I SA/Kr 171/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Borys Marasek WSA Michał Niedźwiedź po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 8 stycznia 2025 r. nr 1201-IEE.7113.1.164.2024.4.LJM w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącego A. K. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) postanowieniem z 8 stycznia 2025 r. znak: 1201-IEE.7113.1.164.2024.4.LJM, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie (dalej: Naczelnik) z 23 października 2024 r., nr 1223-SEE.7113.101.2024 określające A. K. (dalej: Skarżący) wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 38 530 zł. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku I. sp. z o.o. (dalej: Zobowiązany) na podstawie własnych tytułów wykonawczych. W trakcie prowadzonego postępowania, Naczelnik zawiadomieniem z 29 września 2016 r. zajął wierzytelność pieniężną z tytułu sprzedaży towarów lub usług i innych należności podlegających egzekucji administracyjnej u Skarżącego. Zawiadomienie doręczono Skarżącemu 3 października 2016 r. Po ponagleniu o złożenie odpowiedzi na zajęcie, Skarżący wyjaśnił, że toczy się przeciwko niemu postępowanie sanacyjne otwarte z dniem 30 grudnia 2016 r. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieście w Krakowie. Postępowanie to zostało umorzone 4 października 2022 r. Naczelnik ponagleniem z 08 maja 2024 r. wezwał Skarżącego do realizacji zajęcia i złożenia oświadczenia w związku z zajęciem wierzytelności z 29 września 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący złożył wyjaśnienia, że uznaje dług w wysokości 255.564,54 zł. Ponadto nie ma możliwości przekazania kwoty do wysokości zajęcia, ponieważ nie posiada zgromadzonych środków pieniężnych. Naczelnik uwzględnił oświadczenie Skarżącego oraz dane urzędu skarbowego i stwierdził, że po dacie zajęcia pomiędzy Zobowiązanym, a Skarżącym odnotowane były transakcje sprzedaży (pliki JPK-VAT) na łączną kwotę 38 530 zł udokumentowane fakturami VAT. W związku z tym Naczelnik postanowieniem z 23 października 2024 r. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę 38 530 zł. Postanowieniem z 8 stycznia 2025 r., Dyrektor po rozpoznaniu zażalenia, utrzymał je w mocy. W motywach swojego rozstrzygnięcia wskazał, że głównym argumentem zażalenia jest to, iż w trakcie trwania postępowania sanacyjnego Skarżący nie miał żadnego obowiązku przekazywania jakichkolwiek środków organowi egzekucyjnemu. Niemniej jednak po umorzeniu tego postępowania oraz kolejnego ponaglenia wzywającego Skarżącego do realizacji zajęcia i złożenia oświadczenia, ten nie wykonał obowiązku wynikającego z przepisu art. 89 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) mimo, że złożył oświadczenie o uznaniu wskazanego zajęcia. Dyrektor zaznaczył również, że odstąpiono od przeprowadzenia kontroli wskazanej w art. 71a u.p.e.a., z uwagi na zebrany materiał dowodowy w sprawie (oświadczenia dłużnika o uznaniu zajętej wierzytelności oraz dane urzędu skarbowego o transakcjach sprzedaży pomiędzy dłużnikiem, a zobowiązanym ujętych w plikach JPK-VAT), który pozwolił na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się Skarżącego od wpłaty zajętej wierzytelności. Zdaniem Dyrektora nie budzi wątpliwości istnienie zajętej wierzytelności wynikającej z faktur wystawionych po dacie doręczenia ww. zawiadomienia, jak również brak realizacji tego zajęcia po dacie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego. Wobec powyższego doszło do bezpodstawnego uchylania się Skarżącego od przekazania Naczelnikowi kwoty zajętej wierzytelności w wysokości co najmniej 38.530,00 zł, a w świetle przedstawionych argumentów, brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Skarżący w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora naruszenie art. 312 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 6 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1428 ze zm. – dalej: u.p.r.) poprzez uznanie, że Skarżący winien przekazać Naczelnikowi środki pieniężne wynikające ze zdarzeń mających miejsce w trakcie trwającego postępowania sanacyjnego. W uzasadnieniu Skarżący zaznaczył, że w trakcie postępowania sanacyjnego, jako dłużnik nie miał obowiązków wynikających z zajęć dokonanych wcześniej przez jakiekolwiek organy egzekucyjne. Wszelkie środki pieniężne pochodzące z okresu trwania sanacji były masą sanacyjną. Faktury, co do których rozliczenia rości sobie pretensje Naczelnik, pochodziły z okresu trwania sanacji. W żaden sposób przedmiotowego zajęcia nie można traktować tak, że z