I SA/Kr 1669/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 sierpnia 2011r. nr. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowanie w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka . W dniu 4 października 2011r. skarżący M.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 sierpnia 2011r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na bezrobocie, brak własnego majątku lokalowego, problemy zdrowotne najstarszego dziecka, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata z wyboru. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, orzekający umorzył postępowanie w tej kwestii. Z przepisu bowiem art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wynika, iż nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony skarżące działanie lub bezczynność organów w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej, dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych i rehabilitacyjnych, ze stosunków pracy i stosunków służbowych, z zakresu ubezpieczeń społecznych itp. W konsekwencji - ponieważ przedmiotowa sprawa należy właśnie do katalogu spraw zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczania przez skarżących kosztów sądowych – orzekający na podstawie art. 161 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 239 pkt. 1e cyt. ustawy umorzył postępowanie w tej kwestii. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zważono, co następuje. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci, z czego najstarszy – 13 letni syn wymaga kształcenia specjalnego. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, otrzymuje jedynie zasiłek rodzinny z Gminy w kwocie 270 zł. Rodzina utrzymuje się z prac dorywczych skarżącego w wysokości 1000 zł oraz wspomnianego zasiłku rodzinnego w wysokości 270 zł. Rodzina nie posiada żadnych nieruchomości lokalowych, zamieszkuje u rodziców i częściowo partycypuje w kosztach utrzymania. Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie wykazuje żadnych nieruchomości lokalowych będących jego własnością. Wskazuje jedynie, iż jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,31 ara, jednakże nieruchomość ta nie jest wykorzystywana ani rolniczo ani w żadnym innym charakterze. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazuje również faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Wskazuje jedynie na fakt bycia współwłaścicielem samochodu osobowego M. z 1999r. Skarżący wskazuje koszty utrzymania tj. opłaty za energię elektryczną w kwocie 100 zł. Jak wskazuje strona – koszty opału ponosi ojciec, u którego zamieszkuje rodzina. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowe. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego z wyboru. Małżonka wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymuje się jedynie z zasiłku gminnego, sam skarżący nie ma stałej pracy, dochody osiąga z prac dorywczych, nie ma własnych nieruchomości mieszkaniowych ani oszczędności, ma trójkę dzieci na utrzymaniu, w tym jedno wymagające specjalnej rehabilitacji i kształcenia. Orzekający przy uznaniu i ocenie czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony w pełni uzasadnia przyznanie jej pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 161, 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).