I SA/Kr 1823/09

Sygn. akt I SA/Kr 1823/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 grudnia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk (spr.), Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r., sprawy ze skargi T. L., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 października 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne - skargę oddala - Sygnatura akt: i SA/Kr 1823/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 30 czerwca 2009 roku nr [...] Zakład ubezpieczeń Społecznych odmówił T.L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie w łącznej kwocie 5049, 98 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wprawdzie wnioskodawca spełnia wymogi z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.u. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o sus- dotyczące możliwości umorzenia składek w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, ponieważ zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnych dochodów, a ponadto nie posiada żadnego majątku ruchomego lub nieruchomego, z którego można by prowadzić egzekucję. w związku z czym brak majątku nadającego się do egzekucji. Jednakże po rozważeniu wszystkich okoliczności, korzystając z uznania administracyjnego, które to dopuszcza odmowę umorzenia składek nawet w sytuacji spełniania przesłanek ustawowych, organ doszedł do wniosku, iż w rozważanej sytuacji interes społeczny w utrzymaniu wierzytelności zasługuje, jego zdaniem, na większą ochronę. Zauważyć bowiem należy, że po pierwsze organ nadal ma możliwość skierowania powstałych zaległości do egzekucji i to od jego woli zależy, czy z takiej opcji skorzysta. Po drugie, ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje, iż spłata należności nie spowoduje dla płatnika lub jego rodziny zbyt ciężkich skutków. Wnioskodawca, pomimo że nie osiąga dochodów, to zaspokaja wszystkie swoje podstawowe potrzeby, gdyż jak sam przyznaje pozostaje na utrzymaniu matki. Oprócz tego jest osobą zdolną do pracy, co więcej aktywnie ją poszukującą i nie jest wykluczone, że w przyszłości ją znajdzie i będzie w stanie spłacić należne składki. T.L. twierdzi wprawdzie, iż choruje od wielu lat na serce i ma skrzywienie kręgosłupa, jednak nie przedstawił w tym zakresie żadnych dowodów, nie ma też orzeczonego stopnia niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Regułą zaś jest płacenie składek, a wyjątkiem ich umorzenie. W opinii organu w tym przypadku nie powstałą żadne wyjątkowa sytuacja, przemawiająca za zastosowaniem omawianej ulgi. Wreszcie organ zaznaczył, że istnieje możliwość rozłożenia zaległości T.L. na raty. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.L. domagał się umorzenia jego zaległości, wskazując, że spełnia wszystkie ustawowe przesłanki do umorzenia. Podniósł także, iż jest oczywistym, że za umorzeniem przemawia jego sytuacja zdrowotna, finansowa i majątkowa, która nie ulegnie, wbrew sugestiom organu, żadnej poprawie. Wobec czego, zdaniem wnioskodawcy istnieje ważny interes podatnika, powodujący konieczność umorzenia należności z tytułu składek na rzecz ZUS. Decyzją z dnia 14 października 2009 roku nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając w pełni jego stanowisko. Dodał przy tym, że T.L. nie składał nigdy wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności. Nie pobiera także świadczenia rentowego. Dlatego w przekonaniu organu, jego twierdzenia o przewlekłej chorobie, uniemożliwiającej mu podjęcie pracy zarobkowej, w świetle ponadto braku dostarczenia jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego oraz oświadczeń o aktywnym poszukiwaniu pracy są po prostu niewiarygodne. W skardze do WSA w Krakowie T.L. domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego, uznając, iż jest ona niezgodna z prawem, zasadami współżycia społecznego, a także porządkiem w demokratycznym państwie. Nie zgodził się z "uznaniowością" organu, wskazując, iż jeżeli spełnia przesłanki do umorzenia zaległości na rzecz ZUS, to winny być one umorzone. Ponadto podkreślił, że sprawa musi zostać rozpatrzona w oparciu o obecny stan zdrowotny, finansowy i majątkowy skarżącego, a nie jakieś "wizje" organu co do przyszłości. Podkreślił