I SA/Kr 1971/13

|Sygn. akt I SA/Kr 1971/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r., sprawy ze skargi W.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 21 października 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległych składek, na ubezpieczenia, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 września 2013 r.- Pismem z dnia 9 lipca 2013 r. skarżący W.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że umorzenie odsetek pozwoliłoby mu na podjęcie próby spłaty zobowiązań wobec ZUS. Podał, że jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo trudna. Decyzją z dnia 5 września 2013 r. nr [...] organ odmówił skarżącemu umorzenia odsetek w łącznej kwocie 16 805 zł wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na takie umorzenie. W szczególności nie zostały, zdaniem organu, spełnione przesłanki z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) – tj. nie wystąpiła tzw. "całkowita nieściągalność"- a to dlatego że skarżący był właścicielem lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o pow. 42,4m2 - wolną od zabezpieczeń oraz był właścicielem nieruchomości gruntowej – gospodarstwa rolnego o pow. 3 900 m2. Powyższy majątek jednoznacznie wskazywał, że możliwa jest egzekucja na poczet zaległości w składkach, w tym na poczet należnych organowi odsetek od tych zaległości. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły również przesłanki umorzenia zawarte w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ przyznał przy tym, że ze zgromadzonych dokumentów wynikało, że skarżący cierpi m.in. na nadciśnienie tętnicze, zdiagnozowane zaburzenia depresyjne, padaczkę – co spowodowało orzeczenie o jego niezdolności do pracy. Jednakże, zdaniem organu, skarżący nie wykazał aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu spłatę zaległości, a zapłata spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji. Organ podkreślał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, a do czerwca 2013 r. pobierał zasiłek Z MOPS w wysokości 546 zł. Dodatkowo skarżący posiadał zobowiązania cywilnoprawne – z tytułu kredytu bankowego (7 000 zł), ale inne zobowiązania nie mogły, zdaniem organu, stanowić przesłanki umorzenia; prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem wierzyciela publicznego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że od lipca 2013 r. jest pozbawiony jakichkolwiek dochodów. Wcześniej pobierał świadczenie rentowe w okresie od listopada 2002 r. do października 2006 r. Obecnie świadczenia rentowe zostały wstrzymane. Podał, że od roku 2008 do czerwca 2013 r. pobierał świadczenia z MOPS-u ale zasiłek ten od lipca 2013 r. został mu odebrany. W związku z powyższym znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, jak i zdrowotnej. Decyzją z dnia 17 listopada 2011 r., nr [...], organ w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, dokonał następujących ustaleń: - skarżący prowadził od 1992 r. działalność gospodarczą pod nazwą Firma Produkcji Cukierniczej ,,W" W.K.. Dnia 16 października 2007 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. - skarżący zatrudniał pracowników w okresie od stycznia 1999 r. do sierpnia 2003 r. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości. Zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę. - z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 maja 2013 r. wynikało, że nie posiadał on informacji o przychodach/ dochodach uzyskanych przez skarżącego w latach 2008-2012. - w dniu 15 stycznia 2013 r. skarżący złożył na podstawie ustawy abolicyjnej wniosek o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W dniu 29 marca 2013 r. na zaległości skarżącego wydana została decyzja o warunkach umorzenia, zgodnie z którą umorzeniu będą podlegały składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za prowadzącego działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 10 827,40 zł. Organ zaznaczał, że ostateczna decyzja o umorzeniu należności zostanie wydana po spłacie należności niepodlegających umorzeniu. - zadłużenie figurujące na koncie skierowane zostało do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było od stycznia 2006 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W dniu 15 maja 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. W związku ze złożonym przez skarżącego w dniu 15 stycznia 2013 r. ww. wnioskiem abolicyjnym postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunki do skarżącego zostało zawieszone. Dalej organ wskazywał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1 100 zł (opłata za czynsz w kwocie 800 zł oraz opłata za media w kwocie 300 zł). Koszty związane z leczeniem zostały określone przez skarżącego na kwotę około 600/700 zł. Czynsz za lokal, w