I SA/Kr 2143/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie wyegzekwowania należności z tytułu składek do OFE postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata - Skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 listopada 2010r. w przedmiocie wyegzekwowania należności z tytułu składek do OFE. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych wyjaśnień wynika, że Z. Ś. do dnia 1 października 2010 r. był zatrudniony a obecnie jest osobą bezrobotną. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną G. Ś. oraz córkami: M. Ś. ur. w 1995r., M. Ś. ur. w 1994r. i J. Ś. ur. w 2000r. Jest właścicielem mieszkania o pow. 45 m2, w którym mieszka cała rodzina. Zarówno skarżący jak i jego żona nie posiadają oszczędności, kont bankowych. Nikt też z członków rodziny nie uzyskuje dochodów. Postanowieniem z dnia 21 marca 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, gdyż skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Nie przedstawił bowiem wszystkich dokumentów, o które był wzywany. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący wniósł o "rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych, tzn. przyznanie adwokata, zwolnienie z opłat sądowych, wyegzekwowanie należności z tytułu składek do OFE plus odsetki ustawowe". W uzasadnieniu podniósł szereg okoliczności świadczących o wadliwości wydanego przez referendarza sądowego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie, odnosząc się do zawartych w sprzeciwie zarzutów co do prawidłowości działania w sprawie Referendarza sądowego, Sąd wskazuje, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."). Art. 258§1 tej ustawy stanowi, że czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Do czynności tych ustawa zalicza w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a.). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznania prawa pomocy, Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Sąd zauważa, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Przepisy wymagają współdziałania z Sądem w zakresie wyjaśniania rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, na co wskazuje art. 255 p.p.s.a. Strona nie ma możliwości kwestionowania skierowanego do niej wezwania, a jej subiektywne odczucie co do zasadności, czy możliwości przedstawienia żądanych przez Sąd danych dla potrzeb oceny złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takiego wezwania. Niewykonanie wezwania i brak innych wiarygodnych środków dowodowych nie pozostaje bez konsekwencji co do losów zgłoszonego wniosku, jeżeli Sąd nadal posiadać będzie wątpliwości co do oświadczeń strony, których ta nie wyjaśniła. W świetle powyższych uwagą Sąd stwierdza, że Z. Ś. nie wykazał w sposób należyty swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, z której wynikałoby, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co w konsekwencji uniemożliwia uwzględnienie zgłoszonego wniosku. Skarżący nie wywiązał się bowiem w prawidłowy sposób z nałożonego na niego w toku postępowania obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu z dnia 9 lutego 2011 r. danych. Nie przesłał bowiem oświadczenia określającego z czego utrzymuje się rodzina skarżącego, z podaniem źródeł i wysokości tych dochodów, spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2010 r. lub zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego dotyczących wysokości ich dochodów w tym roku. To w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (zob. postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 400/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ skarżący nie wykonał w/w wezwania, Sąd nie dysponował wszystkimi dokumentami pozwalającymi ocenić jego sytuację materialną. W konsekwencji brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zauważa, że żądane informacje co do ponoszonych wydatków nie powinny stanowić dla strony trudności w ich wykazaniu, jak chociażby w zakresie mediów (energia elektryczna, gaz, woda). Nie powinno również budzić trudności wskazanie z czego utrzymuje się pięcioosobowa rodzina skarżącego. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają przyjąć, że są oni w stanie egzystować bez żadnych środków finansowych. Konsekwencją powyższych okoliczności jest uznanie, że oświadczenie skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie jest wiarygodne i strona dysponuje jednak zasobem środków finansowych, których nie wykazuje. Przemawia to za koniecznością odmowy uwzględniania zgłoszonego wniosku z uwagi na niewykazanie przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy w żądnym zakresie. Jak już bowiem podkreślono, ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 §1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a.