także naruszenie przez organ art. 7, 8, 9 kpa. W toku postępowania przed tut. Sądem skarżący działający przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przedłożył szereg zaświadczeń lekarskich na okoliczność licznych schorzeń uniemożliwiających mu zatrudnienie oraz złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny pracy celem potwierdzenia tego faktu. Zakwestionował również wysokość zaległości składkowych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniejsze stanowisko , przedłożył również pismo zawierające rozliczenie zaległej kwoty składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, Na wstępie Sąd pragnie zaznaczyć, że problematyka umorzenia należności z tytułu składek na rzecz ZUS należy do spraw z zakresu tzw. uznania administracyjnego. Tutejszy skład podziela tą linię orzeczniczą, w świetle której oznacza to, co zresztą konsekwentnie podkreślają organy, iż są one w pierwszym etapie obowiązane w sposób wyczerpujący, kierując się zasadami z art. 7 (zasada praworządności i dążenia do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy), art. 9 (zasada informowania stron), art. 10 (zasada czynnego udziału stron w postępowaniu) art. 77 (zasada oficjalności postępowania dowodowego oraz prawdy obiektywnej) oraz art. 80 (zasada swobodnej oceny dowodów) Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 ustawy o sus ustalić stan faktyczny tj., czy wnioskodawca spełnia wymogi z art. 28 (w zw. z art. 32) omawianej ustawy. Ta też faza podlega pełnej kontroli merytorycznej sądu administracyjnego w tym sensie, iż jeżeli dojdzie do naruszenia przez organy wyżej wymienionych zasad, sąd jest obowiązany taką decyzję uchylić. Jeżeliby więc organy przykładowo wadliwie prowadziły samo postępowanie, nie uwzględniły wszystkich dowodów, nie poczyniły niezbędnych ustaleń faktycznych albo dokonana przez nich ocena zgromadzonych w sprawie dowodów miała charakter dowolny, sąd musiałby wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów wyeliminować z obrotu prawnego. Oczywistym jest nadto, iż spełnienie powyższych warunków winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu administracyjnego, sporządzonym stosownie do treści art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus. Jeżeli więc i ta przesłanka nie zostałby zrealizowana, sąd również mógłby taką decyzję uchylić, ponieważ nie znając motywów i toku rozumowania organów, nie dałoby się w omawianym zakresie takiej decyzji skontrolować. Drugi etap natomiast podejmowania decyzji przez organy w przedmiocie umorzenia składek na rzecz ZUS mieści się już ściśle w obszarze uznania administracyjnego, gdzie organ po rozważeniu całokształtu istniejących w określonym przypadku okoliczności faktycznych sam decyduje o pozytywnym lub negatywnym rozstrzygnięciu złożonego wniosku o umorzenie składek. Musi jednak swą decyzję w sposób logiczny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego, uwzględniając nadto reguły z art. 8 (zasada pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa) i art. 11 (zasada przekonywania stron co do zasadności przesłanek, którymi kierował się organ podejmując decyzję) kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus, uzasadnić. Powyższe powoduje, że po pierwsze nawet wykazanie istnienia przesłanek ustawowych (czyli z art. 28 ustawy o sus), umożliwiających umorzenie składek, nie implikuje automatycznie konieczności podjęcia przez organy pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Mogą one w ramach właśnie uznania administracyjnego odmówić umorzenia, wskazując jednocześnie na powody, jakimi kierowały się, podejmując niekorzystną dla wnioskodawcy decyzję pomimo istnienia ustawowych przesłanek. Po drugie zatem, tylko w płaszczyźnie zgodności uzasadnienia (przesłanek) decyzji negatywnej z w/w zasadami (logiki, doświadczenia życiowego, art. 8 i 11 kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus), a nie samego wyrażenia woli przez organy (pozytywnego lub negatywnego rozstrzygnięcia) podlega ona kontroli sądowej. Na tym też polega istota uznania administracyjnego. W przeciwnym razie to nie organ administracyjny decydowałby o umorzeniu składek lub jego odmowie, lecz sąd