I SA/Kr 206/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata - Skarżący W.K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 grudnia 2010r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", nadesłanych wyjaśnień i dokumentów oraz akt sprawy wynika, że W.K. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Zatrudniony jest w "E" Sp. z o.o. w K. na stanowisku elektromontera. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3300 zł brutto, z czego jak podaje "50% pobiera Urząd Skarbowy". W 2010 r. osiągnął dochód z tytułu zatrudnienia w w/w firmie w wysokości 39 940,54 zł. Wnioskodawca ma konto bankowe w Banku PEKAO S.A., posiada też kartę kredytową VISA Castorama przyznaną przez Lukas Bank S.A., na której rachunku, na dzień 21 stycznia 2011 r. dostępne były środki w wysokości 2 792 zł. Z kolei na rachunku karty kredytowej Maxima Plus na dzień 2 stycznia 2011 r. limit do dyspozycji wynosił 1 845 zł. Przedstawiając spis miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami wnioskodawca wskazał, że obejmują one: koszty wyżywienia – 300 zł, opłaty za prąd – 193 zł, za gaz – 382 zł, za wodę – 40 zł, za wywóz nieczystości – 40 zł, za wywóz śmieci – 15 zł, opłatę za telefon – 100 zł, abonament TV – 38 zł. Przeznacza on również 280 zł na dojazdy do pracy (bus), 250 zł na "karty kredytowe", 1061,50 zł na spłatę pożyczek i 500 zł na spłatę zobowiązań wynikających z podziału majątku dorobkowego. W. K. łączne miesięczne wydatki szacuje na kwotę 2 614,50 zł i zaznacza, iż nadwyżkę wydatków nad dochodami finansuje z zaciągniętych pożyczek i kart kredytowych. Podał również, że w miarę możliwości otrzymuje środki finansowe od swoich synów w wysokości 200 zł. Jest właścicielem domu o pow. 85 m2, mieszkania o pow. 40 m2, nieruchomości rolnej o pow. 30 arów. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Z akt sprawy wynika także, że jest właścicielem samochodu osobowego Renault Laguna rok. prod. 1996 oraz jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Saab rok prod. 1999. Postanowieniem z dnia 21 marca 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, uznając, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podał, że całkowicie nieuprawnione jest twierdzenie, że jego sytuacja nie nosi znamion ubóstwa. Prawdą jest, że jest właścicielem nieruchomości, pracuje, otrzymuje stałe wynagrodzenie, a dodatkowo może liczyć na pomoc synów. Okoliczności te jednak nie mogą być postrzegane w oderwaniu od konkretnych okoliczności faktycznych. Będąca jego własnością nieruchomość zapewnia skarżącemu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, poza tym nie przedstawia większej wartości, gdyż realne jest jej obciążenie hipoteką przymusową w celu wyegzekwowania zaległości podatkowej. Nie może ona też służyć jako zabezpieczenie ewentualnego kredytu, gdyż w obecnej sytuacji nie posiada już zdolności kredytowej. Będący w jego posiadaniu samochód jest stary i również nie przedstawia większej wartości, niemniej jednak jego posiadanie umożliwia wnioskodawcy wykonywanie pracy zawodowej, która wiąże się z pokonywanie znacznej odległości do miejsca pracy. Zdając się na publiczny transport, w sytuacji gdy pracuje poza granicami administracyjnymi K., nie byłby w stanie podołać obowiązkom. Wyzbycie się samochodu oznaczałoby de facto pozbawienie skarżącego jakichkolwiek możliwości zarobkowych. W. K. podał również, że przysługujące mu wynagrodzenie zostało zajęte i otrzymuje jedynie sumę gwarantującą ochronę dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślił także, że nie może przerzucać na synów obowiązku pokrycia wszystkich jego zobowiązań, co nie byłoby zresztą możliwe, gdyż sami muszą przecież łożyć na utrzymanie własne i założonych rodzin. Skarżący zarzucił także, że przedstawiona przez niego sprawa nie została w należyty sposób zbadana, a uzasadnienie wydanego postanowienia sprowadza się w zasadzie do ogólnych rozważań, jakie można znaleźć w każdym innym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a.") od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd stwierdza, że analiza akt sprawy, złożonych przez skarżącego dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący posiada stałe zatrudnienie, uzyskując z tego tytułu miesięcznie wynagrodzenie w wysokości około 1800 zł (netto). Jak wynika z zaświadczenia o dochodach z dnia 15 lutego 2011 r. wynagrodzenie miesięczne brutto skarżącego wynosi 3 309,71 zł. Z zaświadczenia tego wynika także, że oprócz potrąceń z wynagrodzenia kwot związanych z egzekucją należności niealimentacyjnych oraz egzekucją zaległości podatkowych, pracodawca potrąca miesięczne kwotę 105 zł, z tytułu spłaty pożyczki udzielonej pracownikowi przez pracodawcę w dniu 15 października 2011 r. w kwocie 3 tys. zł. Miesięcznie skarżący ponosi wydatki w kwocie około 2 614 zł, w tym na spłatę pożyczek przeznacza kwotę 1061,50 zł, na spłatę natomiast kart kredytowych kwotę 250 zł. Podaje, że nadwyżkę wydatków nad dochodami finansuje z zaciągniętych pożyczek i z kart kredytowych. Sąd zauważa więc, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych, czy nawet publicznoprawnych, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania, wyżywienia czy lekarstw, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań. Skoro skarżący jest w stanie wygospodarować miesięcznie środki na spłatę kredytów w kwocie 1061,50 zł, decyduje się na zawarcie umowy pożyczki z pracodawcą, co łączy się z potrąceniem z wynagrodzenia miesięcznie kwoty 105 zł, to nie można go zaliczyć do osób ubogich. Również posiadany majątek nieruchomy, w postaci domu, mieszkania oraz nieruchomości rolnej nie pozwalają na zaliczenie skarżącego do takich osób. Trudno przy tym przyjąć, że zarówno mieszkanie, jak i dom służą jednocześnie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. Sąd zwraca także uwagę na niekonsekwencję skarżącego, który z jednej strony podaje, że nie może wyzbyć się posiadanego przez niego samochodu, gdyż dojeżdża nim do pracy, a zatem oznaczałoby to pozbawienie go możliwości zarobkowych, z drugiej strony natomiast - przedstawiając spis miesięcznych wydatków - wskazuje, że do pracy dojeżdża busem i z tego tytułu ponosi miesięcznie koszty w wysokości 280 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.