I SA/Kr 1735/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. i M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia: oddalić wnioski skarżących w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski A.K. i M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12.08.2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok. Jak wynika z uzasadnienia wniosków, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A.K. ur. w 1971r. oraz M.K. ur. w 1974r. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z trzema synami : K.K. ur. w 1994r., T.K. ur. w 1996r. i Ł. K. ur. w 1999r. A.K. z tytułu umowy o pracę zawartej z firmą "A" – K. J. uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 302,01zł netto (350 zł brutto) miesięcznie. W 2010r. w związku z posiadaniem 50 % udziałów w spółce K. & P. s.c. poniósł on stratę w wysokości 6 935,66 zł. przy przychodzie na poziomie 345 388,39 zł. (przychód spółki 690 776,77zł). M. K. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości 5000 zł rocznie. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłatę za gaz – 119,61 zł, opłatę za energię elektryczną - 339,43 zł, opłatę za wodę – 62,79 zł, opłatę za telefon – 109,18zł. Małżonkowie podają, iż M.K. jest właścicielką domu o pow. 150 m2 oraz 4 ha gruntów rolnych. Z zaświadczenia Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego z dnia 28 listopada 2011r. wynika, że M.K. jest właścicielką następujących pojazdów : Yamaha Slider 50, motorower, rok prod. 2000, Aprilia SR 50 R, motorower, rok prod. 2007, Fiat Bravo, samochód osobowy, rok prod. 1998, a A.K. jest właścicielem motocykla Suzuki Burgman AN 250, rok prod. 2000, samochodu osobowego Renault Clio 1,2, rok prod. 1991 i samochodu osobowego Peugeot 205, 1.1, rok. prod. 1998. A.K. zaprzecza jednakże, iżby był właścicielem dwóch ostatnich pojazdów, twierdząc, iż zostały one zbyte bardzo dawno temu. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011r. Referendarz sądowy oddalił wnioski skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżących podkreślił, że we wnioskach o przyznanie prawa pomocy należycie uzasadniono i uprawdopodobniono okoliczności przemawiające za przyznaniem im prawa pomocy w żądanym zakresie. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że wydając zaskarżone postanowienie Referendarz wprawdzie zaznaczył, że A.K. i M.K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trzema synami, jednak nie wziął pod uwagę faktu, iż ponoszą oni wysokie koszty związane z utrzymaniem synów, czego nie można też pominąć w uwzględnieniu sytuacji materialnej skarżących. Dalej podkreślono, że wymienione przez Referendarza pojazdy należące do skarżących są już kilkunastoletnie, nadto posiadają tylko jeden samochód, a to 13 - letniego Fiata Bravo, który służy im przede wszystkim do dowożenia dzieci do szkoły. Referendarz nie wziął pod uwagę wartości tych pojazdów, ani też sposobu ich użytkowania, co ma istotne znaczenie. Dodatkowo, samochody Renault Clio i Peugeot 205 zostały zbyte, co poddaje w wątpliwość podstawy faktyczne wydanego rozstrzygnięcia, przy czym skarżący, z powodu zatrzymania dokumentacji przez Urząd Kontroli Skarbowej nie są w stanie tego wykazać. Pełnomocnik raz jeszcze podkreślił, że koszty, które skarżący musieliby ponieść w postępowaniu są bardzo wysokie, a nie są w stanie wydatkować takich kwot bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Musieliby w praktyce wziąć kredyt na ten cel, co jest jednak dla nich nieosiągalne ze względu na zajęcia komornicze Urzędu Skarbowego. Ten aspekt w ogóle nie został wzięty pod uwagę w wydanym postanowieniu. Ustosunkowując się do podniesionej przez Referendarza sądowego kwestii poczynienia oszczędności na poczet przewidywanych postępowań sądowych wyjaśniono, że skarżący nie odkładali żadnych kwot nie zdając sobie sprawy z zaistnienia w przyszłości obowiązku poniesienia wysokich kosztów sądowych. Dodatkowo zresztą, brak było obiektywnych możliwości przewidzenia takiej sytuacji, skoro postępowanie zostało wszczęte przeciwko nim z urzędu. W ocenie pełnomocnika wskazane we wniosku dane nie budzą żadnych wątpliwości, a w sposób wierny oddają aktualna sytuację majątkową rodziny, która powinna mieć przecież podstawowe znaczenie przy wypowiadaniu się w przedmiocie prawa pomocy. W tym kontekście nieuprawnionym jest - zdaniem pełnomocnika – uwypuklanie okoliczności, iż A.K. ma 50 % udziałów w spółce cywilnej i podawanie przychodu jaki spółka ta osiągnęła w 2010r. Jeśli chodzi o pomoc otrzymywaną od rodziców i rodziny – to skarżący obiektywnie nie mogli określić jakiego rzędu są to kwoty, gdyż nie uzyskują jej systematycznie, a jedynie incydentalnie, w sytuacji pojawiających się większych wydatków np. za media, usługa stomatologiczna itp. W ocenie pełnomocnika nie jest też uzasadnione bezwzględne przyznawanie przez Referendarza pierwszeństwa zaspokojenia zobowiązań publicznoprawnych przed cywilnoprawnymi. Skarżąca nie może przecież zaniechać spłaty kredytu bankowego, bo narazi się na egzekucję, w związku z obciążeniem tegoż kredytu na hipotece. Nadto, argument ten nie jest aktualny w stosunku do osoby skarżącego, skoro małżonkowie mają rozdzielność majątkową. Zdaniem pełnomocnika sprawy o przyznanie prawa pomocy każdemu z małżonków powinny być zresztą rozpatrywane odrębnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 246 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Ponadto zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Także w orzecznictwie unijnym znajdują odzwierciedlenie powyższe zasady. Dla przykładu przytoczyć można wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, /Lex nr 75481/, w którym wskazano, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. Rozpoznając więc wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się wskazanymi wyżej zasadami, a przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w przepisie art. 246 p.p.s.a. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Z wniosku skarżących wynika, iż wnoszą oni o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. W ocenie Sądu oświadczenia i twierdzenia wnioskodawców, zarówno te zawarte we wniosku jak i sprzeciwie, w zakresie porównania dochodów i wydatków ich rodziny – budzą poważne wątpliwości i w związku z tym nie mogą zasługiwać na uwzględnienie. Biorąc więc pod uwagę przywołane okoliczności stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwa racjonalna ocena sytuacji materialnej skarżących, a tym samym brak jest podstaw do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na pierwszy plan wysuwa się dysproporcja pomiędzy deklarowanymi dochodami rodziny w kwocie niecałe 800zł miesięcznie a wydatkami (częściowo domniemanymi), z których te wykazane dokumentami należności z tytułu dostarczania mediów przekraczają znacznie połowę wpływów, a to dodatkowo przy uwzględnieniu, że nie dotyczą one przecież bezpośrednio pełni sezonu zimowego, gdy w sposób oczywisty część z nich musi gwałtownie rosnąć. Nie można przecież racjonalnie twierdzić, że w oparciu o tak naświetlone stałe źródła dochodu dysponując po potrąceniu wymienionych płatności kwotą nieznacznie przekraczającą 200zł skarżący byliby w stanie nie tylko zapewnić sobie środki potrzebne do bieżącego i niezbędnego utrzymania (jak choćby żywność, środki higieny czy odzież), ale dodatkowo ponosić choćby wysokie przecież koszty eksploatacji samochodu, na który to fakt powołują się przecież wyraźnie w swych pismach. Dodatkowo, na co zwrócono również uwagę w zakwestionowanym postanowieniu, a nie znalazło odzwierciedlenia na formularzu PPF (jak choćby w rubryce "Inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym") – M.K. spłaca raty kredytu hipotecznego zaciągniętego w Invest Banku S.A. w wysokości 1 473,15 zł., miesięcznie, w więc w kwocie blisko dwukrotnie wyższej niż deklarowane dochody rodziny w skali miesiąca! Trudno wyobrazić sobie w jaki sposób przeciętna rodzina mogłaby zgromadzić odpowiednie środki by zniwelować takie braki w budżecie domowym. Niedobór z tego tytułu nie może być przecież pokrywany z oszczędności, gdyż w świetle oświadczeń skarżących rodzina takich nie posiada. W tej sytuacji nie sposób odmówić racji rozumowaniu Referendarza, który starał się dociec w jaki sposób możliwe jest pokrycie przez skarżących tego oczywistego niedoboru w wydatkach rodziny. W logiczny zatem sposób należy odwołać się do treści załączonego do akt sprawy wyciągu z konta M. K. (lista operacji) w Banku Spółdzielczym w W., w świetle którego jedynie od dnia 29 sierpnia 2011r. do dnia 28 września 2011r. dokonała ona wpłat na to konto w łącznej wysokości 6500 zł, co nie zostało zresztą w żaden sposób skomentowane we wniesionym sprzeciwie. Niemniej istotnym było jednoznaczne określenie w jakim stopniu budżet domowy zasilany jest przez rodziców skarżących i innych krewnych. Jakkolwiek w opisanej wyżej sytuacji trudno uznać za wiarygodne twierdzenie jakoby była ta pomoc incydentalna, w sytuacji pojawiających się większych wydatków. W tych okolicznościach sprawy już sama intuicja prowadzić musi do wniosku, że wynikający z oświadczeń wnioskodawców stan w żaden sposób nie oddaje całokształtu okoliczności doniosłych dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W tym kontekście warto jeszcze zwrócić uwagę na fakt, że pomimo wyraźnego wezwania Referendarza skarżący zaniechali przedłożenia wyciągów z kont bankowych A.K., ani też nie składali w tym zakresie żadnych oświadczeń. Skoro zaś lektura zapisów na rachunku skarżącej umożliwiła poczynienie tylu istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych, należy przypuszczać, że w przypadku posiadania przez skarżącego konta bankowego, również i ono mogłoby się stać źródłem wiedzy na temat wielu istotnych dla sprawy okoliczności. W tych warunkach na dalszy plan schodził już nawet również bardzo wątpliwa kwestia posiadanych przez skarżących pojazdów mechanicznych. Nie sposób przy tym racjonalnie zakwestionować sposobu działania Referendarza, który poprzez odwołanie się do dostępnych rejestrów publicznych starał się ustalić stan faktyczny w tym zakresie, a sformułowane przezeń tezy odpowiadają treści tych zapisów. Odnosząc się do końcowej części uzasadnienia sprzeciwu stwierdzić należy, że jakkolwiek małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej, to sam fakt prowadzenia przez nich jednego gospodarstwa domowego determinuje konieczność całościowego i łącznego rozpoznania ich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo, skierowana do sądu jedna skarga ich pełnomocnika dotyczy wydanej na imię obojga decyzji podatkowej. Należy wyraźnie zaznaczyć, że sam fakt, iż małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej nie przesądza w żaden sposób, iżby ich sytuacje majątkową i osobista w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy oceniać odrębnie, choćby z tego powodu, że użyte przez ustawodawcę pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko, a mieści się w nim także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia małżonków nawzajem z powinności pomocy finansowej. Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżących twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawi się zatem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.