I SA/Kr 2131/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M.L.-W. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skarg M.L.-W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2011 r., nr [...],[...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2006 r. oraz luty 2007 r. postanawia: - przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.- M.L.-W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dwoma wnioskami o ustanowienie adwokata w sprawie dotyczącej skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2006 r. oraz luty 2007 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosków, wnioskodawczyni (ur. w 1953 r.) samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę, której wysokość po uwzględnieniu kwoty zajętej w wyniku postępowania egzekucyjnego wynosi netto 501,71 zł miesięcznie. Uzyskuje również środki z tytułu najmu lokalu w kwocie 1800 zł miesięcznie. Czynsz z wynajmu drugiego lokalu w wysokości 1800 zł został zajęty przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawczyni obejmują: opłatę za prąd – 83,21 zł, opłatę za gaz – 217,02 zł (w okresie zimowym – 450 zł), koszty produktów żywnościowych i środków czystości ok. 100 – 150 zł. Wnioskodawczyni ponosi również koszty przejazdów w wysokości 80 zł oraz koszty kserokopii i usług pocztowych w wysokości 50 zł. Na spłatę rat kredytowych wydaje natomiast miesięcznie kwotę 3500 – 3800 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133800 zł), w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne; nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90000 zł) oraz dwóch lokali użytkowych w K: przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172800 zł). Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Podnosi, że w stosunku do wspólnot mieszkaniowych zadłużona jest na kwotę 5500 zł, a w stosunku do rodziny na sumę 3500 zł. Łączne zadłużenie określa na kwotę 12000 zł. Podaje też, że brakuje jej środków na spłatę wszystkich rat, jedzenie i leki. Postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wnioski oddalił. W uzasadnieniu podkreślił, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy była już przedmiotem rozważań zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który postanowieniem z dnia 28 lutego 2012r. zwolnił skarżąca od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który dnia 14 czerwca 2012 r. oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Wskazał, że regulacje ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Referendarz zaznaczył, że w sprawie zmianie uległa wysokość uzyskiwanych dochodów przez stronę. Zajęte zostało bowiem jej świadczenie rentowe do wysokości 204,39 zł oraz czynsz z jednego z wynajmowanych lokali w wysokości 1800 zł. Referendarz uznał, że jest to zmiana istotna ale nie ma ona charakteru decydującego w kontekście analizy przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał także, że zwolnienie od kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu pełnomocnika zarezerwowane jest dla osób (podmiotów) naprawdę ubogich a nie posiadających tylko trudności finansowe, w większym lub mniejszym stopniu. Końcowo Referendarz sądowy stwierdził, że mimo zaistniałych zmian w sytuacji finansowej skarżącej nie zachodzą powody aby na podstawie przedstawionego stanu faktycznego zapadło odmienne rozstrzygnięcie w przedmiotowej kwestii. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca podała, że błędnie policzono jej przychody oraz comiesięczne stałe wydatki i w konsekwencji odmówiono stronie przyznania pełnomocnika do napisania skargi kasacyjnej od wydanego wyroku. Strona podała, że jej sytuacja w styczniu b.r. uległa dramatycznemu pogorszeniu z powodu zajęcia części renty i czynszu z najmu. Stałe comiesięczne należności do banków wynoszą 3500 zł, wobec tego kwota jaka pozostaje na wszystkie płatności wynosi 2300 zł. Wobec tego część rat jest niezapłacona, skarżąca nie może wykupić leków ratujących życie. Strona podała także, że w porównaniu z poprzednio składanymi wnioskami jej sytuacja jest bardzo ciężka. Wskazała, że ma podstawy faktyczne do złożenia skargi kasacyjnej i brak przyznania pełnomocnika zamknie jej "drogę prawną". Wnioskodawczyni argumentowała również, że w innych sprawach sądowych został jej przyznany pełnomocnik z urzędu. Końcowo wskazała także, że jej sytuacja jest ciągle zmienna, ponieważ gdy na moment ulega normalizacji, "z powodu ciągłej inwigilacji – bo wykonywane są przeciw stronie działania prawne lub celowe utrudnienia, jak np. niedostarczanie korespondencji, na co ma bardzo wiele dowodów". Ma miejsce także ograniczanie połączeń telefonicznych. Zdaniem skarżącej działania te są odwetem za złożenie skargi do WSA na Gminę Miejską K Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (por. art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ skarżąca uzyskała już zwolnienie od kosztów sądowych, obecne wnioski należy rozpatrywać w kontekście analizy przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd zauważa, że w przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Przechodząc do oceny złożonych przez stronę wniosków należy zaznaczyć, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację majątkową w sposób pozwalający na ocenę, czy jej sytuacja materialna pozwala na poniesienie kosztów pełnomocnika. Dokonując tej oceny należy zauważyć, że co prawda wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, to jednak zostały one obciążone hipotekami, co skutecznie utrudnia wykorzystanie ich jako potencjalnego źródła dochodów na pokrycie kosztów sądowych. Także regularne dochody skarżącej – z najmu lokali użytkowych oraz z otrzymywanej renty – stały się już przedmiotem częściowego zajęcia, co zdecydowanie utrudnia wnioskodawczyni codzienne funkcjonowanie. Świadczy o tym nie tylko bilans comiesięcznych dochodów i wydatków wnioskodawczyni, które obejmują m.in. spłatę wierzytelności publicznoprawnych i kredytów, ale również uderzająca niemożność zakupienia leków na receptę, niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu. Sąd stwierdza w związku z tym, że wnioskodawczyni wykazała, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe obliguje Sąd do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe rozstrzygnięcie wpływ miało również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 725/12, z którego wynika, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni jest na tyle trudna, że uzasadnia zastosowanie prawa pomocy. W szczególności w postanowieniu tym wskazano, że badając sytuację wnioskodawczyni należy wziąć pod uwagę konieczność spłacania przez nią swoich zobowiązań finansowych. NSA stanął w związku z tym na stanowisku, że w przypadku posiadania przez stronę zobowiązań finansowych względem innych podmiotów, należy je uwzględniać przy ustalaniu aktualnych możliwości płatniczych. Innymi słowy, nie można twierdzić, że strona powinna w pierwszej kolejności uiścić należności na poczet postępowania sądowego, zaś dopiero w dalszej kolejności spłacić swoje zobowiązania wynikające z innych tytułów. Konieczność spłaty istniejących zaległości musi zostać zatem uwzględniona przy możliwościach płatniczych strony obciążających jej budżet. Przyjmując to założenie, wnioskodawczyni na bieżące utrzymanie może przeznaczyć znikomą kwotę. Nie pozwala to tym samym na poniesienie przez nią kosztów pełnomocnika. Mimo że wyżej wskazane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczyło innego rozstrzygnięcia tutejszego Sądu, niemniej jednak wywody zawarte w jego uzasadnieniu odnosiły się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Z tego też powodu zostały one wzięte pod uwagę przez Sąd. Z tego względu, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.