administracyjny. Takich kompetencji w świetle art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej ppsa – definiującego zakres działania sądu administracyjnego, sąd ten, zdaniem tut. składu, nie posiada. Przekładając powyższe teoretyczne rozważania do niniejszego przypadku, stwierdzić należy, iż, rozpatrując wniosek T.L., organy nie naruszyły ani reguł prowadzonego postępowania ani zasad, dotyczących oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wnioskodawca został bowiem poinformowany o przysługujących mu prawach i obowiązkach. Między innym w pismach z dnia 10 marca 20009 roku (k. 5, 9 akt administracyjnych) organ wskazał T. L. na ustawowe przesłanki, których wypełnienie umożliwia w ogóle pozytywne rozstrzygnięcia odnośnie umorzenia składek. Jednocześnie wezwano stronę do przedłożenia wszystkich dowodów oraz informacji niezbędnych do podjęcia decyzji przez organ. Niezależnie od tego organ sam podjął działania, zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności w niniejszej sprawie. W wyniku czego został m.in. przeprowadzony obszerny wywiad środowiskowy i sporządzone odpowiednie sprawozdanie (k. 25-33 akt I instancji), uzyskano dane co do zasobów mieszkaniowych wnioskodawcy (k. 53 akt I instancji), posiadanych przez niego pojazdów (k. 57 akt I instancji), pobieranych rent lub emerytury (k.9, 35 akt odwoławczych), składanych wniosków o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (k. 27 akt odwoławczych). Poza tym T.L. stosownymi pismami był informowany o możliwości zapoznania się ze zgromadzonych materiałem dowodowymi oraz wypowiedzenia się co do niego (k. 87 akt I instancji, k. 31 akt odwoławczych). W oparciu o zebrane dowody oraz przedłożone przez stronę kwestionariusze osobowe i pozostałe oświadczenia, których treść organy jednak zweryfikowały, ustalono, co znajduje swoje pokrycie w zebranym materiale dowodowym, że w rozważanym przypadku zachodzi przede wszystkim przesłanka całkowitej nieściągalności składek z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o sus, gdyż T.L. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (a właśnie w związku z tą działalnością powstałą zaległość na rzecz ZUS) przy jednoczesnym braku majątku w rozumieniu tego przepisu, z którego można egzekwować należności. Niezależnie od tego organy uznały, co również w opinii Sądu, odzwierciedla zebrany materiał dowodowy, że T.L. nie wykazał, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Słusznie bowiem organy zauważyły, że zgodnie z przedstawionym przez stronę oświadczeniem, chociaż wnioskodawca nie osiąga żadnych stałych dochodów, to zaspokaja swoje potrzeby życiowe, pozostając na utrzymaniu matki. Trudno więc mówić o pozbawieniu możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych T.L. w wyniku ewentualnej egzekucji, skoro zaspokaja je ze źródła, z którego organy takiej egzekucji prowadzić nie mogą (dochodów matki). Nadto organy uzasadniając swoją decyzję odmowną , podkreśliły, że niewiarygodne są twierdzenia skarżącego w zakresie jego sytuacji zdrowotnej (przewlekłej choroby serca oraz problemów z kręgosłupem), gdyż pomimo zapewnień nie przedstawił on żadnych w tym względzie dowodów (jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich). Taka ocena, zdaniem Sądu nie przekracza zasady swobodnej oceny dowodów, zwłaszcza w konfrontacji z oświadczeniami strony co do aktywnego poszukiwania pracy i gotowości jej podjęcia jak i ustaleń organów w zakresie braku złożenia przez T.L. wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności lub renty. Zasady doświadczenia życiowego wskazują bowiem, że osoby z tak poważnymi problemami zdrowotnymi nie są zwykle zdolne do pracy i posiadają stosowne w tym zakresie zaświadczenia, a p[przynajmniej podejmują kroki w kierunku ich uzyskania. W tej sprawie nic takiego nie miało miejsca, a co jeszcze raz należy podkreślić, skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego w tym zakresie, chociaż w początkowym okresie postępowania zapewniał, że stosowną dokumentację przedstawi. Potem jednak uznał, iż to organ winien sam przedmiotowe dowody zdobyć. Prezentowanego stanowiska przez T.L. nie moszna podzielić, ponieważ, wprawdzie organy mają obowiązek