I SA/Kr 1688/14

|Sygn. akt I SA/Kr 1688/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2015 r., sprawy ze skargi M.B., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 25 sierpnia 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie) na rzecz radcy prawnego M.M. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych, 20/100) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wydanym (już po raz czwarty w sprawie) postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 25 marca 2009 r. nr [...] którym odmówiono skarżącej M.B. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził do majątku skarżącej postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: [...],[...],[...],[...]wystawione przez Burmistrza Miasta i Gminy, a obejmujące należności z tytułu opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w dniach 17 kwietnia 2007 r. oraz 26 maja 2008 r. doręczył zobowiązanej odpisy powyższych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu praw majątkowych stanowiących wynagrodzenie za pracę. Zajęcia te okazały się jednak nieskuteczne. W dniach 23 maja 2008 r. oraz 28 stycznia 2009 r. dokonano zajęć praw majątkowych stanowiących wierzytelność z tytułu zwrotu podatku dochodowego od osób fizycznych z rozliczenia rocznego za 2006 i 2007 r. Z kwot uzyskanych w wyniku zajęć pokryto należne koszty egzekucyjne oraz część należności głównej wraz z odsetkami. Pismem z dnia 6 lutego 2009 r. skarżąca zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, za podstawę wniosku przyjmując art. 59 § 1 pkt 3, 7 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. Nr 1619), podnosząc niezgodność egzekwowanego obowiązku z treścią obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej oraz przepisu prawa, w szczególności niezgodność z ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1399 ze zm.). Skarżąca wyjaśniła, że jej nieruchomość została podłączona do kanalizacji sanitarnej, przy czym w procesie budowy kanalizacji sanitarnej w S. zaszło szereg nieprawidłowości. W związku z czym nie mogła ona ponosić konsekwencji tych nieprawidłowości. Zastosowany środek egzekucyjny określiła jako niedopuszczalny. Wniosek skarżącej został przesłany do wierzyciela celem zajęcia stanowiska w sprawie. Wierzyciel odpowiedział pismem z dnia 6 marca 2009 r., że egzekwowane zobowiązanie jest wymagalne oraz zgodne z treścią obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej oraz że analiza akt sprawy nie wykazała przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. nr [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że egzekwowane zobowiązane jest wymagalne i jest prowadzone zgodnie z treścią obowiązku wskazanego w decyzji stanowiącej podstawę egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r. uchylił postanowienie organu I instancji (przyjął bowiem, że pismo skarżącej należało rozpoznać jako zarzuty na postępowanie egzekucyjne, a nie wniosek o umorzenie takiego postępowania) – a postanowieniem z dnia 22 lipca 2009 r., utrzymał w mocy wydane w następstwie tego uchylenia, postanowienie organu I instancji z dnia 23 czerwca 2009 r. umarzające postępowanie zakwalifikowane jako "w sprawie zarzutów egzekucyjnych". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2010 r. I SA/Kr 1360/09 uchylił rozstrzygnięcia organów z dnia 23 czerwca 2009 r. i 22 lipca 2009 r., a w następstwie – wobec uchylenia tego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny - wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. I SA/Kr 466/12 uchylił również postanowienie organu II instancji z dnia 28 maja 2009 r. Sąd wskazał, że organ I instancji, w postanowieniu z dnia 25 marca 2009 r. prawidłowo zakwalifikował wniosek skarżącej z dnia 6 lutego 2009 r. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ponownym postępowaniu Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. nr [...]umorzył postępowanie zażaleniowe uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na wyegzekwowanie całości należności. