I SA/Kr 1792/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.C. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 lutego 2012 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego J.C. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu zainicjowanym skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami. We wniosku skarżący podniósł, że wraz z żoną uzyskują dochód z pracy za granicą, we W. Skarżący zatrudniony jest przy pracach rolnych na umowę o pracę z miesięczną kwotą wynagrodzenia ok. 1.200 euro brutto, zaś M.C. wykonuje prace dorywcze, za które otrzymuje ok. 600 euro miesięcznie brutto. Wnioskodawca wskazał także, że ma dodatkowy dochód w kwocie 500 zł miesięcznie z wynajmu budynku gospodarczego oraz jest właścicielem domu o pow. 80 m kw. Na utrzymaniu małżonkowie maja dwójkę dzieci – syna D.C. oraz córkę P.C. Na wezwanie referendarza sądowego dotyczące uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wpłynęło nie podpisane oświadczenie, z którego wynika, że skarżący nie posiada żadnych lokat bankowych, ani majątku, utrzymuje rodzinę z pracy dorywczej za granicą, na utrzymaniu ma żonę i syna, który uczęszcza do trzeciej klasy gimnazjum, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Do powyższego pisma dołączono zaświadczenie z dnia 4 stycznia 2012 r. wystawione przez dyrektora Zespołu Szkolno – Przedszkolnego w B. potwierdzające fakt, iż syn wnioskodawcy D.C. jest uczniem trzeciej klasy gimnazjum oraz kserokopie rachunków za odbiór odpadów komunalnych z września 2011 r. na kwotę 51 zł, dowód zapłaty za energie elektryczną na kwotę 159,29 zł z data płatności 25 listopada 2011 r., dowód zapłaty za gaz na kwotę 183,57 zł z dnia 18 listopada 2011 r., z tej samej daty dowód zapłaty na rzecz Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "M" w K. na kwotę 119 zł, z którego jednak nie wynika z jakiego tytułu dokonano przelewu, dowód zapłaty za pakiet Canal+ w wysokości 46 zł (za okres od 1 grudnia do 31 grudnia 2011 r.), wreszcie dowód zapłaty za obiady syna w kwocie 60 zł (listopad 2011 r.). Postanowieniem z dnia 1 lutego 2012 r. referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że obecnie żona nie pracuje, gdyż powróciła do kraju, by zająć się wychowaniem syna. Została zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, na którą to okoliczność skarżący przedłożył kserokopię decyzji Starosty W. z dnia 19 stycznia 2012 r. Skarżący wskazał również, że na jego utrzymaniu pozostaje teraz wyłącznie syn D., albowiem córka P. podjęła pracę. Wnioskodawca przedłożył też akt notarialny z dnia 20 czerwca 2011 r., z którego wynika, że małżonkowie C. przekazali w darowiźnie dzieciom P. i A.C. nieruchomość położoną w B. składającą się z działki o nr ew. [...] i pow. 896 m kw. zabudowaną dwukondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym o pow. użytkowej 140 m kw. (wg oświadczenia małżonków C. złożonego do aktu notarialnego), a wg wypisu z rejestru gruntów i budynków – o pow. 107 m kw. oraz budynkiem gospodarczym o pow. użytkowej 100 m kw. (wg oświadczenia), a wg wskazanego wypisu – o pow. zabudowy 146 m kw. Skarżący wskazał nadto, że średnio uzyskuje dochód w kwocie 800 euro miesięcznie, które otrzymuje od pracodawcy gotówką, bez przelewania na rachunek bankowy, z czego około 100-150 euro przeznacza na wyżywienie, 3 euro dziennie kosztuje mieszkanie, zaś 2 euro dziennie dojazd do pracy. Autobus do Polski to wydatek rzędu 85 euro. Jeśli chodzi o miesięczne wydatki w Polsce, to składają się opłata za prąd –ok. 160 zł, wodę – ok. 250 zł, telewizję Cyfra+ - ok. 50 zł, ok. 200 zł gaz płatny co dwa miesiące, podobnie wywóz śmieci – 50 zł raz na dwa miesiące. Do tego dochodzą koszty wyżywienia żony i syna, środki czystości, sezonowo leki. Oświadczył nadto, że dochód na członka rodziny to kwota 800 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący J.C. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze i oceniając wniosek skarżącego w oparciu o wyżej wskazane reguły podnieść należy, że z aktu notarialnego przedłożonego przez wnioskodawcę wynika, że dorosłe dzieci skarżącego – A. i P. C. zamieszkują wraz z rodzicami oraz najmłodszym bratem D. w darowanym domu w B. Należy więc domniemywać, że partycypują w kosztach jego utrzymania. