I SA/Kr 1695/13

|Sygn. akt I SA/Kr 1695/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r., sprawy ze skargi M.B., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 19 sierpnia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, -uchyla zaskarżone postanowienie- I. Postanowieniem z 19 sierpnia 2013r. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 3 czerwca 2013r. nr [...] w sprawie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania dotyczącego wniosku M.B.w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy w N. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 17, art. 18 oraz art. 105 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 1015 dalej-u.p.e.a.) oraz art. 138§1 pkt 1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267 dalej-k.p.a.). Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec majątku M.B. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy N., obejmujących należności z tytułu opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podjął szereg czynności egzekucyjnych, w tym zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłat w podatku dochodowym od osób fizycznych, zajęcia wierzytelności z tytułu wypłaconego zasiłku z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego M.B. składała szereg wniosków w tym zarzuty na postępowanie egzekucyjne, skargi na czynności egzekucyjne i wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wnioskiem z 29 sierpnia 2011r. M.B.. zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 20 września 2011r. nr [...] utrzymanym w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z 10 listopada 2011r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy N. Wyrokiem z 4 września 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 22/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił oba powyższe postanowienia. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił na weryfikację kwestii doręczenia przedmiotowych tytułów wykonawczych zobowiązanej, albowiem zalegające w aktach (tak egzekucyjnych, jak i sądowych) odpisy tytułów wykonawczych, były niekompletne i nie zawierały informacji o doręczeniu owych tytułów zobowiązanej (...)". Rozpatrując ponownie wniosek M.B. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ I instancji postanowieniem z 3 czerwca 2013r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku w części dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...] , nr [...], nr [...] . Przyjętą przez organ I instancji podstawą prawną postanowienia nr [...] był przepis art. 105§1 k.p.a. zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu (odpowiednio postanowienie zgodnie z art. 17§1 i art. 18 u.p.e.a.). Organ wyjaśnił, że uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku Sądu z 4 września 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 22/12 zwrócił się do wierzyciela Burmistrza Miasta i Gminy w N. o podanie informacji o aktualnym stanie ww. tytułów wykonawczych. W dniu 10 maja 2013 r. do organu wpłynęła odpowiedz wierzyciela, z której wynika, iż na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] nie toczy się postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zakończono dnia 20 lipca 2011r., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zakończono dnia 19 września 2011r., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zakończono dnia 1 czerwca 2012r. - wobec zapłaty, a zrealizowane kwoty zostały przekazane wierzycielowi. W zażaleniu wniesionym od powyższego postanowienia M.B. podniosła, że nie zgadza się z umorzeniem postępowania na podstawie art. 105§1 k.p.a., natomiast żąda umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59§1 pkt 1, 2, 3, 7 i 10 u.p.e.a. a to z uwagi na wykonanie obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 września 1996r. o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach oraz wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 września 2012r. o sygn. akt: II SA/Kr 638/12. Rozpoznając powyższe zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zasadne było umorzenie postępowania w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105§1 k.p.a. Organ odwoławczy wskazał, że kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który w wyroku z 4 września 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 22/12 uznał że "organy rozpoznając wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego zasadnie oceniły, że realizacja nałożonego obowiązku uiszczenia opłat za opróżniania zbiorników bezodpływowych podlega egzekucji administracyjnej i odniosły się do zagadnienia swej właściwości. Organy nie oceniały natomiast w niniejszym postępowaniu przesłanek, czy zgoła zasadności nałożenia na skarżącą obowiązku uiszczenia opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego, a tym samym słusznie abstrahowały od zarzutów dotyczących naruszenia ustawy z 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminie oraz stosownych uchwał organów samorządu terytorialnego w tożsamym przedmiocie, ponieważ nie są one uprawnione do weryfikowania podstawy faktycznej i prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Podnoszone przez skarżącą zarzuty, a zwłaszcza kwestia ewentualnego przyłączenia posesji skarżącej do sieci kanalizacyjnej nie mogły być przesłanką rozstrzygnięcia, a zatem były na gruncie tej sprawy bezprzedmiotowe. Zatem bezzasadnie upatruje skarżąca podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności egzekucji implikowanej brzmieniem ustawy z 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (...)". II. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.B. zarzuciła naruszenie art. 17, art. 18 oraz art. 105 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 138§1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 k.p.a., lecz domaga się umorzenia na podstawie art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej organy nie rozpoznały sedna sprawy, co miało niekorzystny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Nadto w ocenie skarżącej zakończenie postępowania egzekucyjnego powoduje brak możliwości orzekania o jego umorzeniu. Skarżąca podniosła także, że organem uprawnionym do stosowania środków wskazanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest Burmistrz, a nie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1§2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz.270 ze zm. dalej-p.p.s.a.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z ustawowymi kompetencjami, badał, czy treść zaskarżonego postanowienia jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie należało rozstrzygnąć, czy prawidłowo postąpił organ II instancji umarzając w oparciu o art. 105 k.p.a., postępowanie zainicjowane wnioskiem strony o umorzenie. Badając zasadność wniesionej skargi, wyjaśnienia wymagała kwestia, czy w stanie faktycznym sprawy nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego, a jeżeli tak, to jakie są konsekwencje złożenia przez zobowiązaną wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego po jego skutecznym zakończeniu odnośnie tytułu wykonawczego nr SO6/48/07 oraz w drugiej sytuacji gdy obowiązki wynikający z tytułów wykonawczych nr SO6/49/07 i nr SO6/780/07 zostały wyegzekwowane ale już po złożeniu wniosku tj. po dacie 29 sierpnia 2011r. Postępowanie egzekucyjne w sprawie, prowadzone było w oparciu o przepisy u.p.e.a. Unormowania tej ustawy traktują o zasadach prowadzenia tego postępowania, jak również wyznaczają moment jego rozpoczęcia oraz zakończenia. W tym miejscu trzeba ponadto zwrócić uwagę na fakt, iż pojęcie postępowanie egzekucyjne jest pojęciem szerszym od pojęcia egzekucja administracyjna (egzekucja wchodzi w skład postępowania egzekucyjnego) a jego wszczęcie następuje wcześniej niż sama egzekucja (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5 maja 2008r., sygn. akt: I SA/Gl 932/07, Lex nr 469776). Postępowanie egzekucyjne w administracji to zorganizowany ciąg czynności procesowych, podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Momentem rozpoczynającym postępowanie egzekucyjne jest dzień złożenia w organie egzekucyjnym wniosku wraz z tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela, o ile nie jest on organem egzekucyjnym, lub moment wystawienia tytułu wykonawczego, o ile wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym. Natomiast egzekucja administracyjna zostaje wszczęta z chwilą zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 26§5 u.p.e.a. Wskazując na ramy czasowe postępowania egzekucyjnego w administracji - poza określeniem momentu jego rozpoczęcia - stwierdzić należy, że jego zakończenie następuje poprzez wykonanie egzekucji. Może ono nastąpić w drodze realizacji tytułu wykonawczego bądź orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Organ egzekucyjny nie wydaje w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia. Jednakże, między innymi na żądanie zobowiązanego, może ten fakt potwierdzić deklaratoryjnym postanowieniem. W prawomocnym wyroku z 12 września 2013r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt: I SA/Kr 1023/13, Sąd stwierdził: "(...) w pierwszej kolejności należy wskazać na różnice pojęciowe: postępowanie egzekucyjne oraz egzekucja administracyjna. Postępowanie egzekucyjne jest pojęciem szerszym od egzekucji i następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Zgodnie natomiast z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Egzekucja administracyjna związana jest zatem ze stosowaniem środków egzekucyjnych w celu wyegzekwowania obowiązków objętych tytułem wykonawczym. Sama egzekucja kończy się w momencie wyegzekwowania obowiązków, chyba, że wcześniej zakończyło się postępowanie egzekucyjne, gdyż egzekucja może toczyć się tylko i wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może natomiast zakończyć się bądź w momencie wyegzekwowania obowiązków objętych tytułem wykonawczym, bądź też w momencie umorzenia postępowania z uwagi na wniesione zarzuty lub podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Może także dojść do sytuacji, w której pomimo wyegzekwowania obowiązku, nie dojdzie do zakończenia postępowania egzekucyjnego, gdyż organ egzekucyjny będzie musiał podjąć jeszcze inne czynności procesowe związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Przykładowo można wskazać na konieczność wyegzekwowania kosztów tego postępowania (np. jeżeli sama strona uiściła dochodzoną należność, lecz nie uiściła kosztów)-(wyrok NSA z 19 października 2012r. sygn. akt: II FSK 492/11 LEX nr 1227378). Jak z powyższego wynika, nie można generalnie twierdzić, że samo wyegzekwowanie obowiązków zawsze będzie prowadzić do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może zakończyć się zatem jedynie wówczas, gdy dojdzie do zakończenia wszystkich czynności procesowych związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W niniejszej sprawie, czynnością taką jest rozpoznanie wniosku skarżącej o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego złożonego w sytuacji gdy wyegzekwowano należności objęte jednym tytułem czyli jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie i wyegzekwowano z dwóch kolejnych tytułów egzekucyjnych ale już po złożeniu wniosku z 29 sierpnia 2011r. Zdaniem Sądu, nie można zatem mówić o zakończeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku do dwóch tytułów egzekucyjnych (nr [...],[...]) gdyż organ nie rozpoznał wniosku skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pomimo zatem zakończenia egzekucji, nie doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Do zakończenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie dojdzie zatem dopiero wówczas, gdy merytorycznie zostanie rozpoznany wniosek skarżącego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko takie zostało między innymi zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 27 marca 2008r. (sygn. akt: I SA/Go 781/07 publ: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2009r. (sygn. akt: II FSK 1213/08 publ: orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym sąd ten stwierdził między innymi, że zrealizowanie środka egzekucyjnego, nie powoduje automatycznie zakończenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. można wnieść w każdym stadium postępowania egzekucyjnego. Złożony wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego powinien być rozpatrzony merytorycznie w trybie art. 59 u.p.e.a. Organ egzekucyjny powinien zatem był zbadać, czy zachodzą przesłanki wymienione w wyżej wskazanym przepisie i wydać stosowne postanowienie. W taki sposób postąpił organ I instancji, zaś organ odwoławczy powinien merytorycznie rozpoznać wniesione zażalenie, nie zaś umarzać postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Jeszcze raz należy podkreślić, że wyegzekwowanie należności nie może automatycznie skutkować bezprzedmiotowością postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazać dodatkowo należy, że wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożony został w trakcie jego trwania jeszcze w 2011r., zatem nie można mówić w tym przypadku o bezprzedmiotowości postępowania z art. 105§1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. odnośnie wszystkich tytułów wykonawczych tj. nr [...], nr [...], nr [...]. Bezprzedmiotowość postępowania zachodziła jedynie w stosunku do jednego z nich tj. tytułu nr[...] albowiem postępowanie oparte na tym tytule zakończono 20 lipca 2011r. a więc przed złożeniem wniosku przez skarżącą i w stosunku tylko do tego tytułu wykonawczego zachodziła bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca możliwością zastosowania art. 105 k.p.a. Co do pozostałych dwóch tytułów wykonawczych, organ winien rozpoznać wniosek skarżącej z 29 sierpnia 2011r. Z uwagi na fakt, że przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie o charakterze wyłącznie procesowym, Sąd nie mógł zająć się oceną tych merytorycznych zarzutów skargi, które zmierzały do wykazania zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej będzie miał obowiązek merytorycznego rozpoznania zażalenia skarżącej M.B.. Mając powyższe na względzie, należało w oparciu o art. 145§1 ust. 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzec jak w sentencji, uchylając jedynie zaskarżone postanowienie. Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na to, że skarżąca była zwolniona od obowiązku ich uiszczenia. Natomiast wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu zostanie rozpoznany przez referendarza sądowego w odrębnym postanowieniu.