I SA/Kr 1809/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: Sędziowie: Asesor Protokolant: WSA Bogusław Wolas WSA Stanisław Grzeszek WSA Anna Znamiec (spr.) Krystyna Mech po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005r. sprawy ze skargi O. Ż. i A. i Ż. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 25 sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, - II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących koszty postępowania w kwocie 45,89 zł (słownie: czterdzieści pięć złotych osiemdziesiąt dziewięć złotych). W dniu [...].04.2003 r. A. i O. Ż. złożyli do Pierwszego Urzędu Skarbowego w wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. w kwocie 1147,30 zł. Podatnicy podali, że O. Ż. jest osobą bezrobotną i jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek dla bezrobotnych, A. Ż. od stycznia 2003 r. nie pobiera wynagrodzenia za pracę z uwagi na trudności finansowe pracodawcy. Podatnicy posiadają zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu czynszu w kwocie 4559,32 zł. Podatnicy nie posiadają majątku ruchomego ani nieruchomości ani żadnych oszczędności. W dniu 23.05.2003 r. podatnicy złożyli uzupełnienie wniosku, podając, że w przypadku nie umorzenia zaległości podatkowej wnoszą o rozłożenie zaległości podatkowej na 18 rat miesięcznych i umorzenie opłaty prolongacyjnej Decyzją z dnia [...].05.2003 r. Nr [...] Pierwszy Urząd Skarbowy odmówił podatnikom umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. Organ podatkowy powołał się na przepis art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) na mocy którego organ podatkowy kierując się ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną W ocenie organu podatkowego dane zawarte we wniosku oraz ustalenia poczynione w prowadzonym postępowaniu nie uzasadniają umorzenia podatnikom zaległości podatkowej. Od powyższej decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego podatnicy złożyli odwołanie do Izby Skarbowej w Kielcach, wnosząc o uchylenie decyzji organu podatkowego l instancji i ponowne rozpoznanie wniosku z dnia [...].04.2003 r. i umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. W uzasadnieniu odwołania podatnicy stwierdzili, że wskazane przez nich okoliczności kwalifikują do zastosowania ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. Jedynym źródłem utrzymania podatników jest zasiłek dla bezrobotnych uzyskiwany przez O. Ż. w kwocie 528,60 zł, który pobierać będzie tylko do lipca 2003 r. Ż uwagi na nie wypłacanie wynagrodzenia przez pracodawców podatnicy zmuszeni byli do zaciągania długów, które nadal rosną. Decyzją z dnia[...].08.2003 r. nr [...] Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu podatkowego l instancji. Izba Skarbowa wskazała, że Pierwszy Urząd Skarbowy w decyzją z dnia [...].06.2003 r. nr [...] r. rozłożył zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. na 7 rat, decyzją z dnia [...].06.2003 r. nr PD-11/4113/32/2003 odmówił umorzenia opłaty prolongacyjnej. Izba Skarbowa decyzją z dnia [...].08.2003 r. nr [...]uchyliła decyzję organu l instancji z dnia [...].06.2003 r. i rozłożyła zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. na 18 rat i decyzją z dnia[...].08.2003 r. nr [...] uchyliła decyzję organu I instancji z dnia [...].06.2003 r. i umorzyła w całości opłatę prolongacyjną w kwocie 76,20 zł. W związku z powyższym Izba Skarbowa powołując się na przepis art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa podniosła, że umorzyć można tylko zaległości podatkowe. Skoro organ podatkowy rozłożył podatnikom zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. na 18 rat płatnych w terminach od dnia 29.08.2003 r. do dnia 31.01.2005 r., których terminy zapłaty wówczas jeszcze nie nastąpiły to podatnicy w ocenie Izby Skarbowej nie posiadali zaległości podatkowych i brak było podstaw prawnych do umorzenia zaległości podatkowej. Na powyższą decyzję Izby Skarbowej podatnicy złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podnieśli, że alternatywny wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty złożyła A. Ż. wskutek rozmowy z pracownikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego, który stwierdził, że nie ma możliwości umorzenia zaległości podatkowej. Ponadto podatnicy wskazują że z dniem [...].07.2003 r. A. Ż. została zwolniona z pracy, a O. Ż. z dniem [...].07.2003 r. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Obecnie jedynym źródłem dochodu podatników jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 528,00 zł miesięcznie pobierany przez A. Ż.Podatnicy posiadają znaczne zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej i grozi im eksmisja. Zasiłek dla bezrobotnych nie wystarcza nawet na pokrycie opłat (czynszu, energii elektrycznej i gazu). Podatnicy nie mogą znaleźć zatrudnienia z powodu ogólnej recesji. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podnosząc w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu [...]03.2005 r. (pismo z dnia [...]02.2005 r.) podatnicy złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pismo, wyjaśniając, że w dalszym ciągu nie są w stanie zapłacić zaległości podatkowej nawet w ratach. Podatnicy podnoszą że ich wolą było uzyskanie umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. i w takim przedmiocie składali wniosek. Równocześnie podatnicy stwierdzili, że dwukrotnie korzystali z pomocy społecznej. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu l instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz. 926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że organ podatkowy na wniosek podatnika, może w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zastosowanie dyspozycji powołanego przepisu ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że uznanie administracyjne polega na zupełnej dowolności działania organu administracji. