I SA/Kr 1639/09

Dnia 28 kwietnia 2010 roku POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Ł. C. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 września 2009 roku nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu nieujawnionych źródeł przychodu za 2002 rok postanawia: oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 21 października 2009r. Ł. C. (zwany dalej "skarżącym’) złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 września 2009r. wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu nieujawnionych źródeł przychodu za 2002 rok. Skarżący domagał się częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podał, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla jego utrzymania. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody skarżącego z tytułu zatrudnienia w wysokości 2000 zł. Ponadto skarżący wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskiwał żadnych dochodów lecz ponosił straty. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynikało także, że nie posiada on na własność nieruchomości lokalowych, wraz z żoną zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, a miesięczne koszty jego utrzymania to 2000 zł. Skarżący posiada natomiast nieruchomość rolną o pow. 3 ha w Ł. gmina B. oraz działkę w P. o pow. 0,3 ha. W formularzu o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na brak posiadania lokat i akcji. Wykazał natomiast, ze posiada samochód S. rok prod. 1997, V. rok prod. 1985 oraz M. rok prod. 1992. Skarżący dodawał, że posiada zobowiązania wobec Urzędu Celnego oraz Urzędu Skarbowego wynikające z tytułu poręczeń za Spółkę z o.o. Na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy (w części dotyczącej min. dochodów żony pozostającej we wspólnym gospodarstwie, a także wskazania czy uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego) skarżący nadesłał zaświadczenie z zakładu pracy – Kompleks C. - Spółka z o.o., z którego wynikało, że jest on zatrudniony na stanowisku dyrektora z wynagrodzeniem równym 2000,00 zł brutto. Nadesłano także wyciągi z rachunku bankowego, na którym wg stanu na dzień 30 listopada 2009r. zgromadzone były środki finansowe w wysokości 2 109,01 zł. Skarżący przedstawił również deklarację PITL za listopad 2009r. dla prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, z której wynikało, że przychód w tym miesiącu wyniósł 854 039,59 zł, koszty – 1 085 704,11 zł, strata 231 664,52 zł. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 wynikało, że skarżący osiągnął dochody ze stosunku pracy w wysokości 28 5254,95 zł, natomiast przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 410 602,65 zł, koszty 821 475,64 zł, strata 410 872,99 zł. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone 26 lutego 2010r. Pismem z dnia 2 marca 2010r. skarżący wniósł sprzeciw. Skarżący wskazał, że udokumentował swój stan majątkowy przedstawiając obszerną dokumentację. Wskazał też, że osiągana strata zarówno za rok 2008 (410 872,99zł) jak i z listopada 2009r.(231 664,52zł) stanowi realne obciążenie, na co przeznaczane są wszelkie pozostające mu do dyspozycji środki finansowe. Skarżący podniósł też, że z zoną posiada rozdzielność majątkowa, co powoduje, że nie można od niej wymagać ponoszenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek pełnomocnika o wynagrodzenia podlega ponownemu rozpatrzeniu. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych (w całości lub w części) stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien jednak dołożyć należytej staranności aby co najmniej uprawdopodobnić istnienie przesłanek przyznania mu takiej pomocy. Zgodnie bowiem z art. 246 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy ubiegający się o taka pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu skarżący przedstawiając niepełną informację o swoim stanie majątkowym nie wykazał w rozumieniu ww. przepisu aby taka pomoc mu się należała. Należy zauważyć, że obliczona przez samego skarżącego należna oplata z tytułu wpisu sądowego wyniosła 2 000zł. Kwota ta mogła zostać zapłacona przez skarżącego, gdyż jak wynika z dołączonych na wezwanie Sądu wyciągów bankowych dokonywano z konta skarżącego wypłat gotówkowych (Ł. M. C. w wysokości 15 000zł w dniu 9 września 2009r. oraz M. C. w wysokości 13 000zł w dniu 9 listopada 2009r.) i wpłat gotówkowych ( Ł. C. 12 000zl w dniu 8 września 2009r.). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że skarżący wezwany przez Sąd do szczegółowego uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłał w odpowiedzi jedynie część wymaganych dokumentów pomijając w szczególności informacje o dochodach i majątku swojej małżonki, nie wykazał dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego po pow. 3 ha, nie przedstawił rachunku bankowego należącego do małżonki, nie udokumentował żadnych ponoszonych wydatków ograniczając się do stwierdzenia, że wynoszą one miesięcznie około 2000 zł. W ocenie Sądu fakt posiadania rozdzielności majątkowej z małżonką nie ma aż tak istotnego znaczenia w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy, skoro oboje małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Oznacza to, że wspólnie ponoszą koszty utrzymania, a co za tym idzie sytuacja majątkowa jednego z nich może istotnie wpływać na ocenę potencjalnej możliwości poniesienia uszczerbku koniecznego dla utrzymania skarżącego. W sytuacji gdy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy odmawia udzielenia informacji o posiadanym majątku współmałżonka pozostającego z nim w wspólnym gospodarstwie domowym zdaniem Sądu, nie zostały spełnione przesłanki ww. art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Należy bowiem przytoczyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. postanowienie z dnia 2 marca 2009r. sygn. akt I FZ 34/09), co do kwestii obowiązku alimentacyjnego, że nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci uiszczenia wpisu), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez żonę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, co oznacza, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna i osobista nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Ponadto zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy (tzw. prawa ubogich) jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dodatkowo odnosząc się do informacji skarżącego o wykazanych stratach na działalności gospodarczej należy zauważyć, że tego typu dane finansowe deklarowane w zeznaniach podatkowych oparte są na tzw. zasadzie memoriałowej, nie odzwierciedlającej rzeczywistych przepływów pieniężnych. Z przedstawionej kserokopii zeznania podatkowego za 2008r. wynika, że skarżący świadczył usługi transportowe, co oznacza, że po pierwsze musiał dysponować wolnymi środkami na zakup paliwa (chociażby z zaliczkowo płaconych zleceń), a po drugie, nawet jeśli wystawiane faktury nie były na bieżąco regulowane przez zamawiających to i tak, zgodnie z zasadą memoriałową, nie miało to wpływu na wysokość deklarowanych przychodów. Ponadto, w ocenie Sądu wielkość sum deklarowanych jako koszty i przychody z działalności gospodarczej, przy małej ilości wykazanych środków trwałych, a także braku zadłużenia kredytowego, uzasadnia przypuszczenie, że w rzeczywistości skarżący faktycznie obracał dużymi sumami. Pośrednio potwierdzają to również wpłaty gotówkowe zasilające konto. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie ww. art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.