I SA/Kr 1673/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Inga Gołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia 31 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 sierpnia 2020r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020r. poz. 374, ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 266, ze zm.), odmówił M. Ś. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres marzec 2020r. - maj 2020r. Uzasadniając decyzję organ podał, że zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020r. do dnia 31 maja 2020r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r. W ewidencji wniosków RDZ nie figuruje wniosek, który wysłała wnioskodawczyni listem zwykłym w kwietniu 2020r. o którym pisze w piśmie z dnia 29 lipca 2020r. Z uwagi na niedopełnienie ustawowych warunków dotyczących wniosku nie przysługiwało prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres marzec 2020r. - maj 2020r. Skargę na powyższą decyzję wniosła M. Ś., zaskarżając ją w całości i zarzuciła: - naruszenie prawa procesowego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, iż wniosek RDZ nie został doręczony do dnia 30.06.2020r., gdy jak wskazano w piśmie z dnia 29 lipca 2020r., został wysłany listem zwykłym w kwietniu 2020r. W liście tym znajdowało się również Zaświadczenie płatnika składek Z-3b ( dowód kse-rokopia 1 strony ) określające moje chorobowe za okres od 1 kwietnia do 15 kwietnia 2020r., które zostało wypłacone przez ZUS, co stanowi dowód doręczenia tego listu, a tym samym wniosku RDZ w terminie od l kwietnia do 15 kwietnia 2020r. Wskazując na powyższą podstawę odwołania, wniesiono o uchylenie powyższej decyzji, i pozytywne rozpatrzenie mojego wniosku RDZ o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020r. (doręczonego ponownie z pismem z dnia 29 lipca 2020r.), jako doręczonego w terminie od 1 kwietnia do 15 kwietnia 2020r., ewentualnie o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku w terminie do 30 czerwca 2020r. Uzasadniają skargę podniesiono, że decyzją z dnia 31 sierpnia 2020r. ZUS odmówił prawa do zwolnienia mnie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020r. uzasadniając, że) w ewidencji ZUS nie figuruje mój wniosek RDZ, a warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie tego wniosku nie później niż do dnia 30.06.2020r. Tymczasem wniosek RDZ został doręczony do dnia 30.06.2020r., gdyż jak wskazałam w piśmie z dnia 29 lipca 2020r., został wysłany listem zwykłym w kwietniu 2020r. W liście tym znajdowało się również Zaświadczenie płatnika składek Z-3b ( dowód kserokopia l strony ) określające moje chorobowe za okres od 1 kwietnia do 15 kwietnia 2020r., które zostało wypłacone przez ZUS, co stanowi dowód doręczenia tego listu, a tym samym wniosku RDZ w terminie od 1 kwietnia do 15 kwietnia 2020r. Dowód: kserokopia l strony Zaświadczenie płatnika składek Z-3b. W tym stanie faktycznym i prawnym, wobec udowodnienia skutecznego doręczenia wniosku RDZ w terminie od 1 kwietnia do 15 kwietnia 2020r., zatem, w stosownym terminie, w szczególności przed 30 czerwca 2020r., wniesiono o uchylenie powyższej decyzji, i pozytywne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325; ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.). Stosownie do §1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 1842 ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym do dnia 2 lipca 2021r. przewodniczący mógł zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020r., sygn. akt: II OPS 6/19. Zarządzeniem Przewodniczący I Wydziału WSA w Krakowie, skierowano sprawę na posiedzenie niejawne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wynikało z okoliczności, iż przeprowadzenie rozprawy mogłoby stanowić nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości jej przeprowadzenia na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe. W tak zakreślonej kognicji sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ na podstawie art. 75§1 zd. 1 K.p.a. jako dowód powinien był dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Mógł również – na podstawie art. 75§2 K.p.a. - odebrać od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83§3 K.p.a. stosuje się odpowiednio. Podkreślenia wymaga, że sąd badając pod kątem zgodności z prawem wydane w sprawie decyzje wziął pod uwagę, iż postępowanie prowadzone przez ZUS przypadło na czas trwającego stanu epidemii, co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Uwzględniając również realia rozpoznawania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, zapewne ich ogromnej liczby, ograniczenia związane z trwającym stanem epidemii, sąd uznał, że okoliczności te nie mogą uzasadniać niekorzystnych skutków dla strony postępowania. Organ nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska skarżącej, nie wyjaśnił czy wykluczone jest omyłkowe dołączenie dokumentów skarżącej, np. do akt sprawy innego płatnika, skoro sam przyznał, że skarżąca złożyła zaświadczenie ZUS Z-3 (wpłynęło do organu w dniu 10 kwietnia 2020r.) ale nie zostało omyłkowo podpięte pod dokumenty. Nie można wykluczyć, że przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości, a nie zostało wyjaśnione w jaki realny sposób skarżąca miałaby wykazać, że dokumenty złożyła. W sytuacji, gdy nie ma możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, zgodnie z art. 81a§1 K.p.a. nie dające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Organ nie skorzystał z możliwości odebrania od skarżącej oświadczenia, nie wziął też pod uwagę, że z uwagi na brak potwierdzenia złożenia dokumentów nie miała ona możliwości uzyskania potwierdzenia. ZUS nie rozstrzygnął ewentualnych wątpliwości na korzyść strony. Naruszenie ww. przepisów, nawet przy uwzględnieniu trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się również organ w dobie ograniczeń spowodowanych stanem epidemii, mogły mieć wpływ na wynik sprawy i tym samym uzasadniały uchylenie obu decyzji. Kierując się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) oraz obowiązkiem zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77§1 K.p.a.) organ powinien był wyjaśnić, czy w Inspektoracie ZUS gdzie wpłynęło zaświadczenie skarżącej, złożono też wymagane dokumenty rozliczeniowe. Mając świadomość obciążenia ZUS ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z ww. przepisów obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie strony skarżącej prawa otrzymania ustawowej ulgi. Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem ww. przepisów postępowania organ uwzględni ocenę prawą zawartą w wyroku i wyjaśni w jaki sposób ewidencjonowano korespondencję we wskazanym okresie. Rozważy ewentualnie celowość odebrania od skarżącej oświadczenia o złożeniu wniosku o zwolnieniu i weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, powinien rozstrzygnąć na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a K.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni w niezbędnym zakresie akta sprawy oraz będzie miał na uwadze uwagi Sądu. Sąd zawraca przy tym uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, co może mieć znaczenie przy braku wykazania przez stronę, że złożyła wniosek w terminie. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn˛ nie obowiązywały i nie mogą one być pomijane. Trzeba uznać, że przywołana regulacja wyznacza kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej bardzo korzystnej, z punktu widzenia interesów płatników, regulacji prawnej, która dotyczy również terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, czyli terminu takiego jak w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239§1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Po trzecie działając osobiście, nie wykazał, że poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw.