I SA/Kr 17/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za czerwiec 2009 r., na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 17/14, postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie 1/2 części wpisu od skargi, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za czerwiec 2009 r., J.O. (dalej: skarżący) zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (ur. w 1972 r.), synem (ur. w 1995 r.) oraz córką (ur. w 1997 r.). Rodzina mieszaka w domu, który jest własnością "O" Sp. z o.o. w K. Wspólnikami tej spółki są żona skarżącego oraz "O." J. O. M. O. Spółka jawna, a prezesem zarządu – skarżący. Z kolei wspólnikami "O" J. O. M. O. Spółki jawnej są: skarżący, jego żona oraz "O" Sp. z o.o. Adres siedzib w/w spółek tj. jest identyczny z adresem zamieszkania skarżącego. W 2012 r. ww. spółka jawna poniosła stratę w wysokości 1.549.517,37 zł przy przychodzie na poziomie 19.924.700,67 zł. Skarżący podał, że jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę uzyskiwane w J. Sp. z o.o., w wysokości 1.191,20 zł netto, a jego miesięczne wydatki przeznacza na żywność – ok. 500 zł., media – ok. 1000 zł., lekarstwa – ok. 250 zł., kształcenie córki – ok. 200 zł. oraz a ponadto ponosi "wydatki w różnych kwotach na odzież , dojazdy i inne zwykłe codzienne koszty utrzymania rodziny". Na okoliczność swojego zadłużenia, skarżący przesłał dowody zajęcia w 2013 r. wierzytelności następujących należności głównych: 72.666,36 zł, 64.800 zł, 43.829,35 zł, 52.753,68 zł. Skarżący przesłał również "zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego" dotyczące należności głównych w kwotach: 72.497,25 zł i 66.342,02 zł. Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 17/14 Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia z dnia 23 maja 2014 r. skarżący ponowił swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że nadesłane przez niego dokumenty, zwłaszcza pisma komornicze, jednoznacznie wskazują iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenia Starostwa Powiatowego w N., z którego wynika, że skarżący jest właścicielem pojazdu marki Opel Omega wyprodukowanego w 1992 r. Dołączono też zeznania podatkowe skarżącego za 2013 r. (strata 244.285,55 zł) i informację o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej spółki jawnej, której skarżący jest wspólnikiem (strata przypadająca na skarżącego to 5.090,06 zł). Z zeznania podatkowego wynika, że w 2013 r. skarżący uzyskał z tytułu stosunku pracy innych dochód w wysokości 6.223,03 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części. Skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie. Zamieszkuje w domu, będącym własnością spółki należącej do niego i jego żony. Wydatki miesięczne skarżący określił na kwotę ok. 1.950 zł, jednakże w sprzeciwie sam przyznał, że bywają miesiące gdzie są one niższe. Ponadto jak wynika ze sprzeciwu w razie potrzeby skarżący ma możliwość dokonywania pożyczek od innych osób. Ponadto biorąc pod uwagę charakter i rozmiar prowadzonej działalności skarżący jawi się jako osoba posiadająca doświadczenie i rozeznanie w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie jest człowiekiem nieporadnym, a zatem posiada zdolność do zdobycia pracy zarobkowej z wynagrodzeniem wyższym, niż najniższe krajowe. Pamiętać należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. A zatem w zakresie połowy wysokości należnego wpisu od skargi sąd uznał, że skarżący podejmując stosowne starania będzie w stanie wygospodarować potrzebne środki. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku pogorszenia sytuacji majątkowej skarżącego ma on możliwość wystąpienia z ponownym wnioskiem o zwolnienie od kosztów, który zostanie rozpatrzony przez Sąd. Zwalniając skarżącego od 1/2 wysokości należnego wpisu od skargi, Sąd uwzględnił okoliczność, że skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie osiem skarg, co pozwala przyjąć, że uiszczenie wpisu od skarg w pełnej wysokości, mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe. W ocenie Sądu skarżący wykazał szeregiem dokumentów przedłożonych na wezwanie Referendarza, że jego sytuacja materialna nie pozwala na całkowite uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący ma na utrzymaniu dwoje dzieci, nie posiada oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, prowadzone są względem niego postępowania egzekucyjne, zajęto jego wierzytelności, a przedłożone informacje skarbowe odnośnie dochodu za 2013 r. uwidaczniają osiągnięcie straty. Dlatego też Sąd uznał, że zwolnienie od wpisu od skargi w 1/2 części jest zasadne i adekwatne do jego aktualnej sytuacji majątkowej, a także stanowi wyważony kompromis pomiędzy zapewnieniem skarżącemu prawa do Sądu, a jego obowiązkami jako strony do ponoszenia kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 245 § 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.