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika zwłaszcza, że córka P. pracuje, a zatem uzyskuje określony stały dochód. Ponadto z pola widzenia nie może umknąć fakt, że A.C. i P. C. ustanowili na rzecz rodziców oraz brata bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania w darowanym im budynku mieszkalnym i zobowiązali się do zapewnienia stosownej opieki. Ten fakt oznacza, że skarżący wraz z żoną mają prawo zamieszkiwać w przedmiotowym domu bez konieczności ponoszenia jakichkolwiek kosztów i opłat, co niewątpliwie ma wpływ na ogólną sytuację finansową wnioskodawcy. Zresztą przedłożone przez skarżącego rachunki i dowody uiszczenia opłat, także te załączone do sprzeciwu pochodzą w większości z pierwszej połowy 2011 r., a zatem nie są aktualne i nie wskazują na obecne ewentualne obciążenia budżetu domowego rodziny. W tym kontekście budzi wątpliwość oświadczenie skarżącego zawarte w uzasadnieniu sprzeciwu o ponoszeniu kosztów utrzymania domu w łącznej kwocie ok. 585 zł miesięcznie (ok.160 zł prąd, ok. 250 zł woda, telewizja Cyfra+ - ok. 50 zł, ok. 200 zł gaz płatny co dwa miesiące, podobnie wywóz śmieci – 50 zł raz na dwa miesiące), zwłaszcza, że przedłożone rachunki wskazują na inne kwoty. Za wiarygodne Sąd uznał natomiast wydatki na obiady małoletniego syna w kwocie 60 zł miesięcznie. Skarżący wskazał nadto, że średnio uzyskuje dochód w kwocie 800 euro miesięcznie, z czego około 100-150 euro przeznacza na wyżywienie, 3 euro dziennie kosztuje mieszkanie, zaś 2 euro dziennie dojazd do pracy. Autobus do Polski to wydatek rzędu 85 euro. Przyjmując zatem, że średnio miesięcznie na mieszkanie oraz dojazd do pracy we Włoszech wnioskodawca wydatkuje 130 euro (3 euro x 30 dni = 90 euro i 2 x 20 euro = 40 euro, przy przyjęciu, że skarżący nie pracuje w soboty i niedziele) – skarżącemu po potrąceniu dodatkowo zadeklarowanych kosztów wyżywienia oraz kosztów podróży raz w miesiącu do Polski i z powrotem pozostaje kwota 350 euro, co stanowi ok. 116 euro na członka rodziny miesięcznie. Kwota ta w przeliczeniu na PLN nie daje zadeklarowanej przez wnioskodawcę kwoty 800 zł miesięcznie na członka rodziny, co najwyżej ok. 420 zł, co również czyni składane przez skarżącego oświadczenia mało wiarygodnymi, albo wskazuje na dodatkowe źródła dochodu – niewykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać również należy, że skarżący wraz z żoną dokonali aktu darowizny w toku trwania postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych, co wskazuje na fakt, iż celowo pozbywają się majątku dla wykazania obniżonych możliwości majątkowych, która to okoliczność także ma wpływ na odmowę przyznania prawa pomocy. Wreszcie na uwagę zasługuje fakt, iż wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jest właścicielem domu o pow. 80 m kw. Z dokumentów przedłożonych w toku postępowania wynika (w szczególności z aktu notarialnego), że był właścicielem domu o pow. powyżej 100 m kw., którą to nieruchomość przekazał w darowiźnie dzieciom jeszcze przed datą złożenia przedmiotowego wniosku. Z tych okoliczności zatem (inna powierzchnia, zadeklarowanie własności po akcie notarialnym) należy wysnuć wniosek, że skarżący posiada dodatkowy majątek, który może służyć zabezpieczeniu zapłaty kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe uznać należy, że skarżący nie wykazał, aby spełnił przesłanki uprawniające go do uzyskania prawa pomocy, zwłaszcza w kontekście dokonanej przez Sąd oceny informacji podawanych przez wnioskodawcę jako niepełnych, niewiarygodnych lub sprzecznych, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. Przy czym należy zaznaczyć, że skarżący był wzywany przez referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku i wyjaśnienie rozbieżności. Istotne jest również to, iż skarżący posiada stały dochód, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje pracująca córka oraz syn, zobowiązani do partycypowania w kosztach utrzymania domu, sam zaś skarżący z żoną i najmłodszym synem mają prawo bezpłatnej służebności zamieszkania w przedmiotowym domu. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.