I SA/Kr 213/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 grudnia 2008r. znak. [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu [...] lutego 2009r. S. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 grudnia 2008r. wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje ponadto merytoryczne argumenty dotyczące jej skargi . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Z małżonkiem J. S., na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] pozostaje w separacji. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, iż utrzymuje się ona z emerytury w kwocie 670,00 zł ( brutto 822,74 zł ) oraz dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, który strona określa na sumę około 825,00 zł miesięcznie. Na wezwanie Sądu, skarżąca przedkłada decyzję ZUS dotyczącą waloryzacji emerytury, wskazującą, iż wysokość do wypłaty od 1 marca 2009r. wynosi 505,01 zł. Wnioskodawczyni przedstawia również rachunki bankowe Banku [...] SA z saldem 0,00 zł ( stan na dzień 10.03.2009r. ),oświadczenie zawarte w decyzji z [...]. Naczelnika Urzędu Skarbowego z prowadzonej działalności gospodarczej, wskazujące, iż przychód za okres od 1.01 – 30.09.2008r. wyniósł 7 429,00 zł, za 2007rok – 10 233,64 zł, natomiast za 2006 rok – przychód wyniósł 19 719,62 zł. Ponadto skarżąca przedstawia umowy pożyczki w [...] Banku z rata po 230 zł/m-c ( płatne do 15.10.2009r. ) oraz pożyczkę w [...] na kwotę 15 000,00 zł zaciągniętą na okres 60 miesięcy. Strona dołącza również informacje Banku [...], iż Państwo S. posiadali zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego udzielonego umową z dnia 30.08.2001r. z przeznaczeniem na finansowanie budowy domu w kwocie 40 500,00 EURO. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym o pow. 57 m2 na zasadzie umowy najmu. Wykazuje koszty utrzymania – 260 zł, natomiast koszty leczenia – 100,00 zł. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania i leczenia, szczegółowo udokumentowane zadłużenie - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść pełnych kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego całego wpisu sądowego od złożonej skargi w sprawie. Stąd też uznano, iż zwolnienie skarżącej z części wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, które to koszty sądowe są wymagane na obecnym etapie postępowania, należy uznać za zasadne. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca dysponuje jednak bowiem stałym, pewnym dochodem z tytułu emerytury i prowadzi własną działalność gospodarczą, również przynoszącą dochody – ma zatem dwa źródła finansowania - nie wykazuje również innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu. Skarżąca podniosła, iż ponosi duże koszty związane z utrzymaniem i leczeniem, natomiast twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Uwiarygodniła jedynie zaciągnięte pożyczki i kredyty oraz obciążenia z tym związane. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków , argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ).Ponadto orzekający pragnie zaznaczyć, iż sam fakt spłat kredytów nie stanowi jeszcze absolutnej przesłanki do przyznania prawa pomocy i zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte zaś przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy, w szczególności - w zakresie pełnym ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie w ½ części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy - a sytuacja finansowa strony - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w ½ części od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).