I SA/Kr 2011/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. postanawia: - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów E.S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trójką dzieci (ur. w 2006, 2008 i 2010 r.). Ich wspólny miesięczny dochód wynosi 2.400 zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 2.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę jej męża w wysokości 400 zł. Według oświadczenia w skład majątku wnioskodawczyni wchodzi dom o pow. 80 m2. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w wysokości 500 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Aktualnie uzyskiwane dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i umowy o pracę są prawie dwukrotnie mniejsze od koniecznych do poniesienia kosztów firmy, utrzymania domu i rodziny. Mąż otrzymuje wypłatę w wysokości nieco ponad 400 zł. Pozostała część wynagrodzenia potrącana jest na alimenty. Obecnie udaje się przeżyć dzięki pożyczkom udzielanym skarżącej przez znajomych i pomocy rodziny. W obecnej sytuacji nie ma możliwości wydatkowania kwoty 500 zł na wpis przy zachowaniu wystarczającej ilości pożywienia dla dzieci. Wnioskodawczyni oświadczyła również, iż nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby zaspokoić kwotę wpisu sądowego. Do pisma z dnia 13 lutego 2012 r. uzupełniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca dołączyła plik następujących dokumentów: historię rachunku bankowego firmowego za okres od listopada 2011 do stycznia 2012 r., historię konta osobistego skarżącej w Meritum Banku za okres od 14 grudnia do 13 lutego 2012 r., historię rachunku bankowego męża skarżącej za okres od 14 grudnia 2011 r. do 13 lutego 2012 r., wydruk z księgi przychodów i rozchodów za rok 2011 r., PIT 11 męża skarżącej, zawiadomienie z sądu wieczystoksięgowego o wpisie hipotek na rzecz banku PKO BP, dowód wpłaty ostatnich rat kredytu oraz kserokopię zaświadczenia o wysokości zarobków męża skarżącej (w Spółce Marlex Cosolidated). Przedłożone zostało także zaświadczenie o wysokości zarobków skarżącej i zaświadczenie z właściwego wydziału komunikacji, z którego wynika, że skarżąca jest właścicielem pojazdu DAEWOO Matiz rok produkcji 1999. Z zaświadczenia o zarobkach skarżącej wynika, że przeciętne wynagrodzenie z jednego miesiąca wynosi 1 786,81 zł. Skarżąca określiła również wysokość miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymanie na kwotę 1 510 zł, na którą składają się: koszty wyżywienia – około 500 zł, opłaty za gaz – około 430 zł, prąd około 280 zł, wodę – około 120 zł, przedszkole – około 180 zł. Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne. Referendarz sądowy podał, że przedstawione przez skarżącą dokumenty, a w szczególności wyciągi z konta bankowych jej i męża pozwalają na stwierdzenie, iż dochody skarżącej i jej rodziny znacznie przewyższają te deklarowane we wniosku. Podkreślono również, że zobowiązania cywilnoprawne (a więc koszty regulowania rat kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W konsekwencji Referendarz sądowy uznał, że przeprowadzona w postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że strona wykazała skutecznie, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że błędnie dokonano analizy historii rachunku firmowego, gdyż pieniądze wpływające na konto to w zdecydowanej większości wpłaty utargu z punktu bukmacherskiego. Wnioskodawczyni prowadziła ajencję punktu przyjmowania zakładów bukmacherskich i z konta w ING-Banku Śląskim wpłacany był utarg – środki finansowe stanowiące własność zleceniodawcy. Strona jeszcze raz wskazała na swoja złą sytuację finansową. Podała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga dochodów - działalność ta została zlikwidowana z dniem 9 marca 2012 r. gdyż przynosiła zbyt duże straty. Mąż skarżącej od 15 lutego 2012 r. nie pracuje i ma ogromne problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Wnioskodawczyni jeszcze raz określiła miesięczne wydatki niezbędne do utrzymania rodziny, podając, że wynoszą one 2300 zł. Na spłaty zaciągniętych wcześniej kredytów i pożyczek przeznacza miesięcznie 2 920 zł (1450 zł – kredyt hipoteczny; kredyt bankowy w BSK – 650 zł; debet na rachunku bieżącym – 200 zł; pożyczka w Eurobanku – 620 zł). Razem miesięczne obciążenia wynoszą około 5 220 zł. Wskazała ona także, że Wójt Gminy L. pozytywnie rozpatrzył wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. Skarżąca jeszcze raz podała, że aby przeżyć jej rodzina musi pożyczać pieniądze od rodziny i znajomych. Aktualnie zadłużenie wobec nich wynosi 24 tys. zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – określana dalej jako "p.p.s.a.") – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do sądu. Należy podkreślić, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Sąd zauważa także, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd stwierdza, że analiza złożonych przez skarżącą dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Fakt, że skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi jej na uiszczenie tych kosztów potwierdza analiza przedłożonych wyciągów z kont bankowych jej i męża. Z przeprowadzonej analizy historii rachunków bankowych wynika, iż w okresie od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r. na konto formowe skarżącej (ING Bank Śląski) wpłynęło ponad 60 tys. zł. Z pieniędzy tych dokonywane były min. spłaty kredytów, bieżące opłaty za media, telewizję cyfrową oraz inne opłaty własne. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez skarżącą w sprzeciwie okoliczność, iż wpłaty te w zdecydowanej większości stanowiły utarg z punktu bukmacherskiego – wnioskodawczyni prowadziła ajencję punktu przyjmowania zakładów bukmacherskich – a środki finansowe stanowiły własność zleceniodawcy. Sąd zauważa bowiem, że z analizy historii rachunku osobistego skarżącej prowadzonego w Meritum Banku oraz dowodów potwierdzających dokonane przelewy (k. 38 i i 40) wynika, że np. w lutym b.r. wygospodarowała ona kwotę 1086,26 zł na spłatę karty. Była to więc kwota, która stanowi dwukrotność wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Co się tyczy wysokości dochodów męża skarżącej, również nie znajduje potwierdzenia kwota wymieniona w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (400 zł). Na osobiste konto skarżącego w miesiącu styczniu 2012 r. wpłynęła bowiem kwota 2 500 zł - wpłat dokonywał M.D., z dopiskiem w tytule przelewu Marlex. I tą właśnie kwotą dysponował skarżący dokonując wypłat i przelewów. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę fakt, że wnioskodawczyni spłaca zobowiązania kredytowe, które - jak podaje w sprzeciwie – wynoszą 2 920 złotych miesięcznie, nie sposób przyjąć, że nie posiada ona odpowiednich środków finansowych i przysługuje jej zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zauważa, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje również w sprawie okoliczność, że suma rat kredytowych znacznie przekracza deklarowany dochód. Trudno zatem dać wiarę skarżącej, że ciągle pomagają jej finansowo znajomi i rodzice. Przeczą zresztą temu wykazane operacje na kontach wnioskodawczyni i jej męża. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy w jej sytuacji majątkowej nie stanowi przeszkody w realizacji przysługującego stronie prawa do sądu. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.