I SA/Kr 206/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 grudnia 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w 1/2 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi kasacyjnej, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 23 lutego 2012r. skarżący W. K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej K. z dnia 2 grudnia 2010r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, fakt, iż ponoszenie kosztów sprawy spowoduje obciążenie dla jego rodziny. Dodaje, iż ma dochód jedynie z emerytury, ponadto utrzymuje bezrobotnego syna, spłaca długi zaciągnięte w latach 2005 - 2010. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z analizy dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż przedmiotowy wniosek jest drugim z kolei wnioskiem strony – poprzedni rozpoznany został w toku instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 5 sierpnia 2011r. w ten sposób, iż skarżącego zwolniono w połowie od wpisu sądowego od skargi, natomiast w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma synami. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest dochód z tytułu emerytury w kwocie 1 871,64 zł oraz wynagrodzenie za pracę syna M. w kwocie 1043,33 zł. Drugi syn skarżącego – Ł. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2 914,97 zł. Na potwierdzenie powyższych danych skarżący przedstawia stosowne dokumenty. Dodatkowo skarżący wskazuje, iż aktualnie spłaca kredyt konsolidacyjny w Banku [...]w łącznej wysokości 29 526,73 zł, a miesięczna rata wynosi 721,89 zł. Na potwierdzenie powyższego skarżący również przedstawia stosowne umowy bankowe. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 48 m2 oraz nieruchomości rolne o pow. 35 arów w nieodpłatnym użytkowaniu osoby trzeciej. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Podaje natomiast, iż jest właścicielem samochodu renault Laguna z 1996r. oraz współwłaścicielem samochodu Saab, który jest wyłącznie użytkowany przez drugiego współwłaściciela – syna R. na terenie W. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym oraz najbliższych utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości około 2914 zł fakt, iż skarżący jest obciążony długami kredytowymi, w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych wydatków, braku oszczędności, konieczności utrzymania bezrobotnego syna, nie posiadającego żadnych własnych dochodów - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie jedynie w 1/2 części wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżący uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody z pewnego źródła, nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego np. związanych z leczeniem specjalistycznym, ma majątek nieruchomy ( dom, nieruchomość rolna ), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Wykazuje także, iż jest właścicielem dwóch samochodów. Wykazane obciążenie kredytem konsolidacyjnym w racie o wysokości 721,89 zł nie jest na tyle wysokie aby mogło spowodować niemożność wygospodarowania choćby części należnych na obecnym etapie postępowania kosztów. Ponadto skarga kasacyjna skarżącego została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, co też nie pozostaje obojętne dla oceny całokształtu jego kondycji finansowej. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie części należnego wpisu nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).