I SA/Kr 2210/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 listopada 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych. W dniu 9 stycznia 2014r. skarżący J.M. złożył wniosek o ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 listopada 2013r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. Skarżący domaga się ustanowienia radcy prawnego z urzędu z uwagi na bardzo niski dochód, niemożność pokrycia kosztów bez uszczerbku w koniecznym, codziennym utrzymaniu. Podnosi, iż ma podstawowe wykształcenie, nie ma wiedzy prawniczej, i nie stać go na zapewnienie sobie prawnika z wyboru. Odnosząc się do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu stwierdzono, co następuje. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Wnioskodawca utrzymuje się z dochodu osiąganego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w formie TAXI w wysokości ok. 700-800 zł. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy – przychody roczne skarżącego w 2011r wynosiły 16 435,00 zł, natomiast w 2012r. – 15 979,00 zł. Skarżący podaje koszty utrzymania, a to – czynsz – 200 zł, prąd 200 zł, alimenty na córkę 400 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada on na własność żadnych nieruchomości. Zamieszkuje w wynajmowanym od Przedsiębiorstwa "U" mieszkaniu o pow. 30 m2. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Samochód, którym jeździ w formie TAXi posiada na zasadach użyczenia. Skarżący przedstawia tytuły wykonawcze, orzeczone zajęcia wierzytelności z tytułu zaspokojenia należności alimentacyjnych. Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie skarżącemu radcy prawnego z urzędu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający rozpatrując wniosek bierze pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. W przedmiotowej sprawie skarżący posiadający niski dochód z tytułu działalności gospodarczej, oscylujący w granicach 15 000 – 16 000 rocznie, brak własnego mieszkania i jakichkolwiek nieruchomości, a także brak innego majątku, który nie służyłby do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, wykazane zadłużenie alimentacyjne, wystawione tytuły wykonawcze - nie byłby zatem w stanie, zdaniem orzekającego, poczynić oszczędności w celu zgromadzenia stosownej kwoty środków finansowych dla ustanowienia dla siebie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, nawet wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny. Opłacenie zaś przez wnioskodawcę kosztów pełnomocnika z wyboru mogłoby nastąpić kosztem pozbawienia go środków pieniężnych, które z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, tym bardziej, iż skarżący uiścił wymagany od złożonej skargi wpis sądowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art.161, 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).