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, określonej jako ważny interes podatnika nakazuje rozważanie, czy zapłata zaległości podatkowej przez podatników zagroziłaby ważnym interesom podatników a w szczególności ich egzystencji. Uwzględnienie wniosku podatników o umorzenie zaległości podatkowej, co do zasady nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wniosku podatników. Organ podatkowy powinien jednak przeprowadzić dokładną analizę sytuacji finansowej podatników. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 25.06.2003 r. sygn. akt III SA 3118/01, wyrok z dnia 08.10.2002 r. sygn. l SA/Wr 1458/01, wyrok z dnia 26.09.2002 r. sygn. akt III SA 659/01, wyrok z dnia 08.05.2002 r. sygn. SA/Sz 2548/00). Bezspornym w sprawie jest, że podatnicy w dniu [...]04.2003 r. złożyli do Pierwszego Urzędu Skarbowego wniosek o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r., a w dniu [...].05.2003 r. A. Ż.uzupełniając wniosek złożyła oświadczenie, iż w przypadku nie umorzenia zaległości podatkowej wnosi o rozłożenie zaległości podatkowej na 18 rat. Wolą podatników, co zresztą potwierdzone zostało w postępowaniu, było uzyskanie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej, a zatem organy podatkowe zobowiązane były rozpoznać wniosek podatników o umorzenie zaległości w podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. Izba Skarbowa jako organ II instancji poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że skoro podatnikom rozłożono zaległość podatkową na raty, których termin płatności jeszcze nie nastąpił to nie występuje zaległość podatkowa, a w konsekwencji brak jest przesłanek do zastosowania przepisu art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie naruszono przepis art. 127 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa statuujący zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Stwierdzić również należy, że organy podatkowe w sposób niewystarczający rozważyły indywidualny interesu podatników, zwłaszcza w kontekście twierdzeń podatników w tym zakresie. Podatnicy stwierdzili, że nie są w stanie zapłacić zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną. Organy podatkowe powinny przeprowadzić zatem szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej strony skarżącej, biorąc pod uwagę sytuację majątkową skarżących, wysokość ich dochodów i wydatków, stan zdrowia, sytuację mieszkaniową. Decyzje wydane na podstawie przepisu art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. W ocenie Sądu postępowanie w rozpatrywanej sprawie dotknięte jest szeregiem uchybień procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca nie miała zagwarantowanej zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż Izba Skarbowa poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że wobec rozłożenia zaległości podatkowej na raty, których termin płatności jeszcze nie nastąpił brak jest podstaw prawnych do zastosowania ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej, gdyż taka nie występuje. Organ podatkowy II instancji nie przeprowadził zatem postępowania i nie dokonał merytorycznej analizy wniosku skarżących. Ponadto wskazać należy, że organ podatkowy l instancji odniósł się w szczególności do określenia przesłanek powstania zobowiązania podatkowego i zaległości podatkowej, a nie do weryfikowania istnienia przesłanek określonych w przepisie art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa. Natomiast organ podatkowy II instancji utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego l instancji nie dokonując merytorycznej analizy wniosku i odwołania skarżących. Prawidłową decyzję organ podatkowy może podjąć tylko wówczas, gdy dysponuje całokształtem materiału dowodowego, pozwalającym mu na dokładne wyjaśnienie i ocenę stanu faktycznego. Podnoszony przez Izbę Skarbową zarzut, że ze względu na wydanie decyzji o rozłożeniu zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych na raty, których termin płatności jeszcze nie nastąpił przepis art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa nie ma zastosowania w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości podatkowej, a dopiero w przypadku jego nie uwzględnienia wnosiła o rozłożenie zaległości podatkowej na raty. Przedmiotem rozpoznania przez organ podatkowe l i II instancji powinien być zatem w pierwszej kolejności wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. .Zaskarżone decyzje naruszają podstawowe zasady postępowania podatkowego, wyrażone w art. 121 i 191 i 127 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, to jest zasadę zaufania do organów podatkowych i zasadę swobodnej oceny dowodów oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego. W ocenie Sądu organy podatkowe nie wykazały, że sytuacja materialna i możliwości płatnicze strony skarżącej wskazują że zapłata zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. nie zagroziłoby ważnym interesom podatnika. Zgodnie z przepisami postępowania podatkowego, zwłaszcza art. 120, art. 187 par. 1 i art. 210 par. 4 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz, w aspekcie art. 67 par. 1 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa, rozważenia ważnego interesu podatnika, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji nie ustosunkowały się w dostateczny sposób do przywołanych przez stronę okoliczności przemawiających jej zdaniem za pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem jej wniosku i umorzeniem podatnikom zaległości podatkowej. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1276).