I SA/Kr 1639/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 września 2009r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 października 2009r. skarżący Ł. C. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 września 2009r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok. Skarżący domaga się częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania wnioskodawcy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego z tytułu zatrudnienia w wysokości 2000 zł. Strona wskazuje, iż z tytułu prowadzonej działalności nie uzyskuje żadnych dochodów lecz ponosi straty. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on na własność nieruchomości lokalowych, wraz z żoną zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, a miesięczne koszty jego utrzymania to 2000 zł. Skarżący posiada natomiast nieruchomość rolną o pow. 3 ha w Ł. gmina B. oraz działkę w P. o pow. 0,3 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania oszczędności, akcji. Wskazuje natomiast na fakt posiadania samochodu "S". rok prod. 1997, ‘V" rok prod. 1985 oraz "M" rok prod. 1992. Skarżący dodaje, iż posiada zobowiązania wobec Urzędu Celnego w O. oraz Urzędu Skarbowego wynikające z tytułu poręczeń za Spółkę z o.o. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłał zaświadczenie z zakładu pracy – Kompleks "C" - Spółka z o.o., z którego wynika, iż jest on zatrudniony na stanowisku dyrektora z wynagrodzeniem równym 2000,00 zł brutto. Nadesłano także wyciągi z rachunku bankowego, na którym wg stanu na dzień 30.11.2009r. zgromadzone były środki finansowe w wysokości 2 109,01 zł. Skarżący przedstawił również deklarację PITL za listopad 2009r. dla prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, z której wynika, iż przychód w tym miesiącu wyniósł 854 039,59 zł, koszty – 1 085 704,11 zł, starta 231 664,52 zł. Z nadesłanego natomiast przez wnioskodawcę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 wynika, iż osiągnął on dochody ze stosunku pracy w wysokości 28 5254,95 zł, natomiast przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 410 602,65 zł, koszty 821 475,64 zł, starta 410 872,99 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący wezwany był przez Sąd do szczegółowego uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi – wnioskodawca nadesłał część wymaganych dokumentów, natomiast część wezwania został pominięta. A mianowicie skarżący nie przedstawił zeznania podatkowego swojej małżonki, nie wykazał dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego po pow. 3 ha, nie przedstawił rachunku bankowego należącego do małżonki, nie udokumentował żadnych ponoszonych wydatków ograniczając się do stwierdzenia, że wynoszą one miesięcznie około 2000 zł. Skoro zatem strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków czy kosztami utrzymania, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Wnioskodawca nie odniósł się też do wezwania o wykazanie majątku i oszczędności swej żony. Już brak tych informacji skutkuje tym, iż orzekający nie jest w stanie rzetelnie ocenić stanu majątkowego i finansowego skarżącego. Biorąc jednak nawet udokumentowaną sytuacje materialną skarżącego, fakt, iż skarżący osiąga stałe dochody z tytułu wynagrodzenia, a także prowadzi działalność gospodarczą, która daje miesięczne przychody rzędu 854 039,59 zł posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, posiadane samochody, które nie należą do niezbędnych elementów życia, nawet wobec zwyczajowo przyjętych kosztów utrzymania - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący wskazuje, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi starty. Wykazana starta nie jest jednak jednoznaczna z brakiem faktycznym środków finansowych. Skarżący bowiem na bieżąco obraca znacznymi finansami. Wykazana zaś strata jest tylko księgowym wynikiem bilansowym. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w dacie złożenia skargi skarżący dysponował także raelnymi środkami finansowymi na rachunku bankowym. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku ( gospodarstwo rolne o pow. 3 ha, działka o pow. 0,3 ha, trzy samochody ), obracaniu na bieżąco znaczącymi środkami finansowymi w ramach prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej ( przychód miesięczny – ponad 854 000 zł ) a także nie wyjaśnienia m.innymi kwestii dotyczących majątku współmałżonka, jego oszczędności, dochodów z posiadanego majątku gruntowego - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a ma to miejsce w niniejszej sytuacji strony. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż po pierwsze skarżący nie uzupełnił w należyty i wymagany sposób złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwiając tym samym orzekającemu pełną i rzetelną ocenę jego stanu majątkowego i rodzinnego. Po drugie, nawet w przedstawionej przez wnioskodawcę aktualnej sytuacji finansowej zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).