I SA/Kr 2015/11

|Sygn. akt I SA/Kr 2015/11 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.), WSA Ewa Michna, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2012r., sprawy ze skargi AB, na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 27 października 2011r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji - Zaskarżoną decyzją Prezesa KRUS z 27 października 2011r. znak [...] utrzymano w mocy decyzję z 23 sierpnia 2011r. znak [...], którą w oparciu o art.36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U z 2008r. Nr 50, poz.291, ze zm.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 z 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21 grudnia 2007r.) odmówiono A.B. umorzenia składek i należnych odsetek za okres od II kw. 2002r. do IV kw. 2004r.: - na fundusz wypadkowo – chorobowo – macierzyński w kwocie 891.00zł, - na fundusz emerytalno – rentowy, w tym również objętych pomocą de minimis w rolnictwie w kwocie 2681,20 zł. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: W decyzji odmawiającej umorzenia wyjaśniono, że w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni 3.27 ha fizycznego co stanowi 1.03 ha przeliczeniowego wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podleganie temu ubezpieczeniu nakłada na rolnika obowiązek opłacania składek za każdego ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym co wynika z przepisów art. 4 i 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W przedmiotowej sprawie zadłużenie wobec KRUS powstało w związku z niedopełnieniem obowiązku wynikającego z art. 37 ust. 1 ww. ustawy który stanowi, że rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Ujawnienie dopiero w 2010r. faktu posiadania gruntu o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego od 1998r. spowodowało konieczność objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym rolników z okresem wstecznym z uwagi na to, że w przedmiotowym okresie wymienionym w decyzji o objęciu ubezpieczeniem społecznym rolników z 15 lipca 2010r. wnioskodawca nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty. Wobec tego, że decyzja o objęciu ubezpieczeniem społecznym rolników stała się prawomocna w wyniku cofnięcia przez wnioskodawcę odwołania, należności nią określone stały się wymagalne. Uzasadniając odmowę umorzenia zaległości składkowych zarzucono, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby tragiczną sytuację materialną i socjalno – bytową, na którą powołano się we wniosku o umorzenie. Ponadto nie podano szczegółów, na czym polega ta tragiczna sytuacja i co jest jej powodem. W związku z powyższym przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w którym wnioskodawca nie chciał jednak wziąć czynnego udziału i odmówił dokonania wizytacji gospodarstwa, wyjeżdżając poza jego teren gospodarstwa, o czym poinformował organ. Wzięto zatem pod uwagę ostatnią wizytację gospodarstwa rolnego z dniu 4 maja 2010r., podczas której wnioskodawca określił swój dochód roczny, uzyskiwany z tego gospodarstwa na kwotę 3000 zł. W czasie tej wizytacji ustalono również, że gospodarstwo wyposażone było w podstawowy sprzęt do produkcji rolnej, a inwentarz żywy stanowiły 4 krowy. W tym czasie zarówno wnioskodawca jak i protokół wizytacji nie wskazywały na pogarszającą się sytuację materialną gospodarstwa rolnego. W aspekcie powyższych ustaleń faktycznych stwierdzono, że nie można uznać, iż sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle zła, aby wnioskodawca nie był w stanie zapłacić zaległej sumy. Zdaniem organu w tych okolicznościach nie można uznać przedmiotowych zaległości za trwale nieściągalne, gdyż istnieje możliwość ich dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej lub z przedmiotu hipoteki. Jednocześnie wyjaśniono, że nawet trudna sytuacja finansowa nie zwalnia rolnika od obowiązku opłacania składek, które są należnościami publicznymi tj. obowiązkowymi świadczeniami pieniężnymi pobieranymi na rzecz podmiotu publicznego jakim jest KRUS w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych. Dodano też, że składki na ubezpieczenie społeczne są własnym wkładem na przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonego. Wskazano, że decyzja w sprawie umorzenia podejmowana w oparciu o art. 41 a ust.1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powinna uwzględniać uzasadniony interes zainteresowanego, jego aktualną sytuację materialną oraz interes społeczny innych rolników terminowo opłacających składki. Dodatkowo zgodnie z postanowieniem rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007, w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, pomoc taka przyznawana jest rolnikom opłacającym składki ubezpieczeniowe, którzy w wyniku nieprzewidzianych okoliczności utracili płynność finansową i znaleźli się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej, które to okoliczności w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły. Wnioskiem z 9 września 2011r. (data wpływu do organu) A.B. zwrócił się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że roszczenia za lata 200-2002 uległy przedawnieniu. Zarzucił też, że nie został dopuszczony do postępowania na żadnym jego etapie, a zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Stwierdził ponadto, że nie można się utrzymać w sytuacji, gdy roczny dochód wynosi 3.000,00 zł. W związku z powyższym wniesiono o umorzenie składek ubezpieczeniowych w 50%, umorzenie odsetek w całości orz rozłożenie na raty pozostałych należności. Pismem z 28 września 2011r. poinformowano wnioskodawcę o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania w związku z nieuzupełnieniem wniosku z 9 września 2011r. w zakresie wynikającym z wezwania organu z 9 września 2011r. w terminie tam określonym. Następnie, decyzją z 27 października 2011r. znak [...] utrzymano w mocy zaskarżoną przez wnioskodawcę decyzję. Uzasadniając decyzję stwierdzono, że wbrew zarzutom wnioskodawcy na każdym etapie prowadzonego postępowania wnioskodawca był na bieżąco informowany o możliwości czynnego udziału w postępowaniu pismami z 27 lipca 2011r. i aktualnie pismem z 9 września 2011r. oraz w sporządzonym 30 września 2011r. protokole wizytacji, który sporządzony został z udziałem wnioskodawcy w placówce terenowej KRUS. Zaznaczono, że w trakcie toczącego się postępowania wnioskodawca stwierdzał, iż nie widzi potrzeby przeprowadzenia wizytacji gospodarstwa