I SA/Kr 1643/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2016 r. wniosku J.S.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1643/15 i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 32.007 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2015 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok skarżący J.S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, że od marca 2014 roku mieszka na terytorium Ukrainy, gdzie - zgodnie z przepisami tego państwa – musi uzyskiwać pozwolenie na pobyt czasowy. Wnioskodawca jest zatrudniony w prywatnym przedsiębiorstwie "E" na stanowisku dyrektora, a jego miesięczna pensja wynosi 2.000 hrywien (UAH), co stanowi odpowiednik około 450 zł. Z powodu zaległości w zapłacie alimentów na rzecz syna S.S., syn skierował pozew o zapłatę zaległych alimentów. Zaległość ta powstała na skutek braku odpowiednich środków finansowych. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni ok. 80 m² w stanie do rozbiórki, którego wartość wraz z działką wynosi ok. 80 tys. zł i mieszkanie wielkości ok. 96 m² o szacunkowej wartości ok. 350.000 zł. Utrzymanie skarżącego na Ukrainie wynosi ok. 1.000 hrywien. Zobowiązania wnioskodawcy przedstawiają się następująco: alimenty przekraczające wartość lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. P., hipoteka umowna kaucyjna w kwocie 539.195,36 zł wobec S. Bank ustanowiona na nieruchomości położonej w E. przy ul. M., która ma być przedmiotem licytacji na rzecz banku, hipotek umowna kaucyjna w kwocie 2.108.663,62 zł wobec Getin Noble Bank S.A. ustanowiona na lokalu mieszkalnym położonym w O. przy ul. P. oraz zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w Z. z tytułu decyzji Dyrektora UKS określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok. Do wniosku załączone zostały kserokopie następujących dokumentów: zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Ukrainy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości miesięcznego wynagrodzenia, statutu Prywatnego Przedsiębiorstwa "E", ukraińskiego paszportu, oraz wydruków z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie danych zawartych w złożonym oświadczeniu, skarżący w piśmie z dnia 17 lutego 2016 r. oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Poza wynagrodzeniem za pracę otrzymywanym z Przedsiębiorstwa "E" nie posiada innych źródeł dochodów. Nieruchomość położona w E. została w dniu 16 grudnia 2015 roku zlicytowana przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w E.. Mieszkanie położone w O skarżący wynajął z dniem 1 stycznia 2015 roku firmie S. z Z. na okres 2 lat z terminem zapłaty na dzień wygaśnięcia umowy. J.S. oświadczył, że w latach 2014 i 2015 nie uzyskał dochodów na terytorium Polski, dlatego - będąc rezydentem podatkowym Ukrainy – nie miał obowiązku składać w Polsce zeznania podatkowego. Na terytorium Polski wnioskodawca nie posiada czynnych rachunków bankowych. Nie jest on też właścicielem pojazdów mechanicznych i nie posiada zadłużenia w banku z tytułu kredytów. Podał też, że nie ponosi kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego położonego na terytorium Ukrainy, który został mu użyczony nieodpłatnie. Koszty utrzymania strony na Ukrainie wynoszą około 1.000 hrywien. Postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący mimo stosownego wezwania nie przedstawił wyciągów z posiadanych kont bankowych, nie wskazał jaki uzyskał dochód w 2014 i 2015 r. oraz nie przedłożył żadnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków. Orzekający stwierdził zatem, że nie posiada potrzebnych danych do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Podniósł w nim, że będąc i pracując na Ukrainie nie składa rocznych zeznań podatkowych, natomiast rozliczenia podatkowe dokonywane są przez zakład pracy. W kwestii wyciągu z rachunków bankowych stwierdził, że błędnie zrozumiał polecenia referendarza uznając, że chodzi o rachunki bankowe prowadzone w Polsce. Podał, że na rachunku bankowym prowadzonym na Ukrainie posiada ok. 200 hrywien. Natomiast odnośnie udokumentowania kosztów utrzymania stwierdził, że kosztów mieszkania nie ponosi, a na ponoszenie pozostałych kosztów na gromadzi żadnych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Dokonując kontroli postanowienia referendarza sądowego, Sąd miał na uwadze całokształt dokumentacji oraz oświadczeń obrazujących sytuację majątkową skarżącego i doszedł do przekonania, że uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 32.007 zł wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżącego, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza, składając w ramach możliwości wymienione w nich oświadczenia i dokumenty. Wynika z nich m. in., że zarabia równowartość 450 zł, poza zatrudnieniem nie ma innych źródeł dochodów, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, a także przedmiotów wartościowych powyżej 5000 zł. Będąca jego własnością nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym została zlicytowana w dniu 16 grudnia 2015 r. na licytacji komorniczej. Natomiast będące własnością skarżącego mieszkanie o pow. 96 m2 położone w O., jest obciążone hipoteką umowną kaucyjną na kwotę 2108663,62 zł wobec Getin Noble Bank S.A. Skarżący posiada również zaległości alimentacyjne względem syna. Skarżący zamieszkuje w użyczonym mieszkaniu, a na miesięczne koszty utrzymania przeznacza równowartość ok. 225 zł. Sąd miał na uwadze, że skarżący nie przedłożył pełnej dokumentacji żądanej przez referendarza (zeznań podatkowych, wyciągów z kont bankowych oraz dowodów ponoszonych wydatków), nie mniej jednak Sąd wziął pod uwagę, że mieszkając i pracując na Ukrainie skarżący miał ograniczone możliwości przedłożenia żądanych dokumentów. Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować oświadczenie skarżącego o wysokości osiąganego dochodu (potwierdzonej zaświadczeniem z miejsca pracy) i ponoszonych wydatkach. Podkreślić trzeba, że przedstawione miesięczne wydatki na swoje utrzymanie oraz wysokość dochodów i obciążeń skarżącego należy skonfrontować z wysokością wpisu sądowego należnego do uiszczenia w sprawie. Wobec tego, uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że kwota wpisu oszacowanego na 32 007 zł jest w warunkach rozpoznawanej sprawy wysoka, a przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, właśnie wartość wpisu winna stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takim kontekście Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał odmiennej oceny możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy niż referendarz sądowy wyważając wartości, jakimi są prawo do sądu oraz zasada prowadzenia przez skarżącego postępowania na własny koszt. Zważyć należy, że przy wykazanych przez stronę dochodach oraz kosztach utrzymania, obciążenie skarżącego kwotą tak wysokiego wpisu naraża go na uszczerbek dla swojego koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.