I SA/Kr 2077/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek NSA Józef Michaldo (spr.) Protokolant: Krystyna Mech po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2005r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 15 lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji a także postanowienie Burmistrza B. z dnia [...] marca 2002r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 104,41 zł (słownie sto cztery złote czterdzieści jeden groszy). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 roku Nr [...] Urząd Skarbowy w B., działając na podstawie art. 67 § 1 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa /Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 maja 2001 roku w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa /Dz. U. Nr 40 poz. 463/ odmówił M. C. umorzenia zaległości w podatku od spadku w kwocie 2.610,40 zł ustalonego decyzją z dnia [...] wydaną dnia [...]stycznia 2002 roku. Z treści uzasadnienia wynika, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]kwietnia 2001 roku sygn. akt [...], spadek po zmarłym, J. C. nabyli: żona J. D.-C. oraz dzieci A. C. i M. C., wszyscy po 1/3 części. W dniu[...] stycznia 2002 roku spadkobiercy złożyli w Urzędzie Skarbowym zeznanie podatkowe, w którym oświadczyli, iż zmarły był współwłaścicielem nieruchomości położonej w B., składającej się z działek nr [...] i [...] o powierzchni 1916 m2, rozpoczętej budowy budynku mieszkalnego, samochodu osobowego marki "O", spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego oraz właścicielem 1300 imiennych akcji spółki "P." S.A. o wartości 118.092,00 zł. W toku postępowania wartość majątku spadkowego ustalono na kwotę 234.978 zł, a zatem wartość odziedziczonego przez skarżącą majątku wyniosła 78.326 zł (długi i ciężary obciążające majątek spadkowy wyniosły 7.838,00 zł). Na podstawie art. 9 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn obliczono czystą wartość odziedziczonego przez skarżącą majątku na kwotę 45.571,00 zł, a zatem podatek ustalono na kwotę 2.610,40 zł. W dniu [...] lutego 2002 roku skarżący zwrócił się do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie zaległości w podatku od spadku i wniosek ten umotywował trudną sytuacją rodzinną, którą szczegółowo opisał. Urząd Skarbowy stwierdził, iż zgodnie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002 /Dz. U. Nr 150 poz. 983/ w przypadku pobierania przez Urząd Skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, urząd ten może odraczać, umarzać lub rozkładać na raty podatki oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania oraz wpłaty podatku lub zaliczki na podatek, wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Zatem w myśl art. 209 Ordynacji podatkowej, Urząd zwrócił się pismem z dnia 22 lutego 2002 roku o zajęcie stanowiska do Zarządu Miasta B. w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia [...]marca 2002 roku Nr [...] Burmistrz B. nie wyraził zgody na zastosowanie ulgi podatkowej, poprzez umorzenie przedmiotowego podatku. Dlatego też wobec braku zgody przewodniczącego Zarządu jednostki samorządu terytorialnego na udzielenie ulgi podatkowej Urząd Skarbowy odmówił umorzenia zaległości w podatku. W odwołaniu M. C. domagał się uchylania zaskarżonej decyzji, kwestionując jednocześnie zasadność postanowienia Burmistrza Miasta B. z dnia [...] marca 2002 roku Nr [...] na które złożył skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Decyzją z dnia [...]lipca 2002 roku Nr [...] Izba Skarbowa działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymała w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Izba stwierdziła, iż w przedmiotowej sprawie przepisy prawa podatkowego (art. 17 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002), uzależniają możliwość wydania decyzji podatkowej od stanowiska zajętego przez Burmistrza Miasta B.. Ponieważ Burmistrz nie wyraził zgody na umorzenie podatku od spadku w wysokości 2.610,40 zł, uznając, iż poziom wydatków nie może być okolicznością uzasadniającą zastosowanie ulgi podatkowej w sytuacji, gdy posiadane środki finansowe pozwalaj ą na zapłacenie należnego podatku. Z uwagi na fakt, iż brak zgody uprawnionego organu jest bezwzględnie wiążący dla organów skarbowych przy wydawaniu decyzji o umorzeniu podatku stanowiącego dochód gminy, rozstrzygnięcie Urzędu Skarbowego w B. było w pełni zasadne. Izba Skarbowa stwierdziła ponadto, iż zażalenie na postanowienie Burmistrza Miasta B. zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 roku Nr [...] orzekło o jego niedopuszczalności. W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego M. C. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenia postanowienia Burmistrza B. z dnia [...] marca 2002 roku Nr [...] ponosząc, iż na skutek śmierci ojca, który był głównym żywicielem rodziny, jego sytuacja materialna i zdrowotna uległa zdecydowanemu pogorszeniu, co skłoniło go do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie podatku od spadku. Postanowienie Burmistrza B., mu umorzenia podatku jest dla niego bardzo krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w całości podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, iż sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z uwagi na przepis art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./, który stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1270/. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy ma jej stan prawny. Zgodnie z treścią art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, zaś stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002 /Dz. U. Nr 150 poz. 983/, w przypadku pobierania przez Urząd Skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, urząd ten może odraczać, umarzać lub rozkładać na raty podatki oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania oraz wpłaty podatku lub zaliczki na podatek, wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Celem przedstawionej konstrukcji normatywnej jest stworzenie procesowego mechanizmu umożliwiającego władcze decydowanie przez organ jednostki samorządu terytorialnego o ewentualnym uszczupleniu dochodów własnych tej jednostki, jeżeli dochody takie pochodzą z należności podatkowych, których wymiar i pobór zastrzeżono dla samorządowych organów podatkowych. Zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym, gdyż przy jej wydawaniu w istotny sposób naruszono tryb opisany w powołanych powyżej przepisach. Przede wszystkim zauważyć należy, że postanowienie z dnia [...] marca 2002 roku Nr [...] Burmistrza B. odmawiające wyrażenia zgody na zastosowanie ulgi, na którym oparto decyzje organów podatkowych obu instancji, stosownie do art. 17 ust. 4 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w brzmieniu obowiązującym w datach orzekania przez te organy, jest postanowieniem niezaskarżalnym, a więc nie przysługuje na niego zażalenie. Oznacza to, że właściwy organ samorządu terytorialnego w istocie przesądza w pierwszej i ostatniej instancji o przyznaniu lub nie przyznaniu wnioskowanego przez podatnika umorzenia. Organy podatkowe, po uzyskaniu wydanego w tym trybie prejudykatu pozbawione są możliwości odmiennej oceny stanu faktycznego. Z przedstawionych względów postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego wydane w trybie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego jest postanowieniem rozstrzygającym o istocie sprawy umorzenia zaległości podatkowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2002 roku sygn. akt III RN 135/01). Obie instancje, w których wydawane są oparte na tym postanowieniu decyzje podatkowe, służą wyłącznie zapewnieniu podatnikowi formalnych gwarancji praworządności. Postanowienie w przedmiocie zgody na umorzenie zaległości podatkowej, jest więc aktem o szczególnej doniosłości. Zgodnie z obowiązującym w dacie przekazania przez organ odwoławczy art.. 16 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74 poz. 368 ze zm./ podobnie, jak w aktualnym stanie prawnym /art. 3 §2 pkt 2 w związku z art. 52 § 3 / przysługiwała na nie skarga do sądu administracyjnego po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, o czym strona powinna być w postanowieniu pouczona (art. 217 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej). Brak takiego pouczenia nie może stronie szkodzić (art. 219 w związku z art. 214 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z utrwalonym w doktrynie poglądem, postanowienia tego typu są postanowieniami rozstrzygającymi sprawę co do istoty, gdyż organ je wydający w rzeczywistości współdecyduje o wyniku postępowania, (por. J. .Zimmermann: Nowe rodzaje postanowień w postępowaniu administracyjnym PiP 1983 nr 1 s.62 i 63). Rolą przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego wydającego postanowienie w przedmiocie zgody na umorzenie zaległości podatkowej było więc zapewnienie stronie możliwości realnego skorzystania z prawa do kontroli legalności takiego aktu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca skutecznie została pozbawiona prawa do sądowej kontroli postanowienia przesądzającego o wyniku toczącego się względem niego postępowania podatkowego. Wbrew wymogowi art. 217 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Burmistrz B. nie pouczył strony o prawie wniesienia skargi na postanowienie w przedmiocie zgody na zastosowanie ulgi podatkowej. Należy również podnieść, iż art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 17 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, nakłada na przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego obowiązek uzasadnienia postanowienia. Uznaniowy charakter postanowienia w przedmiocie zgody na zastosowanie umorzenia nie zwalnia organu z obowiązku sporządzenia uzasadnienia, w którym należało dokonać kompleksowej analizy zebranych w sprawie dowodów, przedstawienie stanu prawnego, a także przekonujące wykazanie, że w tych konkretnych okolicznościach odmowa wyrażenia zgody na umorzenie zaległości podatkowej lepiej posłuży interesowi publicznemu (art. 67 ust. 1 Ordynacji podatkowej) aniżeli przyznanie takiego umorzenia. Tymczasem w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Burmistrz B. bardzo obszernie omówił stan faktyczny oraz dokumenty, które przedstawiła skarżąca, celem uzyskania ulgi podatkowej, natomiast nie zawiera ani wskazania dowodów, na których orzekający organ się oparł, ani też przyczyn, które przesądziły o odmowie udzielenia skarżącej ulgi podatkowej, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, iż okolicznością uzasadniającą zastosowanie ulgi podatkowej nie może być poziom wydatków w sytuacji, gdy posiadane środki finansowe pozwalają na zapłacenie należnego podatku. Tak sporządzone uzasadnienie uniemożliwia przyszłą kontrolę tego aktu prawnego i ustosunkowanie się do przeciwnych twierdzeń podniesionych przez M. C. w ewentualnej skardze sądowej. Z powyższych względów Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.