chwilą zakończenia sanacji, zobowiązany ponosi negatywne konsekwencje zaszłych transakcji z jej okresu, zdziałanych zgodnie z przepisami u.p.r. W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Odpowiadając na skargę, Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Strony zostały prawidłowo zawiadomione o terminie posiedzenia niejawnego i miały możliwość złożenia oświadczeń co do swojego stanowiska w sprawie. Za niekwestionowany uznać należy stan faktyczny z którego wynika, że 29 września 2016 r. zajęta została u Skarżącego wierzytelność pieniężna z tytułu sprzedaży towarów lub usług i innych należności podlegających egzekucji, przysługująca Zobowiązanemu. Następnie wobec Skarżącego wszczęte zostało z dniem 30 grudnia 2016 r. postępowanie restrukturyzacyjne, które umorzone zostało 4 października 2022 r. Ponadto jak wynika z akt sprawy, Zobowiązany wystawił na rzecz Skarżącego trzy faktury w dniach: 6 sierpnia 2019 r., 7 sierpnia 2019 r. oraz 31 grudnia 2018 r. na łączną kwotę 38 530 zł (k:13 akt podatkowych). Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Skarżący, jako dłużnik zajętej wierzytelności, bezpodstawnie uchyla się od przekazania należnych kwot Naczelnikowi. Jak wynika z art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Dla wydania takiego postanowienia, koniecznym jest jednak stwierdzenie, że po dokonaniu zajęcia, dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązany był spełnić na rzecz zobowiązanego konkretne świadczenie, wynikające z powstałego stosunku zobowiązaniowego i zamiast przekazać je organowi egzekucyjnemu, przekazał je zobowiązanemu, bądź też należności nie została przekazana wierzycielowi i dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wykonania obowiązków wynikających z dokonanego zajęcia, czyli przekazania środków na rzecz organu egzekucyjnego. Istotą bowiem środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności jest to, że dłużnik zajętej wierzytelności nie powinien przekazać należnych środków swojemu wierzycielowi, będącemu zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym, lecz należne kwoty przekazać organowi egzekucyjnemu. Wyraźnie wynika to z art. 89 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W realiach rozpatrywanej sprawy sytuacja jest o tyle specyficzna, że wobec Skarżącego po dokonaniu zajęcia wszczęte zostało postępowanie restrukturyzacyjne. Regulacje prawa restrukturyzacyjnego zawierają określone normy prawne, odnoszące się do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec podmiotu objętego przedmiotowym postępowaniem. Jak wynika między innymi z art. 312 ust. 1 u.p.r., postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej wszczęte przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Z ust. 4 powyższego przepisu wynika natomiast, że skierowanie egzekucji do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na tym majątku jest niedopuszczalne po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego. Z powyższych regulacji wyprowadzić należy wniosek, że po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, jakiekolwiek czynności egzekucyjne wobec dłużnika nie mogą być dokonywane. Wprawdzie unormowanie zawarte w art. 312 u.p.r. odnosi się bezpośrednio do dłużnika, czyli zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, to jednak w ocenie Sądu reguły wprowadzone w tym przepisie, powinny także znaleźć zastosowanie wobec dłużnika zajętej wierzytelności. Zrealizowanie bowiem zajęcia prowadzi do tego, że dłużnik zajętej wierzytelności zwalnia się z obowiązku spełnienia świadczenia na rzecz swojego wierzyciela (zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym). Nie można bowiem pomijać, że zgodnie z art. 252 ust. 1 u.p.r., od dnia otwarcia przyspieszonego postępowania układowego do dnia jego zakończenia albo uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu przyspieszonego postępowania układowego, spełnianie przez dłużnika albo zarządcę świadczeń wynikających z wierzytelności, które z mocy prawa są objęte układem, jest niedopuszczalne. Przepis ten ma zastosowanie wobec Skarżącego na podstawie art. 297 u.p.r. W konsekwencji uznać należy, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności po wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego ma obowiązek spełnić świadczenie na rzecz swojego wierzyciela, nie może zrealizować obowiązków wynikających z dokonanego zajęcia. Rozliczenie takiej wierzytelności następuje bowiem w toku postępowania restrukturyzacyjnego. Może zatem okazać się, że w toku tego postępowania