I SA/Kr 1607/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania podatkowego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2016 r. oddalił skargę M.B. – dalej skarżąca, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 sierpnia 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania podatkowego. W dnia 15 lutego 2016 r. wpłynął wniosek skarżącej, o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" oraz przesłanych dokumentów źródłowych wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką M.B.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.299,11 zł i stanowi go renta M.B. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.898,14 zł i emerytura jej córki w wysokości 1.400,97 zł. W skład majątku skarżącej wchodzą: udział 19/96 w nieruchomości o wartości ok. 142.500 zł, udział 1/2 w nieruchomości o wartości 105.600 zł, nabytej w drodze spadku. Córka wnioskodawczyni posiada udział 19/96 w nieruchomości o wartości 142.500 zł oraz oszczędności wynoszące 16.000 zł (lokata terminowa). Wydatki skarżącej kształtują się następująco: telefon 53,46 zł, energia elektryczna 37,49 zł (za maj 163,65 zł), internet 49,99 zł, odpady 36 zł, gaz 44,05 zł, podatek od nieruchomości 14 zł miesięcznie, leki 300 zł, środki zaopatrzenia medycznego 250 zł, środki czystości 100 zł, bilety MPK 60 zł, telefon 50 zł, wyżywienie 2.100 zł, ubranie 200 zł, fryzjer, prasa 100 zł, opłaty pocztowe 15 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że na M.B. będzie ciążył dług w wysokości 18.355 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu nakładów poniesionych przez B.M. i K.D. na rzecz nieruchomości nabytej w drodze spadku. Wydatków tych, jak i dalszych kosztów sądowych, które mogą zostać generowane strona nie jest wstanie udźwignąć, bowiem przekraczają one jej możliwości finansowe. Posiadane przez M.B. oszczędności nie mogą być traktowane jako źródło finansowania długu, gdyż stanowią zabezpieczenie na wypadek konieczności pokrycia pochówku oraz kosztów leczenia, które nie zawsze jest refundowane. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2016 r. o uzupełnienie wniosku o przyznania prawa pomocy, skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje przychodów z tytułu udziału w nieruchomości, która jest we władaniu B.M. i K.D.. Skarżąca, ani jej córka, nie posiadają rozliczeniowych rachunków bankowych. Do pisma z dnia 20 czerwca 2016 r. załączone zostały dokumenty źródłowe, z których wynika, że świadczenie M.B.za czerwiec 2016 roku wyniosło 1.898,14 zł, a M. B. 1.400,97 zł. Za rok 2015 córka skarżącej osiągnęła dochód w wysokości 20.016 zł, a kwota środków finansowych zgromadzonych na jej rachunku bankowym na dzień 10 października 2012 roku wynosiła 15.576,54 zł. Wysokość opłat za usługi telekomunikacyjne za luty 2016 roku wyniosła 49,90 zł, a za kwiecień 2016 roku 54,25 zł, zaś opłata za gaz za okres od 27 marca 2016 roku do 27 maja 2016 roku 44,05 zł. Potwierdzona została wpłata kwoty 36 zł tytułem opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłaty za usługi telekomunikacyjne za czerwiec 2016 roku wyniosły 49,99 zł, a wydatek za energię elektryczną za ten sam miesiąc zamknął się kwotą 37,49 zł. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy po dokonaniu analizy informacji wynikających z wniosku skarżącej uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r. (data wpływu do tut. Sądu) skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego, w którym kwestionuje fakt, niezaliczenia do wydatków utrzymania koniecznego, kosztów takich jak telefon, środki czystości, bilety. Ponadto podniosła zarzut zaliczenia do dochodów dodatku pielęgnacyjnego, który to, jak wskazała w uzasadnieniu, ustawowo nie jest zaliczony do dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej zwanej P.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem ze złożonego we wniosku oświadczenia sytuacja majątkowa M.B. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w K. przy ul. Z. Jest również współwłaścicielką nieruchomości położonej w K. przy ul. Z., otrzymanej w spadku. Fakt, że nie osiąga z tych nieruchomości żadnych przychodów nie przesądza jeszcze o spełnianiu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że skarżąca ma racje, w kwestii tego, że dodatku pielęgnacyjnego nie wlicza się do dochodu, ale nawet po odjęciu tej kwoty (208,67 zł) sytuacja materialna i życiowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd zauważa, że dodatek pielęgnacyjny jest świadczeniem z zaopatrzenia społecznego finansowanym z budżetu państwa tym sam skarżąca, otrzymuje już pomoc od państwa a prowadząc spór sadowy powinna mieć świadomość ponoszenia niezbędnych wydatków. Sąd podziela również twierdzenia referendarza sądowego przedstawione w zaskarżonym postanowieniu z 28 lipca 2016 r., iż oceniając zasadność przyznania stronie prawa pomocy nie można pominąć kwestii dotyczącej posiadania przez córkę skarżącej, z którą prowadzi zresztą wspólne gospodarstwo domowe, oszczędności w wysokości 16 tys. złotych, albowiem oszczędności te w pełni pozwolą pokryć koszty postępowania w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Ponadto Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). Wymaga też podkreślenia jak wskazano wyżej, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149). Zatem względem powyższego zarzut skarżącej w tym przedmiocie nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że skarżąca także na etapie sprzeciwu nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 28 lipca 2016 r. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest niewystarczający do wydania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącej prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.