I SA/Kr 2131/10

| |W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk (spr.), Sędzia: WSA Maja Chodacka, Protokolant: Jolanta Płoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r., sprawy ze skargi M. D., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 13 października 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy -skargę oddala- Decyzją z dnia 25 sierpnia 2010 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.D. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 46.093,15 zł w tym: z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 11.1999-02.2005. w kwocie 14.097,59 zł, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06.1999-02.2003 w kwocie 4.013,70 zł, z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 01.1999-02.2003. w kwocie 1.378,86 zł, z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie 26.603,00 zł. Organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. szeregu przedłożonych przez stronę jak i uzyskanych w wyniku własnych działań organu informacji oraz dokumentów ustalono, iż w/w zaległości powstały w okresie od 1999 do 2010 roku w związku z prowadzoną od 1992 roku przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą, która w 2003 roku, jak podała strona z uwagi na kradzież towarów w prowadzonym sklepie i wywołane tym straty w wysokości 10000zł, została zawieszona, a w 2010 roku zakończona. W 2006 roku wobec M.D. wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, obejmujące zaległości z tytułu składek na kwotę około 20000 zł, które prowadzone jest to dnia dzisiejszego. Do 2009 roku uregulowane zostały płatności na rzecz ZUS w wysokości 16 239 zł. Nadto stwierdzono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, którego łączny miesięczny dochód netto wynosi około 2200 zł. Obecnie M.D. z uwagi na problemy zdrowotne (chorobę alkoholową) nie ma żadnej pracy i nie osiąga dochodu. Żona zarabia 800 zł i 21 letni syn 1200 zł. Poza tym rodzina wnioskodawcy korzysta z zasiłków tj: rodzinnego (91 zł miesięcznie), dodatku do zasiłku (100 zł miesięcznie) i dodatku mieszkaniowego (102, 92 zł miesięcznie). Małoletnia córka M.D. pozostająca na utrzymaniu jego i żony jest uczennicą klasy I Liceum Ogólnokształcącego. Łączne wydatki rodziny na utrzymanie mieszkania, leki wnioskodawcy oraz czesne za studia syna to kwota około 1100 zł. M.D. jest także właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,82 ha w miejscowości D. Gm. R., która w 2009 roku była źródłem dochodu w wysokości 2 500 zł. Podatek rolny od tej nieruchomości wyniósł w 2010 roku 86 zł. Poza tym wraz z żoną strona posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w K., os. O. o powierzchni 64.9 m.kw, w którym całą rodzina obecnie zamieszkuje. Organ ustalił również, że M.D. nie posiadła zaległości podatkowych. Na należącym do wnioskodawcy samochodzie marki Opel Vectra ustanowiony został przez Urząd Skarbowy zastaw skarbowy. M.D. był także właścicielem motocyklu o wartości szacowanej na 10000 zł. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził że brak przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o sus. Nie zachodzi bowiem przesłanka całkowitej nieściągalności powstałych zaległości, o której mowa w ust. 3 powołanej regulacji. Wnioskodawca posiada majątek nadający się do egzekucji i jest ona w stosunku do niego prowadzona. Nie zachodzą również przesłanki, określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o sus, a zwłaszcza warunek wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny w przypadku zapłacenia należności składkowych. Dowodem tego jest wprawdzie trudna, ale, zdaniem organu, o charakterze przejściowym sytuacja materialna, finansowa, zdrowotna i rodzinna strony. Nadto organ zwrócił uwagę, iż omawiane zaległości powstały na skutek prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej, której ryzyko winien ponosić przede wszystkim on sam. Organ, zaś jako dysponent środków publicznych, musi wyważyć w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego między interesem indywidualnym strona, a interesem publicznym. W jego przekonaniu w tym przypadku nie ma szczególnych okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem tego pierwszego. Pismem z dnia 10 września 2010r., M.D. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy i orzeczenie zgodnie z wcześniejszym wnioskiem. W uzasadnieniu strona jeszcze raz podkreśliła złą kondycję finansową całej rodziny. Podała przy tym, iż organ nie uwzględnił w ramach wydatków kosztów ubezpieczenia KRUS w wysokości 285 zł miesięcznie. Wyjaśnił także, że wspomniany w decyzji motor został sprzedany poniżej jego wartości, a wobec faktu, iż zakupiono go za pożyczone środki, sprzedaż nie tylko nie przyniosła zysku lecz także straty. Stan jego zdrowia (nadużywanie alkoholu i choroba alkoholowa) zaś nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy. W związku z czym trudno uznać, że jego zła sytuacja finansowa ma tylko charakter przejściowy. M.D. nie zgodził się także, iż mając 