podejmowania działań z urzędu celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, to jednak w zakresie sytuacji zdrowotnej strony to ona przede wszystkim dysponuje odpowiednimi dowodami, które jest obowiązana na żądanie organu przedłożyć. W tej sprawie organy wzywały skarżącego do wypełnienia tej powinności, której on jednak nie zadośćuczynił. Dlatego, w przekonaniu Sądu, ocena organów odnośnie sytuacji zdrowotnej strony, nie miała charakteru dowolnego. Złożenie przez skarżącego dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym dowodów w postaci zaświadczeń lekarskich potwierdza wprawdzie fakt licznych schorzeń , nie mniej nie może wpłynąć to na podważenie decyzji organów które bazowały na zebranym materiale dowodowym , do czego miały prawo. Nadto z dokumentów tych nie wynika niezdolność do pracy skarżącego . Odnosząc się do wniosku o powołanie przez sąd biegłego z zakresu medycyny pracy Sąd mając na uwadze treść art. 106 par. 3 ustawy z dnia 30 . 08 .2003 r. p.p.s.a nie uwzględnił go uznając go za niedopuszczalny / wyrok NSA z 30. 09.2005 FSK 2282/04 /. Podsumowując, zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku prowadzono postępowanie w sposób właściwy, a stan faktyczny został prawidłowo ustalony, co znalazło także odzwierciedlenie w decyzjach organów administracyjnych. W konsekwencji organy ustaliły, że T.L. spełnia wymogi ustawowe z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o sus. Mimo tego podjęły negatywną decyzję odnośnie umorzenia wnioskowanych składek, przedstawiając ku temu swoje powody. W przekonaniu sądu nie naruszyły one żadne z na wstępie wspominanych zasad. Zgodzić się z organami należy, że to od nich zależy, czy egzekucja zostanie wszczęta, czy też nie. Poza tym, zgodne jest z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego twierdzenie, że w przyszłości istnieje szansa, iż skarżący otrzyma pracę (skoro jest zdolny do pracy, cały czas jej poszukuje i wyrażą gotowość do jej podjęcia) i wówczas stanie się możliwym spłata zadłużenia na rzecz ZUS. W związku z czym umorzenie składek byłoby, zdaniem organu przedwczesne. Organy miały jak najbardziej prawo, a nawet obowiązek oceniać możliwości spłaty zadłużenia T.L. w perspektywie czasu, a nie tylko biorąc pod uwagę jego aktualną sytuację, która może przecież uleć zmianie. Na egzekucję zaś organy mają prawo aż do momentu przedawnienia ściągnięcia składek. Organy dodały także, że uregulowanie płatności tych składek leży również w interesie zobowiązanego, albowiem będzie miało wpływ na prawo przyszłych świadczeń emerytalno – rentowych. Dalej organy wskazały na możliwość rozłożenia omawianej zaległości na raty. Wreszcie uznały, że interes społeczny sprzeciwia się umorzeniu składek, powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, za zapłatę, których jest on odpowiedzialny niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Dodać także zdaniem Sądu należy, iż umorzenie składek związanych z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą z powodu aktualnie trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego do ich zapłaty, kształtowałoby w społeczeństwie przekonanie, że właściwe odpowiedzialność za zapłatę składek w razie niepowodzenia prowadzonych działań gospodarczych przez daną jednostkę ponoszą wszyscy obywatele, gdyż osobie rzeczywiście zobowiązanej zostałyby one po prostu umorzone z uwagi na złą sytuację majątkową. To zaś w przekonaniu Sądu pozostaje sprzeczne przede wszystkim z idę sprawiedliwości społecznej. W związku z czym, również w uzasadnieniu negatywnych decyzji, pomimo spełnienie ustawowych przesłanek, Sąd nie dopatrzył się uchybień, powodujących konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Jeszcze raz zaznaczyć należy, czego skarżący zdaje się nie rozumieć, że rodzaj (pozytywna lub negatywna) podjętej decyzji w ramach uznania administracyjnego nie podlega kontroli sądu, w tym sensie, iż jeżeli uzasadnienie stanowiska organów nie narusza jednej z wcześniej omówionych reguł, to decyzja organu administracyjnego nie może zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, w związku z bezzasadnością skargi, Sąd na zasadzie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.