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., I SA/Kr 1320/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił powyższe postanowienie organu odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że organ II instancji winien rozpoznać merytorycznie wniesione zażalenia, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe. Fakt wyegzekwowania należności nie mógł bowiem skutkować automatycznie bezprzedmiotowością postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ponownym postępowaniu Dyrektor Izby Skarbowej wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. nr [...]utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 25 marca 2009 r. odmawiające umorzenia postępowania. W ocenie organu II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ I instancji odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącej, jak również zwrócił się do wierzyciela w sprawie zajęcia stanowiska. Nie wystąpiły przy tym przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wynikające z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zauważył również, że w tej sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z dnia 4 września 2012 r., I SA/Kr 22/12. Ponadto, jak zauważył organ II instancji, z uwagi na znaczny upływ czasu, na wniosek wierzyciela Burmistrza Miasta i Gminy umorzono w dniu 16 lipca 2010 r. postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku skarżącej w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...],[...]i [...]. Natomiast zaległości wynikające z tytułów wykonawczych nr [...],[...]i [...]zostały zapłacone przez skarżącą w dniu 1 lipca 2011 r. i 31 maja 2012 r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zarówno zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenia: - art.138 § 1 pkt 1 w zw. z a art. 144 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, na której to podstawie zostało wydane zaskarżone postanowienie; - art.7, art. 77 oraz art. 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz "brak wszechstronnego wyjaśnienia materiału dowodowego przez Burmistrza", który wydał postanowienie; – brak rozpoznania sprawy w zakresie przesłanek umorzenia postępowania, w tym wymienionych w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – tj. nieistnienia obowiązku oraz naruszenie art. 23 § 1 i § 4 pkt 2 i niezastosowanie art. 45 § 1 powołanej ustawy, w związku z czym skarżąca żądała "szczegółowego wyjaśnienia przez Burmistrza, poprzez wydanie postanowienia, w którym zostaną wyjaśnione wszystkie okoliczności prowadzonej egzekucji w związku z naruszaniem ustawy o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach, w tym nakładania dwóch obowiązków na skarżącą." Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podnosząc jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek popełnione przez organy błędy w przepisach postępowania uniemożliwiły Sądowi odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi. Sąd nie miał w związku z tym możliwości, aby rzetelnie zweryfikować czy organy odniosły się merytorycznie do zarzutów skarżącej, do czego były zobowiązane wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lutego 2014 r., I SA/Kr 1320/13. Sąd zaznacza, że znane są mu ogólnie - z urzędu - okoliczności faktyczne związane z rozpatrywaną skargą, a to ze względu na toczące się wielokrotne przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie postępowania w sprawie skarg wnoszonych przez skarżącą. Generalnie postępowania egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych wystawanych przez Burmistrza Miasta i Gminy toczą lub toczyły się z uwagi na fakt ustalenia decyzją ze stycznia 2006 r. obowiązku uiszczania opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego i transport nieczystości ciekłych. Następnie decyzja ta była przedłużana kolejnymi decyzjami, a w konsekwencji wystawiane były następne tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzona była egzekucja. Co do zasady najprawdopodobniej większość decyzji, z wyjątkiem jednej lub dwóch decyzji z 2006 r. (uchylonych przez sąd administracyjny) nie zostało skutecznie wyeliminowanych z obrotu prawnego (stan faktyczny opisany w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2014 r., II SA/Kr 1332/14; wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo organy egzekucyjne badały w odrębnym postępowaniu czy w ogóle tytuły wykonawcze (nr[...][...]:[...[...]][...][...][...],[...][...][...]) zostały doręczone skarżącej (wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2012 r., I SA/Kr 22/12). Zaznaczyć należy, że skarżąca we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia 6 lutego 2009 r. nie wymieniła numerów tytułów wykonawczych, ale wskazała, że zostały wydane cztery "decyzje egzekucyjne" oraz tytuł wykonawczy z dnia 12 marca 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. postanowienie organu I instancji z dnia 25 marca 2009 r. wskazał, że do tego czasu toczyło się postępowanie na podstawie czterech tytułów wykonawczych ([...][...][...]). W aktach administracyjnych przesłanych razem z rozpatrywaną skargą znajduje się odpis postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 16 lipca 2010 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne toczące się na podstawie trzech tytułów wykonawczych ([...]i[...][...]) w związku z wnioskiem wierzyciela powołującego się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2010 r., III SA/Kr 1154/09. Na postanowienie to powołał się Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, ale skupił się jedynie na fakcie umorzenia postępowania egzekucyjnego uzasadniając, że: "Ponadto zauważa się, iż ze względu na długi upływ czasu (z uwagi na toczące się postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym) w przedmiotowej sprawie w dniu 28.06.2010 r. wierzyciel Burmistrz Miasta i Gminy zwrócił się o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach[...] [...] [...]Z uzasadnienia powołanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2010 r., III SA/Kr 1154/09 wynika jednak, że wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania nie był związany z "długim upływem czasu" jak to wskazywał Dyrektor Izby Skarbowej, ale ze stwierdzeniem nieważności postanowienia i objętej tym postanowieniem decyzji organu I instancji oraz uchyleniem decyzji organu I instancji. Oznacza to, zdaniem Sądu, że najprawdopodobniej jakaś część postępowania egzekucyjnego (najprawdopodobniej dotyczyło to co najmniej ww. tytułu wykonawczego o nr [...]) mogła być prowadzona w okolicznościach wskazanych przez skarżącą we wniosku o umorzenie postępowania. Sąd zaznacza przy tym, iż jest to tylko wiedza ogólna, bowiem w rozpoznawanej sprawie niemożliwym było ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Sąd nie mógł przy tym samodzielnie zbadać w jakim zakresie tj. jakich konkretnie tytułów wykonawczych wystawionych do jakich decyzji - wniosek skarżącej dotyczył. Zgodnie bowiem z art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że podstawą orzekania przez ten Sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracyjne w toku całego postępowania administracyjnego. Zasada ta wyklucza tym samym w ogóle możliwość samodzielnego prowadzenia postępowania dowodowego przez sąd administracyjny w celu ustalenia stanu faktycznego. W rozpoznawanej sprawie z akt nie wynika, właściwie której lub których decyzji Burmistrza Gminy i Miasta dotyczyło postępowanie egzekucyjne. Brak jest bowiem zarówno odpisów tytułów wykonawczych jak i stanowiska wierzyciela z dnia 6 marca 2009 r., na które powoływały się organy. Sąd nie mógł więc skontrolować czy rzeczywiście rację miał wierzyciel, a także organy egzekucyjne, że w dniu 25 marca 2009 r., a także po tej dacie, a przed wydaniem zaskarżonego postanowienia organu II Instancji – decyzja lub decyzje stanowiące podstawę wystawionych tytułów wykonawczych nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego i były wymagalne. W wydanym poprzednio w sprawie wyroku z dnia 12 lutego 2014 r., I SA/Kr 1320/13 Sąd nakazał zbadać merytorycznie zarzuty skarżącej co do niezasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 153 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Organ powołując się na fakt umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela (art. 59 §1 pkt 9) w istocie nie wykonał wskazań co do dalszego postępowania. Rozróżnienie podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma istotne znaczenie, a to ze względu na skutki określone w art. 60 §1 powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 (a więc z wyłączeniem umorzenia na wniosek wierzyciela w trybie ww. art. 59§1 pkt 9), powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Naruszenie powyższych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił więc zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ponownym postępowaniu organ ustali i zgromadzi w aktach sprawy całość niezbędnej dokumentacji w zakresie jakie konkretnie tytuły wykonawcze (dotyczące jakich decyzji) zostały skierowane do skarżącej, a także ponownie wystąpi do wierzyciela o stanowisko w przedmiocie wniosku skarżącej (w związku z upływem czasu i okolicznościami zaistniałymi miedzy datą wniosku o umorzenie, a datą ponownego orzekania). Na marginesie sprawy Sąd zauważa, że gdyby organ aktach zgromadził istotne w sprawie dokumenty, a w uzasadnieniu zawarł zestawienie wszystkich dotychczasowych tytułów wykonawczych wskazując jakie kwoty zostały wyegzekwowane, a jakie ewentualnie zwrócone lub przerachowane – to możliwym byłoby, już na obecnym etapie, skontrolowanie prawidłowości wydanych w sprawie postanowień. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).