I SA/Kr 1962/15

|Sygn. akt I SA/Kr 1962/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r., sprawy ze skargi J.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję - Decyzją znak [...], wydaną dnia 31 sierpnia 2015r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust.3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. M. umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne (z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2013 do marca 2015 wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 13 lipca 2015r.), na ubezpieczenie zdrowotne (z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2013r. do kwietnia 2013r., od stycznia 2014r. do maja 2014r. oraz od sierpnia 2014r. do marca 2015r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 13 lipca 2015r.) i na Fundusz Pracy z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2013 do marca 2015 wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 13 lipca 2015r.). Organ ustalił, ze J. M. nie pracuje, jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą 250 zł. Nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Następnie Zakład przeanalizował przesłanki umorzenia, wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał, że nie można stwierdzić, aby zadłużenie było całkowicie nieściągalne. Przeanalizował też przesłanki umorzenia, przewidziane w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umożliwiające przyznanie ulgi mimo braku całkowitej nieściągalności. Zakład podał, że J. M. nie wykazał, by spłata zadłużenia miała pozbawić go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie wykazał poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia czy też przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. J. M. złożył w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim m. in., że ma znacznie więcej zobowiązań niż ustalono. Zarzucił również, że nie uwzględniono faktu jego zatrudnienia na S. Decyzją z dnia 10 listopada 2015r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. Organ podtrzymał swoje wcześniejsze ustalenia. Stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, przewidziane w ustawie oraz rozporządzeniu wykonawczym. Zwrócił uwagę na okoliczność nie udzielenia pomocy przez organ ustawowo ku temu powołany, co zdaniem Zakładu dodatkowo uzasadnia odmowę umorzenia. Nadto podkreślono, że decyzja o przyznaniu ulgi jest uznaniowa i organ rozstrzygający w tym przedmiocie nie jest zobowiązany do przyznania ulgi, nawet jeśli występują określone w przepisach okoliczności. J. M. wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wskazał, że został oszukany przez zatrudniających go pracodawców słowackich. Zaznaczył też, że korzysta z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i podlegała uwzględnieniu. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 7 k.p.a, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazane przepisy obowiązują również w postępowaniu przed organem drugiej instancji (art. 140 k.p.a.) Wszystkie powyższe wymogi muszą być dochowane również w sprawach, objętych uznaniem administracyjnym. Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 marca 2014r., sygn. akt III SA/Łd 532/13, Lex Omega nr 1523026). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i w odniesieniu do wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 14 stycznia 2015r., sygn. akt III SA/Po 431/14, Lex Omega nr 1629541). Organ odwoławczy, czy też ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji, ale orzeka w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy również winien ustalić stan faktyczny w sposób wyczerpujący. Ponieważ orzeczenie winno dotyczyć stanu faktycznego i prawnego na dzień wydawania decyzji, organ administracji winien w takiej sytuacji poczynić własne ustalenia, a nie jedynie poprzestawać na ustaleniach, dokonanych w pierwszej instancji. W szczególności winien zbadać, czy stan faktyczny nie uległ zmianie od czasu wydania pierwszej decyzji. W sprawach o udzielenie ulgi istotne bowiem jest zrealizowanie przesłanek, wynikających z ustawy i rozporządzenia na dzień orzekania, a nie na dzień złożenia wniosku. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie czyni zadość wymogom, wynikającym z powyższych przepisów. Wydając decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń w zasadzie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Ogólnie odniósł się do zasad umarzania należności, omówił też uznaniowy charakter swojej decyzji. Jednak treść skargi wraz z dołączonymi do niej dokumentami prowadzi do wniosku, że stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób pełny, wyczerpujący i poprawny. W szczególności zauważyć należy, że w zaskarżonej decyzji Zakład powołał się na fakt "nie udzielania pomocy przez organ ustawowo ku temu powołany", co zostało uznane za przesłankę przyznania ulgi. Tymczasem ustalenia Zakładu w tym zakresie nie są prawidłowe. Skarżący przedstawił kopię decyzji Burmistrza Miasta T. nr [...] z dnia 30 października 2015r., przyznającą mu zasiłek okresowy. Zasiłek przyznany został przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez Zakład, zatem ta okoliczność winna zostać uwzględniona w sprawie. Zwrócić też trzeba uwagę, że w orzeczeniu o przyznaniu zasiłku organ właściwy ocenił, że pomoc jest niezbędna wobec konieczności zabezpieczenia środków na podstawowe potrzeby życiowe skarżącego. Okoliczności te są istotne ze względu na treść § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), stosownie do którego przesłanką umorzenia należności jest m. in. sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak wyczerpujących ustaleń faktycznych oznacza naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali prawidłowo stan faktyczny, w tym wyjaśni aktualną sytuację materialną skarżącego, uwzględniając okoliczność otrzymywania przez niego świadczeń z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.