I SA/Kr 1806/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 sierpnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 listopada 2011r. skarżący J.R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 sierpnia 2011r. wydaną w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż wyznaczona do zapłaty kwota należnego wpisu stanowiłaby znaczące obciążenie dla jego budżetu domowego. Dodaje, iż utrzymuje się wraz z ojcem, matką i dwiema siostrami przede wszystkim z pieniędzy jakie na utrzymanie przesyłają dwie starsze siostry. Aktualnie dom, w którym zamieszkiwał został uznany z powodu klęski żywiołowej za nie nadający się do użytku i przeznaczony do rozbiórki. Skarżący podjął się więc budowy nowego domu. Pieniądze na to przeznaczone dostał od ubezpieczyciela za szkodę tj. osuwisko powodujące zniszczenie poprzedniego domu. Wnioskodawca jest bezrobotny, utrzymuje się z prac dorywczych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami i dwiema małoletnimi siostrami. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę ojca skarżącego w kwocie 6000 zł oraz z prac dorywczych samego wnioskodawcy w wysokości 500-1000 zł. Ponadto, jak wynika z oświadczenia strony, starsze siostry skarżącego systematycznie pomagają rodzinie przesyłając środki finansowe na jej utrzymanie. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada dom o pow. 186 m2 objęty decyzją o rozbiórce, oraz trzy działki – 36 arów, 26 arów – która to działka przeznaczona jest pod budowę nowego domu oraz udział w ½ części w 20 arowej działce w L. Skarżący oświadcza, iż w związku z klęską żywiołową tj. osuwiskiem, które zniszczyło jego dom, otrzymał od ubezpieczyciela kwotę 150 000 zł, którą przeznaczył na budowę nowego domu. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową i bytową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych pełnych kosztów sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w jego obecnej, specyficznej sytuacji majątkowo – bytowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów wpisu sądowego. Sam skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą się jedynie z prac dorywczych o dochodzie rzędu około 1000 zł miesięcznie. Rodzina 5 – osobowa utrzymuje się jedynie z jego niepewnych dochodów oraz wynagrodzenia za pracę ojca, którego okres zatrudnienia – jak oświadcza skarżący – zakończył się 19 listopada 2011r. Ponadto rodzinie pomagają dwie siostry. Rodzina gościnnie zamieszkuje u siostry matki wnioskodawcy, gdyż na skutek zdarzenia losowego została bez dachu nad głową. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, uznano, iż skarżący nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu. Natomiast, zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, a także innych ew. kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności fakt, iż rodzina skarżącego korzysta z pomocy dwóch starszych sióstr strony, skarżący otrzymał odszkodowanie w wysokości 150 000 zł, a zatem ma aktualnie środki finansowe, którymi może swobodnie dysponować, posiada również trzy działki, które zawsze mogą ich właścicielowi przynosić pożytki, mogą też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy też pożyczek, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych, niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. szczególne koszty leczenia czy kredytu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. aktualnie posiadanych środkach finansowych przy faktycznej możliwości ich dysponowania, posiadanym majątku nieruchomym, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności ( w szczególności ze względu na posiadany majątek i środki finansowe otrzymane od ubezpieczyciela, a także bieżące wynagrodzenie ), do takich osób nie należy. Co nie znaczy, iż jego specyficznej sytuacji bytowej, pomimo posiadanych obecnie środków finansowych od ubezpieczyciela, nie wzięto pod uwagę zwalniając go w ½ części od konieczności uiszczenia wpisu sądowego. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w części, formie ½ części wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).