którym przebywał skarżący regulowany był przez A.K. (córkę) - w kwocie 768,39 zł miesięcznie. Skarżący miał przyznany zasiłek stały od dnia 1 października 2012 r. do 31 lipca 2015 r. w kwocie 522 zł. W piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. skarżący oświadczył, że nie składa zeznań podatkowych od listopada 2006 r., nie uzyskuje dochodu do opodatkowania i od 1 lipca 2013 r. nie pobiera świadczeń z opieki społecznej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia 24 lipca 2013 r. określił, że posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów na kwotę 7 000 zł w WBK, które spłacane jest w miesięcznej kwocie 270 zł. Zobowiązań tych, zdaniem organu, skarżący jednak nie udokumentował w żaden sposób. W dalszej części uzasadnienia organ opisał schorzenia skarżącego m.in. nadciśnienie tętnicze, nieżyt błony śluzowej żołądka i dwunastnicy bez upośledzenia odżywiania, stan po wycięciu wyrostka robaczkowego. Rozpoznano u skarżącego również sytuacyjnie uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno - przygnębionego z komponentem wegetatywnym. Skarżący został uznany za niezdolnego do pracy, ale przyznana mu renta została wstrzymana od 2006 r. Skarżący utrzymywał się z zasiłku z MOPS. W oparciu o przeprowadzone badanie oraz analizę udostępnionej dokumentacji lekarskiej skarżący uzyskiwał orzeczenia o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, przy czym ostatnim orzeczeniem z dnia 3 kwietnia 2012 r. (z uwzględnieniem korekty z dnia 4 czerwca 2012 r.) skarżącego uznano za niezdolnego do pracy. Organ zaznaczał również, że postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy przyznał małżonce skarżącego prawo do najmu lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy ul. R. w K., a ponadto zasądził tytułem spłaty na rzecz skarżącego kwotę 16 972,47 zł. Skarżący został zobowiązany do opuszczenia i opróżnienia ze swoich rzeczy lokalu mieszkalnego, jednak dopiero po przyznaniu lokalu socjalnego z zasobów Gminy Miejskiej Kraków. Organ zaznaczył, że skarżący figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położoną przy ul. F. w K., a także właściciel gospodarstwa rolnego o pow. 3900 m2 położonego w miejscowości P., w powiecie myślenickim, na której to nieruchomości ZUS dokonał już zabezpieczenia zadłużenia. Do akt sprawy skarżący załączył umowę użyczenia nieruchomości, położonej w P. zawartą z A. K., z której wynikało, że użycza jej nieruchomości do bezpłatnego użytkowania na czas nieokreślony. Wskazując na źródła aktualnych dochodów organ wyliczył, że skarżący od lipca 2013 r. nie jest objęty pomocą finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Podsumowując opisane w decyzji ustalenia faktyczne organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność składek. Skarżący posiadał bowiem majątek, z którego może być prowadzona egzekucja celem zaspokojenia należność. Ponadto, zdaniem organu skarżący od maja 2013 r. świadomie pozbawił się dochodu, jaki mógłby uzyskać po wydzierżawieniu lub wynajęciu nieruchomości składającej się z domu oraz działki, której była małżonka skarżącego wcale nie musi użytkować, bowiem zamieszkuje wspólnie ze skarżącym. W osądzie organu, nie było również podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu skarżącego, ani zagrożenia dla zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Zarzucił, ze w istocie organ powiela twierdzenie, że: "ZUS może a nie musi uwzględnić" prośby wnioskującego np. o umorzenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dodatkowym piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego (działający z urzędu) zarzucił naruszenie art. 7, 76 §1 , 77 §1 i 80 kpa wskazując, że przy tak licznych i poważnych schorzeniach - udokumentowanych przez skarżącego – udowodniona została jego całkowita niezdolność do pracy. Skarżącemu odebrano rentę i stały zasiłek – jedynym źródłem utrzymania stały się środki otrzymywane od matki i córki. Otrzymywane pieniądze przeznaczane były przede wszystkim na zakup leków. Związek pomiędzy problemami zdrowotnymi, a brakiem możliwości spłaty zaległości, w ocenie pełnomocnika skarżącego, był oczywisty. Konieczność uregulowania odsetek za zwłokę stanowiła więc realne zagrożenie dla egzystencji skarżącego w rozumieniu §3 ww. rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto pełnomocnik skarżącego podnosił, że orzeczona eksmisja z lokalu z powodu zaległości czynszowych (K, ul. R.) spowodowała, że skarżący zamieszkał z matką w P. Do pisma dołączone zostały również dokumenty bankowe potwierdzające spłatę kredytu zaciągniętego w systemie karty kredytowej – wyciąg z konta wykazywał saldo debetowe. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił również, że mieszkanie przy ul F.jest przedmiotem sporu z dotychczasową właścicielką (ciotką skarżącego), która to mieszkanie zajmuje. Przeciwko skarżącemu toczy się natomiast postępowanie z zawiadomienia ciotki o zmuszeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, co spowodowało zawieszenie postępowania o eksmisję ciotki z mieszkania. Odnosząc się natomiast do ustaleń dotyczących gospodarstwa rolnego w P. Dolnych pełnomocnik skarżącego wskazał, że jest to nieruchomość otrzymana w darowiźnie od matki skarżącego. Skarżący zamieszkuje obecnie razem z matką w tychże P. i nie chce wyzbywać się "ojcowizny" właśnie ze względu na matkę. Nikt nie chciał natomiast wydzierżawić gospodarstwa pomimo ogłoszeń na tablicy posadowionej na działce oraz ogłoszeń zamieszczanych przez dzieci skarżącego w Internecie. W odpowiedzi na pismo pełnomocnika skarżącego organ wniósł jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była prawidłowość prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wpływu konieczności zapłaty należnych odsetek od zaległości na sytuację skarżącego, przy czym przedmiotem zarzutów był nie tyle sposób gromadzenia materiału dowodowego, ale prawidłowość oceny przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zebranych dowodów w sprawie. W szczególności zasadne były argumenty pełnomocnika skarżącego co do dowolności oceny stanu zdrowia skarżącego i jego potencjalnych możliwości osiągnięcia dochodów. Rację miał przy tym organ, co do zasady, że: - umorzenie składek (w tym odsetek od zaległości) z tytułu działalności gospodarczej opłacanych indywidualnie przez płatnika może nastąpić zarówno z powodu całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jak i z przyczyn określonych w §3 ww. rozporządzenia stanowiącego, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, Zgodzić się można również z organem, że skoro skarżący na dzień orzekania był właścicielem dwóch nieruchomości (lokalu mieszkalnego i gospodarstwa rolnego) to w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można było mówić o "całkowitej nieściągalności". Fakt, że skarżący nie mógł dysponować lokalem mieszkalnym z powodu sporu z poprzednią właścicielką nie przesądzał bowiem o tym, że lokal ten w przyszłości nie będzie mógł zostać zbyty, a uzyskana ze sprzedaży (czy to dobrowolnej czy też na skutek egzekucji) kwota nie będzie mogła zostać przeznaczona na pokrycie zaległości. Decyzja w przedmiocie umorzenia byłaby więc przedwczesna. Podobnie, o ile można ze względów ludzkich zrozumieć skarżącego, że wolał czerpać dochody z "ojcowizny" w postaci czynszu dzierżawnego niż sprzedaży to jednak należy zauważyć, że nie uniemożliwiało to skutecznej egzekucji, co w konsekwencji powodowało, że nie można było mówić o "całkowitej nieściągalności". Rację miał natomiast pełnomocnik skarżącego wskazując na dowolność oceny stanu zdrowia skarżącego i wynikających z tego faktu potencjalnych możliwości zarobkowych. Należy podkreślić, że choroby typu: epilepsja połączona z problemami natury psychoneurologicznymi (opisanymi szczegółowo w aktach zgromadzonych przez organ) nie są schorzeniami, które umożliwiają pracę zarobkową – co potwierdza również orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie z zasadami logiki można też przyjąć, że są to tego typu dolegliwości, które nie ustąpią w najbliższym czasie i nadal będą ograniczać możliwości podjęcia stałego zatrudnienia. Dodatkowo, skarżący z ww. powodów szczegółowo opisanych przez pełnomocnika (spór z ciotką co do mieszkania i brak chętnych na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego), praktycznie nie mógł czerpać dochodów z posiadanych nieruchomości (czynsz z najmu lub czynsz dzierżawny). Twierdzenia organu, że sytuacja skarżącego (materialna i zdrowotna) nie uniemożliwiała mu spłaty zadłużenia, zdaniem Sądu, były wręcz sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Powyższe stanowi o całkowicie dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art.107§3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie Sądu, organ, zarówno na etapie wydawania pierwotnej decyzji jak i przy powtórnie przeprowadzonym postępowaniu, nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego popadając w sprzeczność z istotą ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala jednak na egzekwowanie niespłaconych zaległości w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny – a tak zdaje się rozumieć tę zasadę organ. W konsekwencji, z powodu naruszenia ww. art. 80 i 107 §3 kpa w zw. z ww. §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Sąd uchylił na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) obie decyzje. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe uwagi co do zasad oceny zebranych w sprawie dowodów.