I SA/Kr 2191/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący W.G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.G., ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., synem R.G. (ur. w 1974 r.), synową M.G. (ur. w 1975 r.) oraz wnukami: M.G. (ur. w 2004 r.) i A.G. (ur. w 2008 r.). Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki wnioskodawcy. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 900 zł netto miesięcznie, gdyż organ egzekucyjny zajmuje resztę, a M.G. w wysokości 1.207 zł netto miesięcznie. R.G. jest bezrobotny i nie posiada majątku, a M.G. uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1.032 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 338 zł, opłatę za wodę i ścieki – 468 zł, wydatki na insulinę W. G. – 300 zł, wydatki na leki nasercowe M. G. – 130 zł, wydatki na wizyty lekarskie żony – ok. 260 zł za jedną wizytę, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, kwartalny podatek od nieruchomości – 50 zł, wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1.800 zł. Ponadto roczne opłaty za opał sięgają kwoty 5.500 zł. Wnioskodawca wskazał nadto na liczne swoje schorzenia. Skarżący podał, że ani on ani też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Nie są właścicielami żadnych nieruchomości. Wskazał także, że trudna sytuacja finansowa spowodowana jest tym, że syn nie może znaleźć pracy. Na skarżącym i jego żonie spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w bardzo negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Tymczasem wnioskodawca prowadzi wiele spraw sądowych, co powoduje, że nawet minimalny wpis jest mnożony kilkadziesiątkrotnie, co powoduje brak możliwości zapłaty. W związku z tym rodzina nie opłaca rachunków, gdyż jej na to nie stać. Skarżący oświadczył również, że ma z rodziną napięte stosunki, jej członkowie odmawiają udzielenia pomocy, nie przekazują dokumentów. Wraz z wezwaniem skarżącego do wypełnienia urzędowego formularza PPF pouczono go równocześnie o konieczności dołączenia do wniosku o przyznanie prawa pomocy wszelkich dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną, w szczególności zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (ewentualnie innych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość uzyskiwanych świadczeń), w sytuacji pozostawania bez pracy konieczne jest zaświadczenie z właściwego UP o statusie bezrobotnego (bez prawa do zasiłku lub z prawem do zasiłku), rachunki i faktury dotyczące uiszczanych opłat (czynsz, gaz, prąd, woda, opał, wszelkiego rodzaju abonamenty RTV, telefony, wywóz śmieci) za ostatnie trzy miesiące, ponoszonych kosztów leczenia i innych niezbędnych wydatków, zaświadczenia o posiadanych nieruchomościach i pojazdach, rozliczenia podatkowe za 2012 r. skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, umowy kredytowe wraz z harmonogramem spłat i dowodem ich regulowania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca złożył jedynie wypełniony druk PPF nie dołączając jednak do niego żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Z art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym miejscu wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto, co istotne na gruncie niniejszej sprawy, z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy wskazać, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem, wraz z wezwaniem do wypełnienia urzędowego formularza PPF pouczony został o konieczności dołączenia do wniosku o przyznanie prawa pomocy wszelkich dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. W szczególności Sąd podkreślił, że niezbędne dla rozpoznania wniosku jest przedłożenie zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (ewentualnie innych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość uzyskiwanych świadczeń), w sytuacji pozostawania bez pracy konieczne jest zaświadczenie z właściwego UP o statusie bezrobotnego (bez prawa do zasiłku lub z prawem do zasiłku), rachunki i faktury dotyczące uiszczanych opłat (czynsz, gaz, prąd, woda, opał, wszelkiego rodzaju abonamenty RTV, telefony, wywóz śmieci) za ostatnie trzy miesiące, ponoszonych kosztów leczenia i innych niezbędnych wydatków, zaświadczenia o posiadanych nieruchomościach i pojazdach, rozliczenia podatkowe za 2012 r. skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, umowy kredytowe wraz z harmonogramem spłat i dowodem ich regulowania. Pomimo tego skarżący nie przedłożył wymaganych do oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej dokumentów. Zaznaczyć również należy, że skarżący wielokrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy w licznych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, gdzie wzywany był o wykazanie stosownymi dokumentami okoliczności i twierdzeń zawartych we wniosku, zatem ma świadomość procedur sądowych i konsekwencji zaniechań w tej materii, a mimo tego nie zadośćuczynił pouczeniu zawartemu w kierowanym do niego piśmie z dnia 5 lutego 2014 r. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że oświadczenia skarżącego w zakresie jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w piśmie sądowym, to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do wniosku, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Brak pełnych danych uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że nie wykazał on, że jego położenie majątkowe uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).