaty pobierane są za konkretne czynności (np. odebranie ruchomości, ogłoszenie licytacji, przeprowadzenie licytacji) przy zastosowaniu tego samego środka egzekucyjnego; opłaty te nie są uzależnione od wyegzekwowania należności a jedynie od dokonania konkretnej czynności co w tej sytuacji równoznaczne jest z zastosowaniem środka egzekucyjnego (np. odebranie ruchomości przy egzekucji należności pieniężnych z ruchomości), 2. opłaty manipulacyjne za "czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych" (art. 64 §7) wymagalne zgodnie z art. 64 §10 z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, 3. zwrot poniesionych wydatków (art. 64b) tj. zwrot kosztów faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Dodatkowo wierzyciel ponosi koszt (art.66): 1. przekazania mu egzekwowanych kwot (są to najczęściej opłaty pocztowe lub prowizje bankowe związane z dokonywanymi przelewami), 2. opłaty komorniczej uzależnionej od faktycznego wyegzekwowania należnych wierzycielowi kwot. Odnosząc powyższy schemat należnych organowi egzekucyjnemu opłat należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne można podzielić na cztery etapy: wszczęcie postępowania (doręczenie tytułu wykonawczego), czynności zmierzające do ustalenia majątku zobowiązanego celem podjęcia konkretnych czynności przy zastosowaniu określonych środków egzekucyjnych, stosowanie środków egzekucyjnych zmierzających do wyegzekwowania należnych kwot lub obowiązków o charakterze niepieniężnym, zakończenie postępowania. W konsekwencji, zdaniem Sądu, skoro opłaty za czynności egzekucyjne z art. 64 §1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pobierane są za wykonywane czynności w związku z stosowanymi środkami egzekucyjnymi i określane są w sposób ryczałtowy, niezależnie od wyegzekwowania należnych kwot to nielogicznym, a nawet naruszającym zasady prawidłowej legislacji, byłoby ustalenie przez ustawodawcę dodatkowych opłat za ten sam etap postępowania. Opłata manipulacyjna pobierana jest za "czynności manipulacyjne", a skoro moment powstania wymagalności uważać się będzie doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego (art. 64 §10 zdanie pierwsze) to z istoty sprawy wynika, że wymagalność następować będzie mogła przed zastosowaniem jakiegokolwiek środka egzekucyjnego. Powołany przepis art. 64 §10 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określający moment wymagalności opłaty manipulacyjnej odwołuje się bowiem do momentu wszczęcia postępowania tj. art. 26§5 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiącego, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Reasumując, jeżeli ustawodawca określił moment wymagalności opłaty manipulacyjnej w taki sposób, że moment ten wyprzedza zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego - to bezzasadnym jest pogląd, iż wymagalność opłaty manipulacyjnej uzależniona została od zastosowania środka egzekucyjnego. Na marginesie należałoby zaznaczyć, że w przeciwieństwie do egzekucji regulowanej przepisami postępowania cywilnego, wierzyciel nie jest zobowiązany do wskazania w tytule wykonawczym środka egzekucyjnego (w procedurze cywilnej nazywanego "sposobem egzekucji" w art. 797 k.p.c). Nadto komornikowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie za tzw. "czynności poszukiwawcze" na podatnie art. 797 1 k.p.c. Taki kształt procedury administracyjnego postępowania egzekucyjnego niejako "przerzuca" na organ egzekucyjny koszt ustalania położenia majątku zobowiązanego. Nie ma więc powodu, stosując w tym przypadku również wykładnię celowościową, aby organ egzekucyjny rzetelnie wypełniający swoje obowiązki i poszukujący w sposób aktywny (a tak było w rozpatrywanej sprawie) majątku nadającego się do egzekucji, nie był uprawniony do otrzymywania stosownych opłat. W związku z powyższym Sąd nie podzielił stanowiska Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku skupiającego się jedynie na analizie leksykalnej sformułowania "czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych". Literalna wykładnia prawa, aczkolwiek dominująca w polskiej judykaturze i doktrynie, nie może być bowiem traktowana jako rozstrzygająca wszelkie wątpliwości interpretacyjne, jeżeli jej wyniki powodują uzyskanie rezultatów sprzecznych z istotą systemu analizowanych norm. W konsekwencji Sąd nie podzielił również poglądów sądów administracyjnych powołanych w przytoczonych przez Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku lub jego pełnomocnika wyrokach. Na marginesie należałoby dodać, iż dostrzegając, że kwota manipulacyjna w tak znacznej kwocie (co wynika z wartości podstawy jej naliczania) stanowi w istocie przesunięcie środków budżetowych w ramach jednego resortu - należałoby zauważyć, iż Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku jako wierzyciel uprawniony będzie do złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości lub w części w trybie art. 64e §1-§3 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargi na wymienione powyżej decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie i badając sprawę zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami) tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie stwierdziwszy naruszeń prawa materialnego i procesowego, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.