819 zł miesięcznie na cztery osoby jego sytuacja nie nosi znamion konieczności egzystencji w warunkach skrajnego ubóstwa. Na poparcie swoich twierdzeń strona przedłożyła również szereg dokumentów Decyzją z dnia 13 października 2010 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 25 sierpnia 2010 roku, powielając jego stanowisko i przedstawiając nieco szerszą argumentację. W skardze z dnia 15 listopada 2010 roku M.D. wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych, zarzucając organowi naruszenie: art. 28 ust. 3 a ustawy o sus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia Kodeks postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę z dnia 13 grudnia 2010 roku ZUS domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i uznając wskazane w skardze zarzuty za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd pragnie zaznaczyć, że problematyka umorzenia należności z tytułu składek na rzecz ZUS należy do spraw z zakresu tzw. uznania administracyjnego. Tutejszy skład podziela tą linię orzeczniczą, w świetle której oznacza to, co zresztą konsekwentnie podkreślają organy, iż są one w pierwszym etapie obowiązane w sposób wyczerpujący, kierując się zasadami z art. 7 (zasada praworządności i dążenia do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy), art. 9 (zasada informowania stron), art. 10 (zasada czynnego udziału stron w postępowaniu) art. 77 (zasada oficjalności postępowania dowodowego oraz prawdy obiektywnej) oraz art. 80 (zasada swobodnej oceny dowodów) Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 ustawy o sus ustalić stan faktyczny tj., czy wnioskodawca spełnia wymogi z art. 28 (w zw. z art. 32) omawianej ustawy. Ta też faza podlega pełnej kontroli merytorycznej sądu administracyjnego w tym sensie, iż jeżeli dojdzie do naruszenia przez organy wyżej wymienionych zasad, sąd jest obowiązany taką decyzję uchylić. Jeżeliby więc organy przykładowo wadliwie prowadziły samo postępowanie, nie uwzględniły wszystkich dowodów, nie poczyniły niezbędnych ustaleń faktycznych albo dokonana przez nich ocena zgromadzonych w sprawie dowodów miała charakter dowolny, sąd musiałby wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów wyeliminować z obrotu prawnego. Oczywistym jest nadto, iż spełnienie powyższych warunków winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu administracyjnego, sporządzonym stosownie do treści art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus. Jeżeli więc i ta przesłanka nie zostałby zrealizowana, sąd również mógłby taką decyzję uchylić, ponieważ nie znając motywów i toku rozumowania organów, nie dałoby się w omawianym zakresie takiej decyzji skontrolować. Drugi etap natomiast podejmowania decyzji przez organy w przedmiocie umorzenia składek na rzecz ZUS mieści się już ściśle w obszarze uznania administracyjnego, gdzie organ po rozważeniu całokształtu istniejących w określonym przypadku okoliczności faktycznych sam decyduje o pozytywnym lub negatywnym rozstrzygnięciu złożonego wniosku o umorzenie składek. Musi jednak swą decyzję w sposób logiczny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego, uwzględniając nadto reguły z art. 8 (zasada pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa) i art. 11 (zasada przekonywania stron co do zasadności przesłanek, którymi kierował się organ podejmując decyzję) kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus, uzasadnić. Powyższe powoduje, że po pierwsze nawet wykazanie istnienia przesłanek ustawowych (czyli z art. 28 ustawy o sus), umożliwiających umorzenie składek, nie implikuje automatycznie konieczności podjęcia przez organy pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Mogą one w ramach właśnie uznania administracyjnego odmówić umorzenia, wskazując jednocześnie na powody, jakimi kierowały się, podejmując niekorzystną dla wnioskodawcy decyzję pomimo istnienia ustawowych przesłanek. Po drugie zatem, tylko w płaszczyźnie zgodności uzasadnienia (przesłanek) decyzji negatywnej z w/w zasadami (logiki, doświadczenia życiowego, art. 8 i 11 kpa w zw. z art. 123 ustawy o sus), a nie samego wyrażenia woli przez organy (pozytywnego lub negatywnego rozstrzygnięcia) podlega ona kontroli sądowej. Na tym też polega istota uznania administracyjnego. W przeciwnym razie to nie organ administracyjny decydowałby o umorzeniu składek lub jego odmowie, lecz sąd administracyjny. Takich kompetencji w świetle art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej ppsa – definiującego zakres działania sądu administracyjnego, sąd ten, zdaniem tut. składu, nie posiada. Przekładając powyższe teoretyczne rozważania do niniejszego przypadku, stwierdzić należy, iż, rozpatrując wniosek M.D. organy nie naruszyły ani reguł prowadzonego postępowania ani zasad, dotyczących oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wnioskodawca został bowiem poinformowany o przysługujących mu prawach i obowiązkach. Między innym w pismach z dnia 30 czerwca i 14 września 2010 roku (k. 41, 