I SA/Kr 1742/09

Dnia 22 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L.O. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 maja 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 1742/09, oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 21 października 2009r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001, 2005, 2006 i 2007 postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek L.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 21 października 2009r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001, 2005, 2006 i 2007. W uzasadnieniu wniosku, zawartym w nim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych ani kosztów adwokata; nie ma dochodów, środków do życia, korzysta z pomocy matki, która jest na rencie, apteki darów i instytucji kościelnych oraz że jest właścicielem mieszkania o pow. 20 m2, w budynku zajętym w egzekucji komorniczej. W tym stanie rzeczy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych z tego względu, że wnioskodawca nie przedłożył żądanych przez Sąd dokumentów, a pismo które nadesłał było nieczytelne. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w terminie sprzeciw, podnosząc, że nie stać go na opłaty sądowe ani na koszty obrony, a udział fachowego pełnomocnika jest niezbędny. Skarżący stwierdził, że jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku i korzysta z pomocy finansowej matki, apteki darów i fundacji kościelnych. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz.270 dalej-p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252§1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał (co wiąże się z należytym udokumentowaniem, graniczącym z udowodnieniem), że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (art. 246§1 pkt 1 p.p.s.a.). Choć spoczywał na nim obowiązek współpracy z Sądem w celu ustalenia jego sytuacji majątkowej, polegający na dostarczeniu adekwatnych informacji i dokumentów, skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie ograniczył się do stwierdzenia, że nie ma żadnych środków do życia i utrzymuje się z pomocy matki i fundacji. Skarżący nie zastosował się do wezwania o przedłożenie szeregu dokumentów, ani po otrzymaniu stosownego zarządzenia, ani też na etapie sprzeciwu. Jego twierdzenia pozostały w związku z tym gołosłowne. Konsekwencją takiej biernej postawy skarżącego, na którym spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych jest to, że Sąd został pozbawiony możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżącego i przez to nie miał podstaw do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie NSA z 11 grudnia 2008r., sygn. akt: I FZ 394/08, postanowienie NSA z 15 września 2010r., sygn. akt: II FZ 400/10). Wobec tego, że skarżący nie starał się nawet uprawdopodobnić, że obecna sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, o czym orzeczono na zasadzie art. 244§1, art. 245§2 oraz art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.