I SA/Kr 1684/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1684/12, p o s t a n a w i a : oddalić wniosek. Pismem z dnia 2 października 2012 r. KR.. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący (ur. 1974 r.) podał w nim, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (ur. w 1973 r.), córką (ur. 1991 r.) i synem (ur. 1993 r.). Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje ok. 15.000 zł miesięcznie. W 2011 r. uzyskał dochód w wysokości 9.642,92zł przy przychodzie na poziomie 2.370.924,48 zł. W BNP Parabis Fortis Bank Polska S.A. ma on uruchomiony kredyt w kwocie 46.195,86 zł, a jego zadłużenie wobec Banku Gospodarstwa Krajowego wynosi 20.983,69 zł. W stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone pod sygn. akt KM 696/12 przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., dotyczące należności głównej w wysokości 848,27 zł. W dniu 13 sierpnia 2012 r. wystosowane zostało do skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego "zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank", z którego wynika, że wobec skarżącego wystawiono tytuły egzekucyjne na łączna kwotę 1.375.842,03 zł. Skarżący jest właścicielem mieszkania o wartości 150 000 zł, obciążonego hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu, dwóch samochodów towarowych służących do prowadzenia jego działalności gospodarczej oraz samochodu osobowego, na który zaciągnięty został kredyt. Żona skarżącego jest zatrudniona w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.999,49 zł miesięcznie netto (dowód: historia rachunku W.R. i K.R. znajdującego się w PKO BP SA – transakcje z dnia 25 października i 26 listopada 2012 r.). W 2011 r. uzyskała ona dochód w wysokości 35.673,24 zł. Córka skarżącego studiuje w trybie dziennym, a jego syn ma zamiar podjąć studia w trybie zaocznym. Skarżący podał również, że miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz za mieszkanie w wysokości 655 zł, opłaty za usługi telekomunikacyjne w kwocie 46,37 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 172,79zł oraz opłatę za gaz – 47,57 zł. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Pismem z dnia 14 stycznia 2013 r., skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. W uzasadnieniu pisma podano, że obecna sytuacja finansowa skarżącego jest na tyle trudna, że zasługuje on na zwolnienie od kosztów postępowania co najmniej w części. Skarżący podkreślił, że spłaca liczne zobowiązania i zaległości względem banku, a praktycznie wszystkie nieruchomości i ruchomości należące do jego rodziny obciążone są ustawowym prawem zastawu lub hipoteką przymusową. Ponadto skarżący podniósł, że nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej (z uwagi na utratę zaufania kontrahentów spowodowaną czynnościami egzekucyjnymi). Pozbawiony płynności finansowej skarżący nie jest w stanie osiągać deklarowanych wcześniej dochodów (spłaca jednak zobowiązania poprzez komornika w kwocie 1.000 zł miesięcznie). Ponadto skarżący poinformował, że jego małżonka wytoczyła mu powództwo rozwodowe i nie prowadzi już z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Tym samym miesięczny bilans dochodów i wydatków skarżącego jest ujemny, dlatego nie jest on w stanie poczynić odpowiednich oszczędności, aby ponieść koszty opłaty sądowej. Pełnomocnik zaznaczył także, że pojazdy będące własnością strony są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd zaznacza także, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w sprzeciwie w sposób dostateczny niemożności poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą ok. 2.000 zł. Skarżący uzyskiwał bowiem niedawno znaczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej – ok. 15 tys. zł brutto miesięcznie (aktualnych dochodów nie podał). Niewątpliwie zatem poczynił pewne oszczędności, gdyż dochód taki przekracza przeciętny dochód rodziny. Przemawia za tym również fakt, że przedstawiona przez skarżącego wysokość wydatków jest stosunkowo niska w porównaniu z osiąganymi dochodami. Sytuacja strony nie może być zatem rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy biedy. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę fakt, że wnioskodawca spłaca zobowiązania kredytowe, które - jak podaje w sprzeciwie – wynoszą ponad 2 tys. zł miesięcznie, nie sposób przyjąć, że nie posiada on odpowiednich środków finansowych i przysługuje mu zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą innych zobowiązań. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe oraz reguluje inne zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Także twierdzenia skarżącego o zainicjowanej sprawie rozwodowej, nie mogą wpłynąć na przyznanie mu prawa pomocy. Niewątpliwie do rozwodu jeszcze nie doszło, zaś żona skarżącego z nim zamieszkuje. W takim wypadku musi ona ponosić również koszty wspólnego utrzymania ze skarżącym. Oznacza to tym samym, że przedstawione przez skarżącego wydatki w zakresie utrzymania domu należy brać pod uwagę z uwzględnieniem obowiązków ich ponoszenia przez jego żonę. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w jego sytuacji majątkowej nie stanowi przeszkody w realizacji przysługującego stronie prawa do sądu. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.