I SA/Kr 2064/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku D.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2013r. Nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 4 listopada 2013r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na postanowienie SKO z dnia 26 września 2013r. wydane w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, znaczne koszty utrzymania. Wskazuje, iż jedynym źródłem dochodu rodziny jest jego dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie ok. 2000 zł. Małżonka jest aktualnie bezrobotną, zarejestrowaną w GUP w K. bez prawa do zasiłku. Wskazuje na koszty utrzymania – prąd 250 zł, gaz 100 zł, opłata za mieszkanie 600 zł, spłata kredytu samochodowego 813 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania jest dochód osiągany z przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie ok. 2000 zł. Małżonka jest obecnie osobą bezrobotną, bez dochodów, zarejestrowaną w GUP bez prawa do zasiłku. Jak wynika również z akt sprawy o sygn. I SA/Kr 327/13 - w 2012r. przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 68 126,15 zł. Z wyciągu z "eurokonta aktywnego plus" prowadzonego przez Bank Pekao S.A. wynika, że w miesiącu lutym 2013r. (transakcje z 6 lutego 2013r., 7 lutego 2013r. i 14 lutego 2013r.) D.P. dokonał na nie wpłat gotówkowych na łączna kwotę 3 200 zł. (1 300 zł. + 900 zł. + 1000 zł. = 3 200 zł.). J.P. osiągała do czerwca 2013r. dochód w wysokości ok. 1000 zł. miesięcznie. W grudniu 2012r. zawarła bowiem umowę zlecenia z Uniwersytetem Rolniczym w K. dotyczącą pomocy w pracach administracyjnych w sekretariacie. Umowa opiewała na kwotę 6000 zł. a zlecone prace miały być wykonane do dnia 30.06.2013r. W 2012r. uzyskała ona dochód w wysokości 9 047,72 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada on mieszkanie własnościowe na Oś. T. w K.. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Łączne koszty miesięcznego utrzymania, wliczając w to ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu określono na kwotę 1750 zł. Jak wynika z oświadczenia strony, aktualnie w sądzie administracyjnym toczy się jeszcze dziesięć innych spraw skarżącego. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości około 2000 zł - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i oświadczonych wydatków na utrzymanie w łącznej kwocie 1750 zł, braku oszczędności i cennych ruchomości, bezrobociu małżonki, a zatem konieczności utrzymywania osoby nie posiadającej własnego dochodu, a także biorąc pod uwagę wielość spraw rozpoznawanych w sądzie - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w niniejszej sprawie od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej w wysokości ok. 2000 zł przy miesięcznym obciążeniu kosztami równymi 1750 zł , brak oszczędności, oświadczone wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, bezrobocie małżonki i brak jej własnych dochodów - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy. Trzeba również jednakże zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).