rolnego i kilkakrotnie przekładał termin sporządzenia protokołu, co przedłużyło czas załatwienia sprawy. Z dołączonych przez wnioskodawcę dokumentów w dalszym ciągu nie wynika aby występowały trwałe trudności w uregulowaniu powstałych zobowiązań, a dołączone faktury wskazują na ponoszone wydatki, które jednak są regulowana z dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych. Z uwagi na trudności we współpracy z wnioskodawcą zwrócono się Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości 100,00 zł. oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 213,21 zł. Wnioskodawca jest osobą samotną, mieszkającą z matką i bratem. Nie ponosi kosztów utrzymania domu oraz kosztów mediów, nie korzysta również ze świadczeń pomocy społecznej. Grunty, które są w posiadaniu wnioskodawcy są użytkowane przez okolicznych sąsiadów bez umów dzierżawy. Decyzją z 23 sierpnia 2011r. rozłożono zadłużenie wnioskodawcy na raty. Od zadłużenia rozłożonego na raty nie nalicza się dalszych odsetek a zadłużenie można uregulować w dłuższym okresie czasu. W przypadku trudności w regulowaniu zawartego układu ratalnego można wnioskować w formie pisemnej o zmianę wysokości i terminu poszczególnych rat. Stwierdzono, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód z prac dorywczych, jest nieoszacowany i przy odrobinie zaangażowania i dobrej woli ze strony wnioskodawcy w wypełnianiu warunków udzielonej ulgi w spłacie zadłużenia, wnioskodawca jest w stanie uregulować powstałą zaległość. Następnie dodano, że warunkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jest prowadzenie działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym, natomiast z przeprowadzonej wizytacji, a także z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia wnioskodawcy z 26 września 2011r. wynika, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności rolniczej. Wnioskodawca nie pobiera też dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, co oznacza, że wnioskodawca nie spełnia warunków do dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, co będzie przedmiotem odrębnego postępowania. Wobec powyższego postanowiono utrzymać wydaną wcześniej decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w mocy. Od tej decyzji A.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji w całości z uwagi na obrazę prawa materialne i naruszenie procedury postępowania w postaci art. 70§1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz.60 ze zm. dalej-O.p.), art. 118 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16 poz.93 ze zm. dalej-K.c.) oraz art. 107, art. 7, art. 9, art. 10, art. 12 i art. 73 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. dalej -K.p.a.). Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżący podniósł zarzut przedawnienia zaległych składek z uwagi na art. 70§1 O.p. z którego wynika, że składki te przedawniają się z upływem 5 lat. Powołano też art. 118 K.c., w świetle którego odsetki przedawniają się po 3 latach. Zarzucono też, że Skarżący nigdy nie otrzymał zestawienia zaległych należności, a zaskarżona decyzja nie posiada numeru, uzasadnienia prawnego i faktycznego, nie wymienia też podstawy prawnej, naruszając tym samym art. 107 K.p.a. Zdaniem Skarżącego uniemożliwiono mu zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym i ustosunkowanie się do niego oraz utrudniano mu udział w postępowaniu, naruszając zasadę obiektywizmu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. dalej-p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145§1 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. Dodatkowo należy podnieść, że zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że skarga jest zasadna jednakże z innych przyczyn niż te które wskazano w skardze. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, Skarżący A.B. złożył w terminie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ pouczył Skarżącego, iż wniosek ten winien być należycie umotywowany co oznaczało, iż Skarżący powinien złożył dokumenty obrazujące jego trudną sytuację materialną. Organ pouczył A. B., że w przypadku nieuzupełnienia wniosku, pozostawi go bez rozpoznania. Tak też się stało, albowiem pismem z 28 września 2011r. poinformowano Skarżącego o pozostawieniu Jego wniosku bez rozpoznania po czym 27 października 2011r. wydano decyzję w której odniesiono się do zgłoszonego wniosku i ostatecznie utrzymano w mocy decyzję z 23 sierpnia 2011r. odmawiającą umorzenia zaległych składek. Powyższe działania organu należy zakwalifikować jako dokonane z rażącym naruszeniem prawa. Pozostawiając bowiem wniosek strony bez rozpoznania (art. 64§2 k.p.a.) organ administracji wypowiedział się na temat przeszkody w realizacji wynikającego wprost z prawa uprawnienia strony do żądania merytorycznego załatwienia jej sprawy. Prawo strony do tego żądania wynika z art. 61§1 k.p.a. Czynność z art. 64§2 k.p.a. jest też czynnością jednostronną i władczą w tym sensie, ze zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, jest wreszcie podejmowana w sprawie indywidualnej. W konsekwencji wydanie decyzji było niedopuszczalne co pozwalało uznać, iż została wydana bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 K.p.a. Co znamienne, rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156§1 pkt 2 K.p.a., oznacza wadliwość aktu administracyjnego (postanowienia) skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Powyższa okoliczność obligowała więc sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o treść art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącego, iż sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Zaskarżona decyzja-jakkolwiek wydana bez podstawy prawnej- obarczona też jest innego rodzaju wadą. W szczególności, wbrew obowiązkowi z art. 7, art. 77 K.p.a. organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w sprawie przyjmując jednocześnie, iż dochody Skarżącego są niedoszacowane a tym samym nie jest ustalona ich rzeczywista wysokość co niewątpliwie było naruszeniem przepisów procedury mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 145§1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku a w szczególności przeprowadzić postępowanie dowodowe w sprawie. Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący występował w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e p.p.s.a. zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.