I SA/Kr 1620/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Skarżący A.K. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 lipca 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych w toku postępowania dokumentów wynika, że ma na utrzymaniu piątkę dzieci. Żona wnioskodawcy nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów, pobiera jedynie zasiłek rodziny w kwocie około 600 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że ma zaległości w ZUS, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów podlegających opodatkowaniu. Mimo to podał, że z działalności tej miesięcznie osiąga dochód brutto około 4000 zł. Spłaca także kredyty w łącznej kwocie około 4 tys. zł miesięcznie. Razem z żoną jest właścicielem działek o powierzchni 44 a wraz z domem w stanie surowym. Żona jest właścicielem domu o powierzchni 140 m2, nieruchomości rolnej zalesionej. Skarżący posiada pięć samochodów, w tym dwa ciężarowe (Renault Mascott – rok produkcji 2001, Peugeot Partner – rok produkcji 2011, BMW 330D – rok produkcji 2002, Mercedes-benz Sprinter – rok produkcji 2000, Nissan Xterra – rok produkcji 2002). Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 wynika, że przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (działalność usługowo – budowlana) wyniósł 572 363,00 zł, koszty uzyskania przychodu - 542 411,90 zł, natomiast dochód wyniósł 29 951,10 zł. Ponadto skarżący przedstawił szereg faktur i rachunków potwierdzających w szczególności wydatki na telefon (35 zł oraz 1481,94 zł), gaz (266,61 zł za okres od 5 lipca 2011 r. do 5 września 2011 r.), energię elektryczną (499,43 zł za okres od 5 maja 2011 r. do 25 lipca 2011 r.; 307,81 zł za okres od 8 września 2011 r. do 4 listopada 2011 r.), koszty rat kredytowych (łącznie 4 134,23 zł), ksero dowodów rejestracyjnych posiadanych samochodów oraz wyciągi z kont bankowych. Skarżący podał także, że na wydatki związane z aktualnym utrzymaniem składają się: wyprawki do szkoły – 2000 zł, kurtki na zimę – 500 zł, buty na zimę – 400 zł, opał na zimę – 3 500 zł. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu wskazano w szczególności, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom znajdującym się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Od w/w postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go w całości z kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń organu I instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że posiada obecnie wystarczające środki pokrycia kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Podkreślił, że koszt miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i dzieci to kwota niejednokrotnie przekraczającą jego dochód. Wskazał, że przedłożył szereg zaświadczeń i rachunków dotyczących opłat za media oraz innych wydatków, jednak nie zostały one przeanalizowane i wzięte pod uwagę przez Referendarza sądowego. Zaznaczył, że w okresie zimowym, gdy jest mniej zleceń związanych z pracami budowlanymi pomaga w utrzymaniu rodziny siostra żony. Uznanie przez orzekającego, że skarżący ma zdolności finansowe, o czym świadczą zaciągnięte kredyty, nie polega na prawdzie, ponieważ nie wzięto pod uwagę w jakiej dacie kredyty te zostały zaciągnięte. Posiadane samochody są natomiast przeznaczone dla potrzeb prowadzonej działalności. Fakt, że obraca znacznymi środkami pieniężnymi nie oznacza, że środki te posiada, ponieważ koszty uzyskania przychodów są znaczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – określana dalej jako "p.p.s.a.") – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd stwierdza, że analiza złożonych przez skarżącego dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Skarżący cały czas prowadzi działalność gospodarczą, która w 2010 r. przyniosła przychód w wysokości 572 363 zł. Co prawda skarżący wskazał, że z uwagi na wysokie koszty uzyskania przychodów dochód wyniósł 29 951,10 zł, jednak zauważyć należy, że jest to jedynie wynik bilansowy, który nie świadczy o braku środków finansowych. Mimo że skarżący twierdzi, że obecnie prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, to jednak podaje, że miesięcznie z tytułu jej prowadzenia osiąga dochód w wysokości około 4000 zł brutto. Sąd zauważa również, że z przedłożonych kopii dowodów rejestracyjnych wynika, że w 2011 r., a więc w okresie kiedy prowadzona działalność miała – zgodnie z oświadczeniem skarżącego – nie przynosić żadnych dochodów, skarżący zakupił dla potrzeb jej prowadzenia kolejny (piąty) samochód Peugeot Partner, rok produkcji 2011. Czyni to oświadczenie skarżącego dotyczące prowadzonej działalności za niewiarygodne i potwierdza, że dysponuje on środkami pozwalającymi na uiszczenie kosztów sądowych. Fakt, że skarżący dysponuje takimi środkami potwierdza także analiza przedłożonych wyciągów z kont bankowych. Wynika z nich, że np. we wrześniu 2011 r. wygospodarował on na spłatę zadłużenia karty kredytowej kwotę 4 500 zł, a w październiku 2011 r. - kwotę 2 367,60 zł. Są to kwoty znacznie przekraczające wymagane na obecnym etapie postępowania koszty sądowe. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę dodatkowo fakt, że wnioskodawca spłaca zobowiązania kredytowe, które wynoszą około 4 tys. zł miesięcznie, nie sposób przyjąć, że nie posiada on odpowiednich środków finansowych i przysługuje mu zwolnienie od kosztów sądowych. Oceny tej nie zmieniają wskazywane przez stronę wysokie koszty utrzymania rodziny. Sąd zauważa, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Ponadto podkreślić należy, że posiadanie majątku, a szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w jego sytuacji majątkowej nie stanowi przeszkody w realizacji przysługującego stronie prawa do sądu. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.