I SA/Kr 223/09

Sygn. akt I SA/Kr 223/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lipca 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2009 r., sprawy ze skargi M. T., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 grudnia 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, - skargę oddala - Skarżący M. T. prowadzi od 1991 r. pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług tapicerskich. Wykonując tę działalność skarżący okresowo zawieszał jej prowadzenie nie uiszczając w tym czasie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W konsekwencji decyzją z dnia 24 czerwca 2005 roku znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych objął skarżącego ubezpieczeniem społecznym za okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w latach 2002 do 2005. Powołaną wyżej decyzję Sąd Apelacyjny w Krakowie utrzymał w mocy, prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2007 r., sygn. akt [...] Spowodowało to powstanie zaległości na koncie rozliczeniowym skarżącego w ZUS. Wnioskiem z dnia [...] października 2008 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie powstałego zadłużenia, powołując się na swój zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną w jakiej się znalazł. Nie opłacanie składek uzasadnił nieświadomością, że w okresach zawieszenia prowadzenia działalności także był zobligowany do ich uiszczania. Do wniosku nie zostały dołączone żadne dokumenty potwierdzające istnienie przesłanek do umorzenia zaległości. Na podstawie przedłożonego kwestionariusza o możliwościach płatniczych skarżącego oraz w skutek czynności podjętych z urzędu, organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący nadal prowadzi zakład tapicerski. Osiąga miesięczne dochody w wysokości 1 200 zł brutto, jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie osiąga innych dochodów, mieszka i prowadzi zakład tapicerski w domu rodziców. Koszty utrzymania są ponoszone są wspólnie. Skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jest właścicielem rzeczy ruchomych: maszyny do szycia, zszywaczy tapicerskich, wiertarki, wkrętarki oraz schodu osobowego marki A. rok prod. 1995, opłaca zobowiązania podatkowe w formie karty podatkowej - 181 zł miesięcznie. Nie posiada zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów, alimentów, zaległych podatków, a wkład na koncie bankowym wynosi 1 600 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu stwierdzono, że nie istnieją żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 07 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 03 r., Nr 141, poz. 1365). Uznano, że nadal istnieje możliwość egzekwowania roszczeń ponadto nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, czy też przewlekłej choroby skarżącego lub członków jego rodziny. Nie stwierdzono także zagrożenia, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na swoją trudną sytuację materialną oraz fakt, że odmowa umorzenia zaległości z tytułu składek spowoduje konieczność zamknięcia prowadzonego przez niego zakładu tapicerskiego, co pozbawi go środków do życia. Z treści wniosku wynikało, że mimo prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w sprawie objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym, decyzję w tej sprawie uważa on za niezasadną. Skarżący przedłożył również szereg dokumentów dokumentujących jego sytuację materialną oraz kserokopię recept. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2008r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, organ drugiej instancji podzielił stanowisko i powtórzył argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania pierwszoinstancyjnego oraz dokumenty dołączone przez skarżącego przy składaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezskuteczne, a dalsze prowadzenie działań egzekucyjnych jest możliwe. Stwierdzono, że recepty wystawione w dniu [...] listopada 2008 r. przez lekarza chorób płuc nie są dowodem na istnienie przewlekłych schorzeń powodujących ograniczenie możliwości zarobkowych i ponoszenie wysokich kosztów leczenia uniemożliwiających zapłatę składek. Osiągany miesięczny dochód netto z działalności skarżącego określono na kwotę 2 880 zł. Dochód ten obciążony jest wydatkami w kwocie 2.577,47 zł miesięcznie, na które składają się koszty związane z utrzymaniem, podatek od nieruchomości, opłata za energię elektryczną, dostawę i zużycia gazu, usługi telekomunikacyjne, oplata za zużycie wody, wywóz śmieci, telefon komórkowy, składki ZUS, opłata za stoisko w pawilonie wystawienniczym, reklama, składki członkowskie, utrzymanie samochodu i lekarstwa. Uznano, że brak pełnej kwoty na uregulowanie składek nie jest w świetle przepisów samoistną i wystarczającą przesłanką do umorzenia należności z tego tytułu. Prezes ZUS podkreślając uznaniowy charakter decyzji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie domagając się jej uchylenia. Zarzucił naruszenie zasady praworządności oraz błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) poprzez przyjęcie, że skarżący jest w sytuacji materialnej umożliwiającej spłatę lub egzekucję zadłużenia w pełnej wysokości oraz, że przewlekła choroba skarżącego nie została udokumentowana, tj. naruszenie interesu prawnego. Zdaniem skarżącego udokumentował on swoją przewlekłą chorobę w postaci schorzeń kręgosłupa oraz nadciśnienia. W uzasadnieniu skargi podniesiono szereg zarzutów dotyczących decyzji z dnia [..] czerwca 2005 o objęciu skarżącego ubezpieczeniem społecznym. Skarżący stwierdził, że ZUS błędnie przyjął, że nieprzerwanie podlegał on obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przez co doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 13 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniósł ponadto, że ZUS przyjmował od skarżącego oświadczenia o przerwie w działalności i nie informował go o jakichkolwiek nieprawidłowościach przez co, zdaniem skarżącego, został on wprowadzony w błąd przez urzędników. Dopiero po trzech latach ZUS upomniał się o należne składki z okresów zawieszenie działalności. Obecnie skarżący nie jest w stanie spłacić zaległych należności bez uszczerbku dla własnego zdrowia, a posiadane przez niego rzeczy ruchome (nieruchomości nie posiada), nie mogą być przedmiotem egzekucji gdyż stanowią jego jedyne źródło utrzymania, a konieczność zapłaty należności spowoduje likwidację działalności skarżącego przez co pozostanie on pozbawiony środków do życia, a tym samym możliwości egzekwowania należności przez ZUS. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Charakter decyzji uznaniowej wskazuje, że sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Jak wynika z ustaleń organów, które Sąd uznał za prawdziwe, skarżący nadal posiada źródło dochodu jakim jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, a w stosunku do niego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jak dotąd nie stwierdził jego bezskuteczności. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza, gdy organ może prowadzić postępowanie egzekucyjne. Argumentacja skarżącego, że posiadane przez niego przedmioty nie mogą zostać zajęte ze względu na to, że są mu niezbędne do wykonywania działalności gospodarczej, nie świadczy o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Skarżący ma bowiem stałe źródło utrzymania, co może rodzić możliwość przyszłego zaspokojenia należności. W ocenie Sądu zostało prawidłowo ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Ustawodawca, używając - w powołanych przepisach zarówno ustawy, jak i rozporządzenia - zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla wnioskodawcy sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. Uznanie administracyjne nie wyraża się zatem w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zawartych w przepisach. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ administracji, a zatem bada się, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, iż stan faktyczny dotyczący jego sytuacji materialnej oraz możliwości egzekwowania został ustalony w sposób błędny. W zaskarżonej decyzji odniesiono się do argumentów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS odwołując się do nowych okoliczności potwierdził prawidłowość dokonanych w tym względzie już uprzednio ustaleń. Organ odwoławczy dokonał oceny tych materiałów zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Organ słusznie stwierdził, że materiał zgromadzony w sprawie nie wskazuje aby stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącego nie pozwalała mu opłacić należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Sąd uznał za prawdziwe ustalenia organu, że skarżący nadal prowadzi zakład tapicerski, z którego dochód jest wystarczający na pokrycie kosztów utrzymania. Ponadto jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu. Mieszka i prowadzi zakład tapicerski w domu rodziców, a koszty utrzymania są ponoszone są wspólnie. Skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ponadto jest właścicielem rzeczy ruchomych: maszyny do szycia, zszywaczy tapicerskich, wiertarki, wkrętarki oraz schodu osobowego marki A. rok prod. 1995, opłaca zobowiązania podatkowe w formie karty podatkowej - 181 zł miesięcznie. Nie posiada zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów, alimentów, zaległych podatków, a wkład na koncie bankowym wynosi 1 600 zł. Skarżący co prawda nie posiada pełnej kwoty na zaspokojenie dochodzonych należności ale ma zawód i możliwość zarobkowania, a zatem posiada zdolność zarobkową. Słusznie przyjęto, że skarżący nie wykazał przewlekłej choroby, czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Przedłożone przez skarżącego recepty nie są wystarczającym dowodem na to, że skarżący cierpi przewlekle na nadciśnienie, schodzenia kręgosłupa, czy nerwicę. Ustalenie to potwierdza fakt, że skarżący jest zdolny do pracy, co daje w perspektywie możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Odnośnie zarzutów skargi kwestionujących istnienie obowiązku ubezpieczenia w spornym okresie, wynikającego z decyzji ZUS z dnia [...] czerwca 2005 roku, o objęciu skarżącego ubezpieczeniem społecznym, stwierdzić należy, że decyzja ta nie jest i nie może być przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie, gdyż rozpatrywanie odwołania od tej decyzji nie należy do kognicji sądu administracyjnego, a ponadto odwołanie to zostało już rozpatrzone prawomocnym wyrokiem Sadu Apelacyjnego w Krakowie - Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...] września 2007 r., sygn. akt [...], którym oddalono odwołanie. Faktem jest, że wcześniej, wyrokiem Sadu Okręgowego w Kralowie Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2006 roku sygn. akt VIII U 2820/05 Sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS i uznał, że M. T. nie podlega ubezpieczeniom społecznym, emerytalnym, rentowym, wypadkowym w przedmiotowych okresach. Nadto w uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że praktyka zgłaszania przerw w wykonywaniu działalności gospodarczej przez ubezpieczonych była częsta i ZUS się temu nie sprzeciwiał. Zatem zrozumiałym jest rozgoryczenie skarżącego z powodu późniejszego objęcia go za przedmiotowe okresy ubezpieczeniem, co spowodowało dodatkowe zaległości w znacznej wysokości. Jednak powołany powyżej wyrok Sądu Okręgowego został zmieniony przez Sąd Apelacyjny, z odmiennym uzasadnieniem, a sam fakt rozbieżności orzeczeń sądowych nie stanowi podstawy do umorzenia zależności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podkreślić jeszcze raz należy, że przedmiotem badania Sądu w niniejszej sprawie jest jedynie decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP pod kątem prawidłowości postępowania organów oraz istnienia przesłanek umorzenia z uwzględnieniem uznaniowego charakteru decyzji. Zatem zarzuty dotyczące decyzji o objęciu skarżącego ubezpieczeniem nie mają związku z niniejszą sprawą tym bardziej, że zarzuty te były przedmiotem analizy sądu powszechnego i objęte są powagą rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.