167 akt administracyjnych) organ zwrócił uwagę stronie na ustawowe przesłanki, których wypełnienie umożliwia w ogóle pozytywne rozstrzygnięcia odnośnie umorzenia składek. Jednocześnie wezwano ją do przedłożenia wszystkich dowodów oraz informacji niezbędnych do podjęcia decyzji przez organ. Niezależnie od tego organ sam podjął działania, zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności w niniejszej sprawie, czego dowodem jest szereg znajdujących się w aktach dokumentów (np. odnośnie zasobów mieszkaniowych wnioskodawcy, posiadanych pojazdów, zaległości podatkowych, prowadzonej działalności gospodarczej). Poza tym M.D. stosownymi pismami był informowany o możliwości zapoznania się ze zgromadzonych materiałem dowodowymi oraz wypowiedzenia się co do niego (k. 131 i 171 akt administracyjnych). W oparciu o zebrane dowody oraz przedłożone przez stronę kwestionariusze osobowe i pozostałe oświadczenia, których treść organy jednak zweryfikowały, ustalono, co znajduje swoje pokrycie w zebranym materiale dowodowym, że w rozważanym przypadku nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o sus, gdyż wobec wnioskodawcy jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, mające na celu odzyskanie powstałych zaległości, a nadto jest on właścicielem nieruchomości, która może stanowić przedmiot zarówno zabezpieczenia jak i egzekucji omawianych składek. Niezależnie od tego organy uznały, co również w opinii Sądu, odzwierciedla zebrany materiał dowodowy, że M.D. nie wykazał, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Słusznie bowiem organy zauważyły, że chociaż sytuacja strony jest trudna, to jednak w chwili obecnej dwoje z czworga członków rodziny uzyskuje comiesięczne dochody. Dodatkowo korzysta ona z pomocy społecznej oraz osiąga dochód z nieruchomości. Wobec faktu, iż wnioskodawca nie wykazuje także zaległości w bieżącym utrzymaniu oraz nie posiada innych zobowiązań organy miały prawo stwierdzić, iż minimum egzystencyjne w stosunku do strony i jej rodziny jest spełnione. Poza tym skoro do tej pory M.D. był w stanie uiścić 19 00 zł tytułem zaległości na rzecz ZUS, to zgodnym z logiką i zasadami doświadczenia życiowego jest wniosek, iż mimo istniejących trudności finansowych być może będzie on w stanie w dłuższej perspektywie czasowej uregulować swoje zobowiązania. Nadto organy, podkreśliły, że chociaż M.D. ma problemy zdrowotne, to jednak jest osobą zdolną do pracy. Tak więc, wbrew poglądom skarżącego, jego stan zdrowia został wzięty pod uwagę, tyle że odmiennie oceniony. Taka ocena, zdaniem Sądu nie przekraczała jednakże zasady swobodnej oceny dowodów. Podsumowując, zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku prowadzono postępowanie w sposób właściwy, a stan faktyczny został prawidłowo ustalony, co znalazło także odzwierciedlenie w decyzjach organów administracyjnych. W tym zakresie Sąd nie dopatrzył się zatem wskazywanych przez skarżącego naruszeń, które skutkowałyby koniecznością eliminacji wydanych decyzji. Zgodzić się również z organami trzeba, że interes społeczny zasadniczo sprzeciwia się umorzeniu składek, powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, za zapłatę, których jest on odpowiedzialny niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Umorzenie składek związanych z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą z powodu aktualnie trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego do ich zapłaty, kształtowałoby w społeczeństwie przekonanie, że właściwe odpowiedzialność za zapłatę składek w razie niepowodzenia prowadzonych działań gospodarczych przez daną jednostkę ponoszą wszyscy obywatele, gdyż osobie rzeczywiście zobowiązanej zostałyby one po prostu umorzone z uwagi na złą sytuację majątkową. To zaś pozostaje sprzeczne przede wszystkim z idę sprawiedliwości społecznej. Dlatego w tego rodzaju przypadkach muszą istnieć rzeczywiście wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności (problemy finansowe i zdrowotne do nich zaś nie należą, gdyż prawie wszystkie osoby wnioskujące o umorzenie należności powołują się wówczas na wspomniane przyczyny) w obszarze interesu indywidualnego strony, aby przeważyły uwzględnienie interesu publicznego (społecznego). W rozważanej sprawie organy takich okoliczności się nie dopatrzyły. Wreszcie zaznaczyć trzeba, iż podnoszona w skardze kwestia wyroku NSA z dnia 14 września 2010 roku sygn. akt: II GSK 766/09 dla rozstrzygnięcia niniejszego przypadku pozostaje bez znaczenia, albowiem zaskarżona decyzja organu z dnia 13 października 2010 roku została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, o czym świadczy zarówno nagłówek tego rozstrzygnięcia jak i treść, gdzie organ niejednokrotnie wskazuje, iż do Zakład Ubezpieczeń Społecznych (a nie jego Prezes) może umarzyć powstałe zaległości (vide np. str. 6 decyzji ZUS z dnia 13 października 2010 roku) Mając na uwadze powyższe, w związku z bezzasadnością skargi, Sąd na zasadzie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.