świadczenie na rzecz wierzyciela wygaśnie i dłużnik zajętej wierzytelności po zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego nie jest już zobowiązany do żadnych świadczeń na rzecz swojego wierzyciela i tym samym nie ma obowiązku realizować dokonanego zajęcia. Wobec powyższego podstawowym zadaniem organu egzekucyjnego przy ustalaniu, czy Skarżący uchyla się od realizacji zajęcia, było ustalenie wymagalności wierzytelności przedmiotowych faktur, które wystawione były w okresie prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego. Zaniechanie dokonania tych ustaleń prowadzi do wniosku, że w toku postępowania organy administracyjne nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. Dla ustalenia, czy dłużnik zajętej wierzytelności wywiązuje się ze swoich obowiązków, przewidziano w art. 71a u.pe.a. możliwość przeprowadzenia czynności kontrolnych. Jak wynika z § 1 tego przepisu, organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (z zastrzeżeniem nie mającym w sprawie zastosowania). Czynności kontrolnych dokonuje się w obecności dłużnika zajętej wierzytelności lub osoby odpowiedzialnej za realizację zajęcia (§ 4). Kopię protokołu z czynności kontrolnych doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności lub osobie odpowiedzialnej za realizację zajęcia (§ 6). Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole, może zgłosić niezwłocznie do protokołu odpowiednie wyjaśnienia lub zastrzeżenia albo w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedłożyć je w formie pisemnej (§ 7). Jak z powyższej regulacji wynika, dla prawidłowości realizacji zajęcia przewidziana została szczególna procedura, która w sprawie nie znalazła zastosowania. Wprawdzie zgodzić należy się z Dyrektorem, że jeżeli istnienie zajętej wierzytelności jest niesporne, nie ma potrzeby dokonywać opisanych czynności kontrolnych. W ocenie jednak Sądu okoliczność taka w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Faktem jest, że na rzecz Skarżącego wystawione zostały przez Zobowiązanego przedmiotowe faktury, co uzasadnia twierdzenie, że powstały określone wierzytelności. Miało to jednak miejsce w czasie prowadzenia wobec Skarżącego postępowania restrukturyzacyjnego, w czasie którego, jak wcześniej wskazano, nie miał on obowiązku realizować dokonanego zajęcia. W sprawie nie zostało natomiast ustalone, czy po zakończeniu tego postępowania wierzytelności te nadal były wymagalne. Dyrektor uzasadniając zaniechanie przeprowadzenia czynności kontrolnych wskazał również, że sam Skarżący oświadczył, iż zajęta wierzytelność istnieje. Wniosku takiego nie można jednak wyprowadzić z oświadczenia Skarżącego z 21 czerwca 2024 r. (k: 10 akt egzekucyjnych). Skarżący w żaden sposób nie odnosił się bowiem do przedmiotowych wierzytelności, lecz wskazywał wyraźnie na faktury, które wystawione zostały za lata 2014 -2017. Poza tym wskazał zupełnie inną kwotę, aniżeli wynikała z zajęcia. Nie sposób zatem wykluczyć, że Skarżący posiada obowiązek spełnienia określonych świadczeń na rzecz Zobowiązanego, lecz z jego oświadczenia nie można wyprowadzić zasadnego wniosku, że są to te, które wynikają z przedmiotowych faktur wystawionych w 2019 r. Oświadczenie to nie mogło zatem zwolnić organu egzekucyjnego od przeprowadzenia czynności kontrolnych w celu ustalenia, czy wierzytelności wynikające z faktur wystawionych w toku postępowania restrukturyzacyjnego faktycznie są wymagalne. Z tych wszystkich powodów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. W ponownie prowadzonym postępowaniu, ustalenia będzie wymagało, czy istnieją wymagalne wierzytelności podlegające zajęciu. Jednocześnie Sąd wskazuje, iż nieuprawnione jest twierdzenie Skarżącego, że skoro zobowiązania powstały w okresie postępowania restrukturyzacyjnego, to nawet jeżeli one nadal istnieją, nie ma on obowiązku zrealizowania dokonanego zajęcia. Obowiązku takiego nie miał, lecz w trakcie trwania tego postępowania. Stanowisko prezentowanego w skardze nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w obowiązujących regulacjach prawnych. Wobec tego, jeżeli wymienione wierzytelności nadał obciążają Skarżącego, powinien on zajęcie zrealizować. Bez znaczenia w tym przypadku jest, czy Skarżący dysponuje środkami na ich realizację. Regulacje prawne odnoszące się do dłużnika zajętej wierzytelności, nie przewidują bowiem zwolnienia z wykonania zajęcia w przypadku, gdy nie posiada on środków finansowych na wykonanie tego obowiązku. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis w kwocie 100 zł.