I SA/Kr 2023/11

Dnia 25 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. C. i M.C. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 marca 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 2023/11, oddalającego wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. C. i M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 6 października 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. C. i B.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z 6 października 2011r. nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów B.C. i M.C. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką K.C. ur. w 2008r. oraz synami H.C. ur. w 1994r. i K.C. ur. w 1999r. B.C. prowadzi działalność gospodarczą. W 2011r. poniósł z tego tytułu stratę w wysokości 13.607,00 zł. przy przychodzie na poziomie 187.000,00 zł. Podstawa jego opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu grudniu 2011r. wyniosła natomiast 4. 076,00 zł. M.C. jest właścicielką nieruchomości stanowiącej działkę o pow. 0,2 ha położonej w D. a sklasyfikowanej jako grunty orne. Nieruchomość ta obciążona jest dwoma hipotekami przymusowymi kaucyjnymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego , na kwotę 82.388,00 zł. oraz na kwotę 127.727,00 zł. W dziale IV księgi wieczystej obejmującej przedmiotową nieruchomość wpisane są też trzy wzmianki o wnioskach. M.C. wydzierżawiała tą nieruchomość B.C. i w związku z tym otrzymywała czynsz w wysokości 500,00 zł. miesięcznie. W 2011r. uzyskała z tego tytułu 4.500,00 zł. Małżonkowie są właścicielami spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 62,90 m2 położonego w D. na os. P. Czynsz za to mieszkanie wynosi 457,18 zł. miesięcznie, opłata za prąd - 252,74 zł. (faktura z 4 grudnia 2009r.) a opłata za gaz za okres od dnia 2 marca 2011r. do września 2011r. wyniosła – 170,55 zł. Z zaświadczenia KT.5411.6.8.2012 wydanego dnia 10 lutego 2012r. przez Starostwo Powiatowe w M., Wydział Komunikacji, wynika, że B.C. figuruje jako właściciel samochodu osobowego, Audi A8 4.2 Quattro, rok prod. 2000 oraz przyczepy ciężarowej, Sam rok prod. 1997. B.C. oświadczył jednak, że pojazdy te zostały sprzedane w 2006r., a na tą okoliczność przedłożył fakturę VAT [...] dotyczącą sprzedaży Audi A8 4.2 Quattro za kwotę 10.000,00 zł., i kserokopię spisanej ręcznie umowy sprzedaży przyczepy Sam, obywatelowi Ukrainy za 1.600,00 zł. W tym stanie rzeczy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż uznał, że przedstawiony przez stronę skarżącą stan faktyczny nie dawał podstaw do przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca nie przesłała spisu miesięcznych wydatków rodziny, do czego była zobligowana, a nadesłanie samych rachunków nie było wystarczające, gdyż w dalszym ciągu nie było wiadome, nawet w przybliżeniu, jaką sumę rodzina przeznacza na żywność, środki czystości i inne potrzeby. Trudno było ustalić, jakim miesięcznym dochodem dysponuje rodzina, gdyż zadeklarowany dochód M.C. w wysokości 50,00 zł. nie wystarcza na pokrycie bieżących opłat w sytuacji, gdy działalność gospodarcza B.C. przynosi stratę. Zaznaczono jednakże, iż strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania, nie stanowiąc automatycznie o braku środków finansowych. Oświadczenie B.C. w kwestii braku konta bankowego uznano za niewiarygodne z uwagi na realia obrotu gospodarczego, w których trudno przyjąć, że przedsiębiorca, który wypracował przychód w wysokości 187.000,00 zł. dokonał tego w wyniku operacji, nie mających odzwierciedlenia w żadnej dokumentacji bankowej. Zwrócono również uwagę, że strona skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo braku przymusu adwokackiego, co świadczy o tym, że nie jest pozbawiona środków finansowych. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli w terminie sprzeciw, podnosząc, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Wyjaśniono, że przyczyną tego jest sparaliżowanie działalności gospodarczej przez organy podatkowe poprzez wielomiesięczne kontrole, postępowanie egzekucyjne oraz zabezpieczające, w ramach którego zajęto rachunki bankowe podatnika. Działania organów podatkowych spowodowały znaczny spadek obrotów firmy skarżącego, która przynosi obecnie straty. Nadmieniono, że prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje niezależnie od faktu korzystania z usług pełnomocnika. W odpowiedzi na wezwanie sądu przesłano oświadczenie, z którego wynika, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżących wynoszą ok. 1.990,38 zł. Wnioskodawczyni pozostaje na bezpłatnym urlopie wychowawczym. W związku z utratą czynszu dzierżawnego (po wypowiedzeniu umowy przez dzierżawcę), jedynym źródłem utrzymania wnioskodawców jest obecnie zasiłek w wysokości 730,00 zł (na dowód czego załączono odpowiednie zaświadczenie Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D.), zaś brakujące środki finansowe wnioskodawcy pozyskują od matki wnioskodawczyni. Skarżący podali też, że nie posiadają rachunków bankowych z chwilą zajęcia ich przez Urząd Skarbowy w M.. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270, dalej- p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, publ. w CBOIS www.nsa.gov.pl), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, publ. w CBOIS). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, publ. w CBOIS). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała (co wiąże się z należytym udokumentowaniem, graniczącym z udowodnieniem), wbrew stwierdzeniom zawartym w sprzeciwie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarżący oświadczyli, ze ich jedynym źródłem utrzymania jest w chwili obecnej zasiłek socjalny w wysokości 730,00 zł, gdyż umowa dzierżawy, przynosząca im uprzednio czynsz w wysokości 500,00 zł została wypowiedziana. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy jest jednak gołosłowne, gdyż wnioskodawcy nie przedłożyli żadnego dokumentu, który potwierdzałby ich twierdzenie. Tymczasem zgodnie z art. 77§2 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16 poz.93 ze zm, dalej-k.c.), skoro umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej, jej wypowiedzenie również powinno być stwierdzone pismem. Należy ponadto zauważyć, że przedmiotowa umowa dzierżawy nie zawierała żadnych postanowień zw. z jej wypowiedzeniem, a zatem w tym zakresie zastosowanie powinny znaleźć uregulowania k.c. W myśl natomiast art. 704 k.c. dzierżawę gruntu rolnego można wypowiedzieć jeden rok naprzód na koniec roku dzierżawnego. W świetle zatem faktu, że wnioskodawcy byli prawnie zabezpieczeni przed utratą z dnia na dzień dochodu z czynszu dzierżawnego, które to uprawnienie powinni szczególnie egzekwować w sytuacji trudności finansowych i jednocześnie nie przedstawili Sądowi żadnego dowodu na to, że umowa dzierżawy została rzeczywiście wypowiedziana, ich twierdzenie o utracie przedmiotowego dochodu należało uznać za nieuprawdopodobnione. Wnioskodawcy podali, że żadne z nich nie osiąga dochodów, gdyż działalność gospodarcza wnioskodawcy została sparaliżowana przeprowadzanymi kontrolami. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika jednakże, iż działalność ta nadal jest prowadzona, a obroty firmy, choć spadły, wciąż istnieją. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z 22 grudnia 2011r. wynika z kolei, że wnioskodawca przekazuje jakieś kwoty na utrzymanie rodziny, choć nie podano ich wysokości. Te nieścisłe oświadczenia doprowadziły Sąd do przekonania, że wnioskodawca osiąga jakiś dochód, choć jego wysokości wnioskodawca nie chciał ujawnić. Jednocześnie sytuacja, w której wnioskodawczyni pozostaje na bezpłatnym urlopie wychowawczym w sytuacji, gdy rodzina ma problemy finansowe, a dzieci mają w chwili obecnej 4,13 i 18 lat nasuwa wątpliwości co do pełnego wykorzystania możliwości zarobkowych wnioskodawczyni, która nie przedstawiła żadnych wyjaśnień co do konieczności sprawowania osobistej opieki nad dziećmi. W tym miejscu należy też zauważyć, że wnioskodawcy oświadczyli, iż na ich utrzymaniu pozostaje 3 nieletnich dzieci, tymczasem najstarszy syn w bieżącym roku ukończył bądź ukończy 18 lat. W pismach nie podano żadnych informacji na jego temat. Nie wiadomo, czy syn ten kontynuuje naukę, czy może podjął już działalność zarobkową. Odnosząc się z kolei do kwestii rachunków bankowych, wnioskodawca oświadczył, że ich nie posiada, na dowód czego przesłał wypowiedzenie rachunków bankowych w Banku PKO S.A. Z uzasadnienia sprzeciwu i oświadczenia z 26 kwietnia 2012r. wynika wszelako, że wnioskodawca posiada inne rachunki, skoro zostały one zajęte przez urząd skarbowy. Wnioskodawca powinien zatem przesłać wyciągi z tych rachunków, wezwanie do przedłożenia tych dokumentów dotyczyło bowiem wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków, bez względu na to, czy zostały zajęte przez organy egzekucyjne, czy też pozostają w swobodnej dyspozycji strony. Fakt zajęcia rachunków nie przekreśla przecież możliwości dokonywania za ich pomocą operacji bankowych. Tut. Sąd podziela również wątpliwości wyrażone w zaskarżonym postanowieniu co do wiarygodności oświadczenia wnioskodawcy o braku rachunków bankowych, taka sytuacja w realiach dzisiejszego obrotu gospodarczego jest bowiem mało prawdopodobna. Wnioskodawcy podnieśli, że prawo ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje im niezależnie od faktu korzystania z usług pełnomocnika. Uprawnienie to w istocie przysługuje, każdy wniosek o udzielenie pomocy podlega jednak ocenie Sądu, a fakt, że strona korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika wiąże się nieodzownie z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy. To z kolei rzutuje na obraz rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawców. Trudno też dopuścić sytuację, w której strona przeznacza środki finansowe na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika, do ustanowienia którego nie jest zobowiązana, a jest zwolniona od ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w ramach którego badana jest prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia w oderwaniu od zgłaszanych przez stronę zarzutów, co gwarantuje dogłębne zbadanie sprawy, nawet, gdy skarga nie została sporządzona przez profesjonalistę. Należy w końcu zwrócić uwagę, że uprawnienie do uzyskania zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych jest prawem ubogich. Choć przedstawione we wniosku dochody są niskie, Sąd stanął na stanowisku, że zaliczenie wnioskodawców do grona ubogich byłoby nadużyciem z uwagi na stan ich posiadania, na który składa się mieszkanie, działka wielkości 0,20 ha oraz ujawniony przez wnioskodawcę w formularzu towar handlowy o wartości 160.000,00 zł,. który choć zabezpieczony przez urząd skarbowy, to pozostaje wciąż przedmiotem własności wnioskodawcy. Z tych powodów Sąd uznał, że wnioskodawcy nie zdołali uprawdopodobnić, iż obecna sytuacja materialna uniemożliwia im poniesienie kosztów sądowych, w związku z czym orzeczono jak w sentencji, działając na zasadzie art. 244§1, art. 245§2 oraz art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 260 i art. 160 p.p.s.a.