I SA/Kr 1610/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 października 2008 r. Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od wpisu od skargi Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. D. przyznanie prawa pomocy w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 października 2008 roku Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok. Z danych zawartych w formularzu wniosku "PPF" wynika, że M. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. D. oraz dwójką małoletnich dzieci: 14-letnim K. i 4-letnim O.. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w wysokości 2.732 zł brutto miesięcznie. Żona przebywa na urlopie wychowawczym i nie osiąga żadnych dochodów. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 35 m², które jest w trakcie procedury przekształcania w prawo własności. Nie wykazuje on posiadania zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił ciężką sytuacją materialną. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona oraz dwójka dzieci, a jego miesięczny dochód netto wynosi 1.700 zł. W ramach umowy o pracę skarżący uzyskuje także przychody z premii i wynagrodzenia za nadgodziny w wysokości 250 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą około 900 zł (115 zł gaz, 350 zł czynsz za mieszkanie, 110 zł prąd, 88 zł TV + Internet, 100 zł telefon, 47 zł ubezpieczenie na życie, 85 zł obiady dziecka). Ponadto skarżący posiada zadłużenie na karcie kredytowej w wysokości ok. 2.000 zł. Kwota zaległości podatkowej, za którą odpowiada jako były wspólnik spółki cywilnej "F" wynosi 332.486,80 zł, a odsetki od tej kwoty we wrześniu 2007 roku wynosiły już ponad 100.000 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego przesłał zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2007 oraz oświadczenie M. D., z którego wynika, że skarżący posiada konto bankowe w "M", lecz nie posiada lokat bankowych. Odnośnie przekształcenia prawa do lokalu obecnie obowiązujące przepisy prawa minimalizują koszty. W roku 2008 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w wysokości 26.000 zł. Źródłem wynagrodzenia doradcy podatkowego była umowa o pracę, którą skarżący zawarł z firmą "M" (data wystawienia faktury VAT to 12 marca 2008 roku). Pismem procesowym z dnia [...] marca 2009 roku pełnomocnik skarżącego poinformował, iż zakres żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy to częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Na ponowne wezwanie Sądu o przesłanie zaświadczenia z zakładu pracy M. D. o wysokości miesięcznego wynagrodzenia pełnomocnik podał, iż obecnie skarżący prowadzi działalność gospodarczą (taksówka) w związku z czym nie jest w stanie przedłożyć owego zaświadczenia. Do wezwania o przedłożenie wyciągu z konta bankowego M. D. w "M" obejmującego operacje z ostatnich trzech miesięcy pełnomocnik skarżącego nie odniósł się. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane jedynie w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też złożone oświadczenie budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziły przede wszystkim wyjaśnienia skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów. Na urzędowym formularzu "PPF" skarżący wskazał jako źródło dochodów umowę o pracę, z której uzyskiwał dochód brutto w wysokości 2.732 zł (netto około 1.700 zł). Umowa o pracę miała być zawarta na czas określony do końca 2008 roku. Pierwsze wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanych dochodów skarżący pominął milczeniem, natomiast na ponowne wezwanie w tej kwestii pełnomocnik skarżącego, doradca podatkowy M. D. – M., odpowiedział, iż obecnie jego mocodawca prowadzi działalność gospodarczą (taksówka) w związku z czym nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia z zakładu pracy. Pismo pełnomocnika skarżącego nie zawierało przy tym żadnych informacji jaka jest obecnie wysokość dochodu skarżącego. Skoro dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczące zarówno źródeł dochodów, jak i ich wysokości stały nie nieaktualne, rzeczą skarżącego było podanie aktualnych danych dotyczących tych kwestii. Są one bowiem kluczowe przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzekający pragnie także zauważyć, że skarżący pomimo dwukrotnego wezwania, nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego w "M", obejmującego jego historię za ostatnie trzy miesiące. Nie wyjaśnił ponadto z jakich źródeł finansowane będzie przekształcenie mieszkania spółdzielczego, w którym zamieszkuje z rodziną i jakiego rzędu będą to koszty. Enigmatyczne stwierdzenie, że obecnie obowiązujące przepisy prawa minimalizują koszty nie stanowi, w ocenie orzekającego, prawidłowego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze treść wyjaśnień skarżącego należy stwierdzić, że nie tylko nie usunęły one wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia rzeczywistych dochodów i wydatków celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od złożonej skargi. Nieudzielanie przez skarżącego rzeczowych wyjaśnień w przedmiocie wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nieprzedłożenie stosownych dokumentów na potwierdzenie tych danych uniemożliwiło orzekającemu dokonanie rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).